English to Welsh Lexicon
The legend with the abbreviations and conventions can be found in another
file.
There are 18778 unique entries in this lexicon, 1694 of
which are phrases.
Special thanks to Geraint Jones (Rhydychen) for his many comments
differentiating the various senses of Welsh words that can be obtained
from the same English word.
aback - (adv.) yn o+l
taken aback - (adj.) wedi synnu
abandon - (v.) gadael (gadu) [gadaw-; 3.s. gedy, gad; 2.s.imp. gad; 3.s.pres.subj. gato], rhoi'r gorau i
{ You "gadael i" a person. }
abandoned - (adj.) afradlon, ofer
abase - (v.) darostwng [darostyng-], gostwng [gostyng-; 3.s. & 2.s.imp. gostwng], iselhau (iselu) [isel- &hau, isel-]
abash - (v.) cywilyddio [cywilyddi-]
be abashed - (v.) yswilio [yswili-]
abate - (v.) gostegu [gosteg-], gostwng [gostyng-; 3.s. & 2.s.imp. gostwng], lleihau [llei- &hau]
abattoir - (n.) lladd-dy [lladd-dai, m.]
abbacy - (n.) abadaeth [-au, f.]
abbess - (n.) abades [-au, f.]
abbey - (n.) abaty [abatai, m.], mynachlog [-ydd, f.]
abbey-land - (n.) abatir [-oedd, m.]
abbot - (n.) abad [-au, m.]
abbotship - (n.) abadaeth [-au, f.]
abbreviate - (v.) byr.hau [byr.- &hau], talfyrru [talfyri-]
abbreviation - (n.) talfyriad [-au, m.]
abdicate - (v.) ymddeol [ymddeol-]
abdomen - (n.) bol (bola) [boliau, m.], ceudod [m.]
abdominal - (adj.) perthynol i'r bol
abduct - (v.) dwyn ymaith drwy drais
Abergavenny - (prop.n.) Y Fenni
aberration - (n.) cyfeiliorn [-au, m.], gwyriad [-au, m.]
abet - (v.) ategu [ateg-], cefnogi [cefnog-], cynorthwyo [cynorthwy-]
abeyance - (n.) dirymedd dros dro
abhor - (v.) casa/u [cas- &a/u], ffieiddio [ffieiddi-]
abhorrence - (n.) atgasedd (atgasrwydd) [m.], ffieidd-dod [m.], ffieiddrwydd [m.]
abide - (v.) aros [ar.hos- &1, aros- &2+; 3.s. erys; 2.s.imp. aros], goddef [goddef-; 3.s. & 2.s.imp. goddef], trigo [trig-]
{ Aros is abide as an intransitive verb meaning dwell. }
{ Goddef is abide as a transitive verb. It is "abide" as in
"I cannot abide this." }
{ Trigo is abide as an intransitive verb meaning dwell. }
abiding - (adj.) ar.hosol, gwastadol
ability - (n.) abledd [m.], gallu [-oedd, m.], medr [-au, m.]
abject - (adj.) dirmygedig, distadl
abjure - (v.) gwadu ar lw, ymwrthod a+
ablative - (adj.) abladol
ablaze - (adj.) gwenfflam
ablaze - (adv.) ar da+n
able - (adj.) abl [abl- &adj], galluog
be able - (v.) dichon [def.], gallu [gall-; 3.s. gall, geill; 2.s.imp. gall], medru [medr-; 3.s. & 2.s.imp. medr]
{ "Gallu" is used predominantly in S. Wales. }
{ "Medru" is used predominantly in N. Wales. Compared to
"gallu", it has the additional sense of "know how to". }
{ Dichon expresses an abstract sort of potentiality: it
is usually translated as if it were the adverb "perhaps" (= it might
be that). "Fe ddichon fod": it might be (that). There is a school
of thought that says that "dichon" is archaic; since I use it myself
I do not subscribe to this. }
be able to - (v.) gallu [gall-; 3.s. gall, geill; 2.s.imp. gall], medru [medr-; 3.s. & 2.s.imp. medr]
{ "Gallu" is used predominantly in S. Wales. }
{ "Medru" is used predominantly in N. Wales. Compared to
"gallu", it has the additional sense of "know how to". }
ablution - (n.) golchiad [-au, m.], puredigaeth [f.]
abnegation - (n.) hunanymwadiad [m.], ymwadiad [m.]
abnormal - (adj.) anghyffredin, annormal
aboard - (adv.) ar fwrdd
abode - (n.) anheddfa [anheddfeydd, -oedd, f.], anheddfan (anheddfod) [mf.], anheddle [aneddleoedd, m.], annedd [anheddau, mf.], ar.hosfa [arosfeydd, f.], cartref [-i, -ydd, m.], cartrefle [-oedd, m.], preswyl (preswylfod) [m.], preswylfa [preswylfeydd, f.], trigfa [trigfeydd, f.], trigfan [-nau, f.]
abolish - (v.) diddymu [diddym-], dileu [dile-]
abolition - (n.) dilead [m.]
abominable - (adj.) ffiaidd
abominate - (v.) ffieiddio [ffieiddi-]
abomination - (n.) ffieidd-dra [m.], ffieiddbeth [-au, m.]
aborigines - (n.pl.) cyn-drigolion
abort - (v.) erthylu [erthyl-]
abortion - (n.) erthyl [-od, m.], erthyliad [-au, m.]
abound - (v.) amlhau [aml- &hau], heigio [heigi-], ymhelaethu [ymhelaeth-]
about - (adv.) o ddeutu, oddeutu
argue about - (v.) dadlau am
beat about - (v.) bwhwman [bwhwman- ?]
buffet about - (v.) bustachu [bustach-]
debate about - (v.) dadlau am
forget about - (v.) anghofio am
hear about - (v.) clywed am
I'm sorry {about} - (interj.) Mae'n chwith gen i {am}, Mae'n ddrwg gen i {am}
remember about - (v.) cofio am
round about - (adj.) cwmpasog
round about - (prep.) o amgylch
say about - (v.) dweud am
speak about - (v.) dweud am, siarad am
stand about - (v.) sefyllian [sefylli-]
talk about - (v.) siarad am, so+n am
tell about - (v.) dweud am
think about - (v.) meddwl am
toss about - (v.) rhwyfo [rhwyf-], ymrwyfo [ymrwyf-]
walk about - (v.) ymrodio [ymrodi-]
what about? - (inter. pron.) beth am?
worry about - (v.) pendroni am
about - (prep.) am [amdan- &prep1], o amgylch, o gwmpas, oddeutu, ogylch, parthed, tua (tuag), ynghylch
{ Am is "about" when you talk about something. }
{ O amgylch is "about" when you surround something. }
{ O gwmpas is "about" when you surround something. }
{ Oddeutu is "about" in the sense of "approximately", as in
"he is about six feet tall". }
{ Ogylch is "about" when you surround something. }
{ Parthed is "about" when you talk about something. }
{ Tua (tuag) is "about" in the sense of "approximately", as in
"he is about six feet tall". }
{ Ynghylch is "about" when you talk about something. }
{ The "tuag" form is used before vowels. }
above - (adv.) fry, uchod
{ Fry is an absolute sort of "above": a long way up,
aloft. }
{ Uchod (the opposite of "isod") is relative to here. References
to places in a list might be "uchod" or "isod" (above or below
here). }
above all - (adv.) yn anad, yn anad dim
above - (prep.) goruwch, uwch, uwchlaw
abrade - (v.) ysgraffinio [ysgraffini-]
abridge - (v.) byr.hau [byr.- &hau], cwtogi [cwtog-], talfyrru [talfyri-]
abridgment (abridgement) - (n.) talfyriad [-au, m.]
abroad - (adv.) allan, ar daen, ar led
abrogate - (v.) diddymu [diddym-], dileu [dile-]
abrupt - (adj.) diswta, disymwth, serth, swta, sydyn
abscess - (n.) casgliad [-au, m.], cornwyd [-ydd, -on, m.], crug [-iau, m.], crynhofa [crynhofeydd, f.]
abscond - (v.) dianc (diengyd; dihengyd) [dihang- &1, diang- &2+; 3.s. & 2.s.imp. dianc], rhedeg i ffwrdd
absence - (n.) absen [-nau, mf.], absenoldeb [m.], absenoliad [-au, m.], absenoliaeth [-au, f.]
{ Absenoldeb is the usual word for "absence". }
absent - (adj.) absennol
absent oneself - (v.) absennu [absenn- &1, absen- &2+]
absent - (v.) absenoli [absenol-]
absolute - (adj.) cwbl, diamodol, hollol
absolute - (n.) absolwt [m.], diamod [m.]
absolution - (n.) gollyngdod [m.], maddeuant [maddeuannau, m.]
absolve - (v.) absolfennu [absolfenn- &1, absolfen- &2+], gollwng [gollyng-; 3.s. & 2.s.imp. gollwng], maddau [maddeu-], rhyddhau [rhydd- &hau]
{ You cannot use a person as the direct object of "maddau"; a person is
always an indirect object and is introduced with "i". Thus, you would
"maddau pechod" (forgive a sin), but say "maddewch i mi" (forgive me). }
absorb - (v.) amsugno [amsugn-], llyncu [llync-; 3.s. & 2.s.imp. llwnc], sugno [sugn-], sychu [sych-; 3.s. & 2.s.imp. sych], yfed [yf-; 3.s. & 2.s.imp. yf]
absorption - (n.) amsugniad [m.], sugniad [m.]
abstain - (v.) ymatal [ymatal-; 3.s. ymetyl; 2.s.imp. ymatal], ymgadw [ymgadw-], ymwrthod [ymwrthod-]
abstain from - (v.) ymatal rhag, ymgadw rhag, ymwrthod rhag
abstain totally - (v.) llwyrymatal [llwyrymatal-], llwyrymwrthod [llwyrymwrthod-]
abstainer - (n.) dirwestwr [dirwestwyr, m.]
abstemious - (adj.) cymedrol, sobr
abstention - (n.) ymataliad [-au, m.]
abstinence - (n.) dirwest [-au, m.], ymataliad [-au, m.], ymwrthodiad [m.]
abstinent - (adj.) cymedrol, sobr
abstract - (adj.) dansoddol, haniaethol
abstract - (n.) crynodeb [-au, m.]
abstract - (v.) crynodebu [crynodeb-], tynnu [tynn- &1, tyn- &2+; 3.s. tyn, tynn; 2.s.imp. tyn]
abstraction - (n.) haniaeth [f.], synfyfyrdod [m.]
abstruse - (adj.) astrus, dyrys, tywyll [f. tywell]
absurd - (adj.) afresymol, gwrthun (gwrthfun)
absurdity - (n.) gwrthuni [m.]
abundance - (n.) abledd [m.], amlder (amldra) [m.], cyflawnder [m.], cyfor [m.], digonedd [m.], digonolrwydd [m.], helaethrwydd [m.], llawnder (llawndra) [m.], rhysedd [m.], toreth (toraeth) [f.], wmbredd [m.], ysto+r [ystorau, m.]
abundant - (adj.) aml (amal) [aml- &adj], dibrin, digonol, helaeth, toreithiog
weep abundantly - (v.) wylo yn hidl
abuse - (n.) camddefnydd [m.], difri%aeth [f.]
abuse - (v.) cam-drin [cam-drini-], camarfer [camarfer-], camddefnyddio [camddefnyddi-], difenwi [difenw-], difri%o [difri%-], dilorni [dilorn-]
abusive - (adj.) tafotrwg
abut - (v.) cydio [cydi-], ffinio ar, ymylu ar
abutment - (n.) ateg [-ion, f.], pentan [-au, m.]
abysmal - (adj.) affwysol
abyss - (n.) agendor (gagendor) [mf.], annwn (annwfn) [m.], mo+r-gerwyn [f.], y dyfnder
academic - (adj.) academig (academaidd), athrofaol
academical - (adj.) athrofaol
academy - (n.) academi [m.], athrofa [-+u, athrofeydd, f.], ysgol [-ion, f.]
accede - (v.) cydsynio [cydsyni-], cytuno [cytun-]
accede to - (v.) cydsynio a+, cytuno a+
accelerate - (v.) chwimio [chwimi-], cyflymu [cyflym-]
accelerator - (n.) chwimiadur [-on, m.], ysbardun [-au, mf.]
accent - (n.) acen [-ion, -nau, f.], acennod [-au, f.]
{ Acen is the kind of accent that lets people know where you
are from. }
{ Acennod is the kind of accent that appears above a
letter. }
accent mark - (n.) acennod [-au, f.]
foreign accent - (n.) llediaith [fm.]
secondary accent - (n.) adacen [-ion, f.]
accent - (v.) acennu [acenn- &1, acen- &2+]
accented - (adj.) acennog
accentuate - (v.) acennu [acenn- &1, acen- &2+], pwysleisio [pwysleisi-]
accentuation - (n.) aceniad [-au, m.], acenyddiaeth [f.]
accept - (v.) cymryd (cymeryd) [cymer-; 3.s. & 2.s.imp. cymer], derbyn [derbyni-; 3.s. & 2.s.imp. derbyn], derbyn yn gymeradwy, hwde (hwre) [def.; 2.s.imp. hwde, hwre; 2.p.imp. hwdiwch, hwriwch]
acceptable - (adj.) cymeradwy, derbyniol
acceptor - (n.) derbyniwr [derbynwyr, m.], derbynnydd [derbynyddion, m.]
access - (n.) acses [mf.], dyfodfa [dyfodfeydd, f.], dyfodiad [-au, m.], mynediad [-au, m.]
{ Acses is the kind of access related to a fever. }
accessible - (adj.) hawdd nesu at, hygyrch
{ The "at" needs to reflect the gender and number of the thing modified;
i.e., either "ato", "ati", or "atyn". }
accession - (n.) esgyniad [-au, m.]
accessory (accessary) - (adj.) affeithiol, atodol, cyfranogol, cynorthwyol
accessory (accessary) - (n.) affeithiwr [affeithwyr, m.], cefnogydd [-ion, m.], cynorthwywr [cynorthwywyr, m.]
accidence - (n.) ffurfiant [ffurfiannau, m.]
accident - (n.) damwain [damweiniau, f.]
accidental - (adj.) damweiniol
acclaim - (v.) bloeddio cymeradwyaeth
acclamation - (n.) bloddest [-au, f.], cymeradwyaeth [-au, f.]
acclivity - (n.) rhiw [-iau, f.]
accommodate - (v.) cymhwyso [cymhwys-], lletya [llety-]
{ Lletya is to accommodate as in to put up for the
night. }
accommodation - (n.) lle [-oedd, -fydd, m.], llety [-au, m.]
accompaniment, musical - (n.) cyfeiliant [cyfeiliannau, m.]
accompanist - (n.) cyfeilydd [-ion, m.]
accompany - (v.) cyfeilio [cyfeili-], hebrwng [hebryng-]
{ Cyfeilio is to accompany in a musical sense. }
{ Hebrwng it accompany in the sense of go with someone. }
accomplice - (n.) cynorthwywr mewn trosedd
accomplish - (v.) cwblhau [cwbl- &hau], cyflawni [cyflawn-]
accord - (n.) cydfod [-au, m.]
accord with - (v.) cydweddu a+, cytuno a+
according to - (prep.) yn o+l
of one accord - (adj.) cytu+n
own accord - (n.) gwirfodd [m.]
accord - (v.) cydweddu [cydwedd-], cytuno [cytun-]
accordance with, in - (prep.) yn unol a+
accordingly - (adv.) felly, gan hynny
accordion - (n.) acordion [-au, acordiynau, m.]
accost - (v.) cyfarch [cyfarch-]
account - (n.) adroddiad [-au, m.], cyfrif [-on, -au, m.], hanes [-ion, m.]
{ Adroddiad is the kind of account you give when you tell
about some past experience. }
{ Cyfrif is the kind of account you keep money in. }
{ Hanes is the kind of account you give when you tell
about some past experience. }
audit accounts - (v.) archwilio cyfrifon
account - (v.) adlo [adl-], cyfrif [cyfrif-]
accountability - (n.) atebolrwydd [m.]
accountable - (adj.) atebol, cyfrifol
accountant - (n.) cyfrifydd [-ion, m.]
accounting - (n.) cyfrifyddiaeth [f.]
accoutre - (v.) arfogi [arfog-], taclu [tacl-]
accredit - (v.) awdurdodi [awdurdod-], coelio [coeli-], credu [cred-; 3.s. & 2.s.imp. cred]
{ Awdurdodi is accredit in the sense of giving
official standing to something. }
{ Coelio is accredit as in "believe". }
{ Credu is accredit as in "believe". }
accrue - (v.) codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd], deillio [deilli-], digwydd [digwydd-; 3.s. & 2.s.imp. digwydd]
accumulate - (v.) casglu [casgl-; 3.s. & 2.s.imp. casgl], cronni [cronn- &1, cron- &2+], pentyrru [pentyrr- &1, pentyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. pentwr]
accumulator - (n.) cronadur [-on, m.]
accuracy - (n.) cywirdeb [m.]
accurate - (adj.) cywir [cywir- &adj]
accursed - (adj.) melltigedig (melltigaid), ysgymun
accusation - (n.) achwyniad [-au, m.], cyhuddiad [-au, m.]
false accusation - (n.) camgyhuddiad [-au, m.]
accusative - (adj.) cyhuddol, gwrthrychol
{ Cyhuddol is accusative in the sense of bring accusations. }
{ Gwrthrychol is accusative in the grammatical sense. }
accuse - (v.) cyhuddo [cyhudd-]
accuse falsely - (v.) camgyhuddo [camgyhudd-]
accuser - (n.) cyhuddwr [cyhuddwyr, m.]
accustom - (n.) ymarfer [-ion, f.]
accustom - (v.) arfer [arfer-; 3.s. & 2.s.imp. arfer]
accustomed - (adj.) cynefin, cynefinol
become accustomed - (v.) cynefino [cynefin-]
ace - (n.) as [f.]
ache - (n.) cur [-iau, m.], gwy+n [gwyniau, m.], poen [-au, mf.]
ache - (v.) cnoi [cno- &i; 3.s. cny*; 2.s.imp. cno], gwynegu [gwyneg-], gwynio [gwyni-], poeni [poen-]
achieve - (v.) cwblhau [cwbl- &hau], cyflawni [cyflawn-], gorffen [gorffenn- &1, gorffen- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gorffen]
achievement - (n.) camp [-au, f.], cyflawniad [-au, m.]
acid - (adj.) siarp, sur [pl. -ion]
grow acid - (v.) egru [egr-]
acid - (n.) asid [m.], sur [m.], suryn [m.]
acidic - (adj.) asidig
acknowledge - (v.) addef [addef-], cydnabod [cydna- &bod], cyfaddef [cyfaddef-; 3.s. & 2.s.imp. cyfaddef]
acknowledgment - (n.) cydnabyddiaeth [-au, f.]
acorn - (n.) mesen [mes, f.]
gather acorns - (v.) mesa [mes-]
acoustics - (n.) clybodeg [f.]
acquaint - (v.) hysbysu [hysbys-]
acquaintance - (n.) adnabyddiaeth [-au, f.], cydnabod [m.], cydnabyddiaeth [-au, f.]
acquainted - (adj.) cydnabyddus, cynefin
acquiesce - (v.) cydsynio [cydsyni-]
acquiesce to - (v.) cydsynio a+, dygymod [dygymod-]
acquire - (v.) cael (caffael) [irreg.], ennill [enill-; 3.s. & 2.s.imp. ennill], magu [mag-; 3.s. & 2.s.imp. mag; 3.s.pres. subj. maco]
acquisition - (n.) caffaeliad [-au, caffaeliaid, m.]
acquit - (v.) rhyddhau [rhydd- &hau]
acre - (n.) acer (acr) [-i, f.], cyfair [cyfeiriau, cyfeiri, m.], erw [-au, f.]
acrid - (adj.) chwerw [chwerw- &adj], llymsur
acrimonious - (adj.) cecrus, chwerw [chwerw- &adj], sarrug
acrimony - (n.) chwerwder (chwerwdod; chwerwedd) [m.]
across - (adv.) ar groes, trosodd
across - (prep.) ar draws
act - (n.) act [-au, f.], deddf [-au, f.], gweithred [-oedd, f.]
{ Deddf is the kind of act passed by a legislative body. }
act of opening - (n.) agoriad [-au, m.]
act - (v.) actio [acti-], gweithredu [gweithred-], ymddwyn [ymddyg-]
action - (n.) cyngaws [cynghawsau, -ion, m.], gweithred [-oedd, f.], gweithrediad [-au, m.]
actions - (n.pl.) ymddygiad [-au, m.]
active - (adj.) bywiog, esgud, gweithredol, heini, sionc
activity - (n.) gweithgaredd [-au, m.], gweithgarwch [m.]
actor - (n.) actiwr [actwyr, m.], actor [-ion, m.], chwaraeydd [-ion, m.]
actress - (n.) actores [-au, f.]
actual - (adj.) gweithredol, gwir, gwirioneddol
actuary - (n.) cyfrifydd [-ion, m.], ystadegydd [-ion, m.]
actuate - (v.) cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry], cymell [cymhell- &1, cymell- &2+; 3.s. & 2.s.imp. cymell], ysgogi (ysgog) [ysgog-; 3.s. ysgyg*]
actuator - (n.) cychwynnwr [cychwynwyr, m.]
acumen - (n.) craffter [m.], treiddgarwch [m.]
acute - (adj.) awchlym, craff, llym [f. llem; pl. -ion; llym- &adj], tost
{ Craff is acute in the sense of having keen senses. }
{ Tost is acute as applied to an illness. }
adage - (n.) dihareb [diar.hebion, f.], dywediad [-au, m.]
Adam - (prop.n.) Adda
adamant - (n.) adamant [m.], diemwnt [m.]
adamantine - (adj.) adamantaidd
adapt - (v.) addasu [addas-], cyfaddasu [cyfaddas-]
adaptation - (n.) cyfaddasiad [-au, m.]
adaxial - (adj.) adechelin
add - (v.) adio [adi-], atodi [atod-], ychwanegu [ychwaneg-]
addendum - (n.) atodiad [-au, m.]
adder - (n.) gwiber [-od, f.], neidr [nadroedd, nadredd, f.]
addict - (v.) ymroddi (ymroi) [ymrodd-]
addicted - (adj.) chwannog
addition - (n.) adio [m.], atodiad [-au, m.], ychwanegiad [-au, m.]
additional - (adj.) atodol, ychwanegol
addle - (adj.) gwag [pl. gweigion]
addled - (adj.) clonc, clwc, gorllyd
address - (n.) anerchiad [-au, m.], annerch [anerchion, anerchiadau, m.], araith [areithiau, f.], cyfeiriad [-au, m.]
{ Annerch is address in the sense of a greeting. }
{ Araith is the kind of address you make in front of an
audience. }
{ Cyfeiriad is the kind of address you live at. }
address - (v.) annerch [anerch-; 3.s. annerch], cyfarch [cyfarch-], cyfeirio [cyfeiri-]
{ Annerch is address in the sense of "address someone
on the street". }
adduce - (v.) dwyn ymlaen, nodi [nod-]
adept - (n.) campwr [campwyr, m.], un cyfarwydd
adequate - (adj.) cyfallwy, digonol
adhere - (v.) glynu [glyn-; 3.s. & 2.s.imp. gly+n], ymlynu [ymlyn-]
adhere to - (v.) glynu wrth
adherent - (n.) ymlynwr [ymlynwyr, m.]
adhesion - (n.) glyniad [m.], ymlyniad [m.]
adhesive - (adj.) glynol, ymlynol
adieu - (n.) ffarwel (ffarwe/l; ffa/rwel) [mf.]
adjacent - (adj.) cyfagos
adjacent - (adv.) gerllaw
adjectival - (adj.) ansoddeiriol
adjective - (n.) ansoddair [ansoddeiriau, m.]
adjoin - (v.) cydio [cydi-], cyffwrdd [cyffyrdd-; 3.s. & 2.s.imp. cyffwrdd]
{ You "cyffwrdd a+" something. }
adjourn - (v.) gohirio [gohiri-], oedi [oed-]
adjudge - (v.) barnu [barn-; 3.s. barn, beirn*; 2.s.imp. barn], dyfarnu [dyfarn-]
adjudicate - (v.) barnu [barn-; 3.s. barn, beirn*; 2.s.imp. barn], beirniadu [beirniad-]
adjudication - (n.) beirniadaeth [-au, f.]
adjudicator - (n.) beirniad [beirniaid, m.]
adjunct - (n.) atodiad [-au, m.], ychwanegiad [-au, m.]
adjure - (v.) tynghedu [tynghed-], tyngu [tyng- &1, tyngh- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twng]
adjust - (v.) addasu [addas-], cymhwyso [cymhwys-], unioni [union-]
adjustment - (n.) ymaddasiad [-au, m.]
administer - (v.) gweinyddu [gweinydd-]
administrate - (v.) adweinyddu [adweinydd-]
administration - (n.) gweinyddiaeth [-au, f.]
administrative - (adj.) adweinyddol, gweinyddol
admirable - (adj.) campus, rhagorol
admiral - (n.) llyngesydd [-ion, m.]
admiralty - (n.) morlys [m.]
admiration - (n.) edmygedd [m.]
admire - (v.) edmygu [edmyg-]
admirer - (n.) edmygwr [edmygwyr, m.], edmygydd [-ion, m.]
admission - (n.) addefiad [-au, m.], cyfaddefiad [-au, m.], derbyniad [-au, m.], mynediad [-au, m.]
{ Addefiad is the kind of admission that announces
guilt. }
{ Cyfaddefiad is the kind of admission that announces
guilt. }
{ Derbyniad is the kind of admission you gain to a
location. }
{ Mynediad is the kind of admission that you gain to a
location. }
admit - (v.) addef [addef-], cyfaddef [cyfaddef-; 3.s. & 2.s.imp. cyfaddef], derbyn [derbyni-; 3.s. & 2.s.imp. derbyn]
{ Addef is admit in the sense of confessing something. }
{ Cyfaddef is admit in the sense of confessing something. }
{ Derbyn is to admit in the sense of let in. }
admittance - (n.) derbyniad [-au, m.], trwydded [-au, f.]
admitted - (adj.) addefedig
admixture - (n.) cymysgedd [mf.], cymysgiad [m.]
admonish - (v.) ceryddu [cerydd-], rhybuddio [rhybuddi-]
admonition - (n.) anogaeth [-au, f.], cerydd [-on, m.], rhybudd [-ion, m.]
ado - (n.) ffwdan [f.], heldrin [-oedd, f.], helynt [-ion, f.]
adolescence - (n.) adolesens [m.], llencyndod [m.]
adolescent - (n.) adolesent [m.], llances [-i, -au, f.], llencyn [m.]
adopt - (v.) mabwysiadu [mabwysiad-]
adopted - (adj.) mabwysiadol
adoption - (n.) mabwysiad [m.]
adoptive - (adj.) mabwysiadol
adore - (v.) addoli [addol-]
adorn - (v.) addurno [addurn-], harddu [hardd-], teca/u [tec- &a/u]
adornment - (n.) addurn [-au, m.], addurniad [-au, m.]
adroit - (adj.) deheuig, hyfedr, medrus
adulation - (n.) gweniaith [f.], truth [m.]
adult - (adj.) mewn oed
adult - (n.) oedolyn [oedolion, m.]
adulterate - (v.) llygru [llygr-]
{ (perish} Llygru is perish when something rots. }
adulteration - (n.) llygriad [-au, m.]
adulterator - (n.) llygrwr [llygrwyr, m.]
adulterer - (n.) godinebwr [godinebwyr, m.]
adulteress - (n.) godinebwraig [godinebwragedd, f.]
adulterous - (adj.) godinebus
adultery - (n.) godineb [m.]
commit adultery - (v.) godinebu [godineb-]
advance - (n.) benthyg [m.], echwyn [-ion, m.]
advanced in years - (adj.) mewn gwth o oedran
advance - (v.) dyrchafu [dyrchaf-; 3.s. dyrchaif*; 2.s.imp. dyrchaf], rhoi benthyg, symud ymlaen
{ Dyrchafu is advance in the sense of what you do on the
corporate ladder. }
{ Rhoi benthyg is advance when you give money ahead of
time. }
{ Symud ymlaen is advance in the sense of move forward. }
advancement - (n.) budd [-ion, m.], dyrchafiad [-au, m.], lles [m.]
{ Budd is advancement in the sense of betterment. }
{ Dyrchafiad is advancement in the sense of promotion. }
{ Lles is advancement in the sense of betterment. }
advantage - (n.) achlysur [-on, m.], lles [m.], llesa+d [m.], llesiant [m.], mantais [manteision, f.]
take advantage - (v.) manteisio [manteisi-]
advantage - (v.) llesa/u [lles- &a/u]
advantageous - (adj.) llesol, manteisiol
Advent - (n.) yr Adfent [m.]
advent - (n.) dyfodiad [-au, m.]
adventitious - (adj.) damweiniol
adventure - (n.) antur [-iau, f.], anturiaeth [-au, f.]
adventure - (v.) anturio [anturi-]
adventurerer - (n.) anturiaethwr [anturiaethwyr, m.]
adventures - (n.) hap ac anap
adventurous - (adj.) anturiaethus, anturus
adverb - (n.) adferf [-au, f.], rhagferf [-au, f.]
adverbial - (adj.) adferfol
adversary - (n.) gelyn [-ion, m.], gwrthwynebwr (gwrthwynebydd) [gwrthwynebwyr, m.]
adverse - (adj.) adfydus, croes, gelynol, gwrthwynebus
adversity - (n.) adfyd [m.], ba+r [m.], cyni [-on, m.], drygfyd [m.]
advertise - (v.) hysbysebu [hysbyseb-], hysbysu [hysbys-]
advertisement - (n.) hysbyseb [-ion, f.], hysbysiad [-au, m.]
advertiser - (n.) hysbysebwr [hysbysebwyr, m.]
advice - (n.) cwnsel [-au, -oedd, -i, m.], cyfarwyddyd [cyfarwyddiadau, m.], cyngor [cynghorion, m.]
advisable - (adj.) buddiol, doeth [pl. -ion]
advise - (v.) annog [anog-; 3.s. annog, ennyg*; 2.s.imp. annog], cynghori [cynghor-], hysbysu [hysbys-]
advocate - (n.) bargyfreithiwr [bargyfreithwyr, m.], dadleuwr [dadleuwyr, m.], dadleuydd [-ion, m.], eiriolwr [eiriolwyr, m.]
advocate - (v.) cefnogi [cefnog-], dadlau [dadleu-], eiriol [eiriol-], pleidio [pleidi-]
adze - (n.) neddau (neddyf) [neddyfau, f.]
aerate - (v.) awyro (awyru) [awyr-]
aerial - (adj.) awyrol, wybrol
aerodrome - (n.) awyrdrom [-au, f.]
aeronautical - (adj.) aeronotig
aeronautics - (n.) aeronoteg [m.]
aesthetic - (adj.) esthetig
aesthetics - (n.) estheteg [mf.]
afar - (adj.) hirbell
from afar - (adv.) o hirbell
afar - (adv.) pell, ymhell
affable - (adj.) caruaidd, cle+n [cleni- &adj], hynaws
affair - (n.) achos [-ion, m.], helynt [-ion, f.], mater [-ion, m.]
affect - (v.) cymryd arno, effeithio [effeithi-], ffugio [ffugi-], menu [men-]
{ Cymryd arno is affect in the sense of pretending. }
{ Effeithio is affect in the sense of having an effect on. }
{ Ffugio is affect in the sense of pretending. }
{ The "arno" in "cymryd arno" is conjugated to reflect the person doing
the pretending, as in "Rydw i'n cymryd arnaf" = "I am pretending". }
affectation - (n.) cymhendod [m.], ffug [-ion, m.], maldod [m.], mursendod [m.], rhodres [m.]
affected - (adj.) gorddethol, mindlws, mursennaidd, rhodresgar
affectedly poetic - (adj.) barddoni%aidd, barddonllyd
affection - (n.) affeithiad [-au, m.], cariad [-au, m.], meddylfryd [m.], serch [-iadau, m.]
{ Affeithiad is the kind of "affection" that occurs in grammar, either
of vowels or consonants. }
affectionate - (adj.) anwesog, caruaidd, hoffus, serchog, serchus
affectionateness - (n.) serchowgrwydd [m.]
affective - (adj.) affeithiol
affective disorder - (n.) anhwylder affeithiol
affiliate - (v.) mabwysiadu [mabwysiad-], tadogi [tadog-], uno [un-]
affinity - (n.) cyfathrach [-iadau, f.], tebygrwydd [m.], tras [f.]
affirm - (v.) gwirio [gwiri-], haeru [haer-], sicr.hau [sicr.- &hau], taeru [taer-]
{ "Sicr.hau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
affirmative - (adj.) cadarnhaol
affix - (n.) olddodiad [olddodiaid, m.]
affix - (v.) atodi [atod-], gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], sicr.hau [sicr.- &hau]
{ "Sicr.hau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
afflict - (v.) cystuddio [cystuddi-], gofidio [gofidi-], trallodi [trallod-]
afflicted - (adj.) cystuddiedig, cystuddiol
afflicter - (n.) cystuddiwr [cystuddwyr, m.], trallodwr [trallodwyr, m.]
affliction - (n.) adfyd [m.], cawdd [coddion, m.], cymwy [-au, m.], cystudd [-iau, m.]
affluence - (n.) cyfoethogrwydd [m.]
affluent - (adj.) cefnog, cyfoethog [cyfoethoc- &adj], goludog
afford - (v.) fforddio [fforddi-], rhoi (rhoddi) [rhodd-, rho- &i; 1.s. rhof; 3.s. rhydd, rhy, dyry; 2.s. imp. rho, dyro; 3.s.pres. subj. rhotho]
{ The literary form of "rhoi" is "rhoddi". }
affordability - (n.) fforddiadwyedd [m.?]
afforestation - (n.) coedwigaeth [f.]
affray - (n.) ffrwgwd [ffrygydau, m.], ymryson [-au, m.], ysgarmes [-oedd, -au, f.]
Affrica - (prop.n.) Yr Affrig
affright - (v.) brawychu [brawych-], dychrynu [dychryn-]
affront - (n.) sar.had [-au, m.]
affront - (v.) sar.hau [sar.- &hau], tramgwyddo [tramgwydd-]
afield, far - (adv.) ymhell
aflame - (adv.) ar da+n
afloat - (adj.) yn nofio
afloat - (adv.) ar daen, ar led
afoot - (adv.) ar droed
afraid - (adj.) ag ofn arno, ofnus
{ The "arno" in "ag ofn arno" is conjugated to reflect the person
who is afraid, as in "Rydw i ag ofn arnaf" = "I am afraid". }
afresh - (adv.) eilwaith, o'r newydd
Africa - (prop.n.) yr Affrig
after - (adv.) gwedi, wedyn
neither before nor after - (adv.) na chynt na chwedyn
strive after - (v.) ymgyrraedd [ymgyr.haedd-]
after - (prep.) ar o+l, gwedi, wedi, yn o+l
{ Yn o+l is "after" as in according to; e.g., "This
information is after a manuscript by Floyd." }
afterbirth - (n.) adeni [-eiau, m.]
afterbirth of a cow - (n.) brych [m.]
aftergrass - (n.) adladd (adlodd) [m.]
aftermath - (n.) adladd (adlodd) [m.]
afternoon - (adj.) prynhawnol
afternoon - (n.) prynhawn (pnawn; prydnawn) [-au, m.]
{ The word "prynhawn" is pronounced "pnawn" in conversation. }
aftertaste - (n.) adflas [-au, m.]
afterwards - (adv.) gwedi, wedi, wedi hynny, wedyn
again - (adv.) ail, eilchwyl, eilwaith, eto, mwy, trachefn
answer again - (v.) adateb [adateb-]
bear again - (v.) aileni [ailen-]
grow again - (v.) atyfu (ad-dyfu) [atyf-, ad-dyf-]
raise again - (v.) atgyfodi [atgyfod-]
rise again - (v.) atgyfodi [atgyfod-]
see again - (v.) adweled [adwel-]
again - (pfx.) ail- (eil-)
{ "Ail (eil-)" causes a soft mutation to the affixed stem. }
against - (prep.) erbyn, rhag [rhag- &prep2], yn erbyn
over against - (prep.) gyferbyn
strike against - (v.) bwrw yn erbyn
age - (n.) oed [-au, m.], oedran [-nau, m.], oes [-oedd, -au, f.]
{ Oed is age ("faint yw oed y bachgen?" = "how old is the
boy?"). but also a period of time, e.g., "cadw oed" = "spend time
with", "keep an appointment", "have a date" ("date" in American
English). }
full age - (n.) oedran [-nau, m.]
old age - (n.) henaint [m.]
the Bronze Age - (n.) yr Oes Efydd
the Iron Age - (n.) yr Oes Haearn
year of age - (n.) blwydd [-i, f.]
age - (v.) heneiddio [heneiddi-]
aged - (adj.) hen [hen- &adj, hyn- &adj; comp. hy+n], oedrannus
age-long - (adj.) oesol
agency - (n.) cyfrwng [cyfryngau, m.], goruchwyliaeth [-au, f.]
agent - (n.) goruchwyliwr [goruchwylwyr, m.], gweithredydd [-au, m.]
{ Goruchwyliwr is the kind of agent who acts on your behalf. }
{ Gweithredydd is the kind of agent who does something. }
aggrandize (aggrandise) - (v.) mawr.hau [mawr.- &hau], mwyhau [mwy- &hau]
aggravate - (v.) gwneud yn waeth
{ Gwneud yn waeth is aggravate in its correct sense of making worse.
It has nothing to do with the American bastardization of the word
that gives it the sense of "vex". }
aggregate - (n.) crynswth [m.], cyfanswm [cyfansymiau, m.]
aggression - (n.) gormes [m.], ymosodiad [-au, m.]
aggressive - (adj.) gormesol, ymosodol, ymwthiol
aggrieve - (v.) blino [blin-], tramgwyddo [tramgwydd-]
aghast - (adj.) brawychedig, syn
agile - (adj.) chwim, gwisgi, heini, sionc
agility - (n.) sioncrwydd [m.]
agitate - (v.) aflonyddu [aflonydd-], corddi [cordd-], cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry], cynhyrfu [cynhyrf-], cythryblu [cythrybl-]
agitated - (adj.) cynhyrfus, cythryblus
agitation - (n.) ceginwrych [m.], cynhyrfiad [cynyrfiadau, m.], cynnwrf [m.]
agitator - (n.) cynhyrfwr [cynhyrfwyr, m.], cythryblwr [cythryblwyr, m.]
agnostic - (n.) agnostig [m.], anffyddiwr [anffyddwyr, m.]
agnosticism - (n.) anffyddiaeth [f.]
ago - (adv.) yn o+l
a little while ago - (adv.) gynnau (gynna)
long ago - (adv.) er ys talwm (ers talwm)
agonized - (adj.) ingol
agonizing - (adj.) ingol
agony - (n.) artaith [arteithiau, f.], ing [-oedd, m.], poen [-au, mf.]
agrarian - (adj.) gwledig, tirol
agree - (v.) amodi [amod-], cyd-fynd (cyd-fyned) [cyd-- &mynd], cyd-weld (cydweled) [cyd-wel-, cydwel-], cydgordio [cydgordi-], cydweddu [cydwedd-], cyfateb [cyfateb-; 3.s. cyfetyb, cyfateb; 2.s.imp. cyfateb], cytuno [cytun-]
agree with - (v.) cydweddu a+, cytuno a+, dygymod [dygymod-]
not agreeing - (adj.) anghytu+n
agreeable - (adj.) cle+n [cleni- &adj], clyfar, cynhesol, dymunol, hyfryd [hyfryt- &adj]
agreed - (adj.) cytu+n
agreement - (n.) cydfod [-au, m.], cytundeb [-au, m.]
in agreement - (adj.) amodig
in agreement with - (prep.) yn unol a+
agricultural - (adj.) amaethyddol
agricultural management - (n.) hwsmonaeth [f.]
agriculture - (n.) amaeth [m.], amaethyddiaeth [f.], hwsmonaeth [f.]
agronomy - (n.) agronomeg [-au, f.]
aground - (adv.) ar dir, ar lawr, i dir
ague - (n.) acses [mf.], cryd [-iau, m.], deirton [f.]
{ Deirton is specifically tertian ague. }
Ahasuerus - (prop.n.) Ahasferus
ahead - (adv.) ymlaen
{ "Ymlaen" is pronounced on the last syllable, contrary to the usual rule. }
straight ahead - (adv.) syth ymlaen
ahead - (prep.) o flaen
aid - (n.) cymorth [m.], cynhorthwy [cynorthwyon, m.], help [m.], porth [m.]
{ "Cymorth" is a native Welsh word. }
{ "Help" is a borrowing from English. It is commonly used. }
aid - (v.) cyfnerthu [cyfnerth-], cymorth [cymorth-], cynorthwyo [cynorthwy-], helpu (helpio) [help-, helpi-]
{ "Cymorth" is a native Welsh word. }
{ "Helpu (helpio)" is a borrowing from English. It is commonly used. }
ail - (v.) blino [blin-], clafychu [clafych-], poeni [poen-]
ailment - (n.) afiechyd [-on, m.], anhwylder (anhwyldeb) [-au, m.], dolur [-iau, m.]
aim - (n.) amcan [-ion, m.], aneliad [-au, m.], diben [-ion, m.], nod [-au, -ion, mf.]
aim at - (v.) ymgeisio [ymgeisi-]
aim - (v.) amcanu [amcan-], anelu [anel-]
aiming - (adj.) anelog
air - (n.) aer [m.], alaw [-on, f.], awyr [f.], awyrgylch [-au, -oedd, mf.], cainc [cangau, ceinciau, f.], osgo [m.]
{ Aer is the kind of air you breathe. }
{ Alaw is the kind of air you sing. }
{ Awyr is the kind of air you breathe. }
{ Awyrgylch is air that refers to the entire atmosphere. }
{ Cainc is the kind of air you sing. }
{ Osgo is the kind of air you put on to impress someone. }
air - (v.) awyro (awyru) [awyr-]
airfield - (n.) awyrenfa [awyrenfeydd, f.]
airman - (n.) awyrennwr [awyrennwyr, m.]
airplane (aeroplane) - (n.) awyren [-nau, -ni, f.]
airport - (n.) awyrborth [m.]
airship - (n.) awyrlong [-au, f.]
airway - (n.) llwybr anadlu
airy - (adj.) awyrol
aisle - (n.) ael [-iau, f.], eil [-ion, f.], llwybr [-au, m.], ystlys eglwys
ajar - (adj.) cilagored
akin - (adj.) perthynasol, perthynol
alack - (interj.) och fi
alacrity - (n.) bywiogrwydd [m.], parodrwydd [m.]
alarm - (n.) braw [-iau, m.], dychryn [-iadau, m.], larwm [m.], rhybudd [-ion, m.]
alarm - (v.) dychrynu [dychryn-]
alas - (interj.) och
alas! - (interj.) ow
albeit - (conj.) er, er hynny, eto
album - (n.) albwm [m.]
albumin - (n.) gwyn wy
alchemy - (n.) alcemeg [f.]
alcohol - (n.) alcohol [f.]
alcove - (n.) alcof [m.], cilfach wely, deildy [deildai, m.], hafdy [hafdai, m.]
alder grove - (n.) gwern [-i, -ydd, f.]
alder tree - (n.) gwernen [gwern, f.]
alderman - (n.) henadur [-iaid, m.]
ale - (n.) cwrw [cyrfau, m.], tablen [f.]
ale-house - (n.) dioty [diotai, m.]
alert - (adj.) effro, esgud, gwyliadwrus, hoyw (hoew) [pl. -on; hoyw- &adj]
algae - (n.) alga [-+u, m.]
algal bloom - (n.) ymchwydd alga+u
algebra - (n.) algebra [m.]
alien - (adj.) alltud, anghyfiaith, dieithr, estron (estronol; estronaidd), estronaidd, estronol
alien woman - (n.) estrones [f.]
alien - (n.) alltud [-iaid, -ion, m.], estron [-iaid, m.]
alienate - (v.) dieithrio [dieithri-]
alight - (v.) disgyn [disgynn- &1, disgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. disgyn]
align - (v.) cyfunioni [cyfunion-]
alike - (adj.) yr un fath
alike - (adv.) yn gyffelyb
aliment - (n.) maeth [-ion, m.], ymborth [m.]
alive - (adj.) byw
half alive - (adj.) adfyw
alkali - (n.) alcali [m.]
alkaline - (adj.) alcali%aidd
all - (adj.) cwbl, cyfan [pl. cyfain], holl [pl. hyllion], hollol, i gyd, pob
above all - (adv.) yn anad, yn anad dim
all along - (adv.) o'r cychwyn
all over - (adv.) ar hyd a lled
all right - (adj.) iawn
all right - (adv.) o'r gorau
all sides - (n.) poptu [m.]
at all - (adv.) o gwbl, oll
all - (adv.) oll
all - (n.) cwbl [m.]
all - (pron.) pawb
allay - (v.) lleddfu [lleddf-], lliniaru [lliniar-], tawelu [tawel-; 3.s. & 2.s.imp. tawela]
allegation - (n.) honiad [-au, m.]
allege - (v.) haeru [haer-], honni [honn- &1, hon- &2+]
alleged - (adj.) honedig
allegiance - (n.) gwrogaeth (gwarogaeth) [f.], teyrn.garwch [m.]
allegorical - (adj.) damhegol
allegory - (n.) alegori [m.], aralleg [-au, fm.]
alleviate - (v.) esmwytho (esmwytha/u) [esmwyth-, esmwyth- &a/u], lleddfu [lleddf-], lliniaru [lliniar-], ysgafnhau (ysgafnu) [ysgafn- &hau, ysgafn-]
alley - (n.) ale [m.], llwybr [-au, m.]
alliance - (n.) cyfathrach [-iadau, f.], cynghrair [cynghreiriau, mf.]
allied - (adj.) cytras
alliteration - (n.) cyflythreniad [-au, m.], cyseinedd [m.]
Welsh metrical alliteration - (n.) cynghanedd [cynganeddion, f.]
alliterative poem, Welsh - (n.) cywydd [-au, m.]
alliterative stanza, Welsh - (n.) englyn [-ion, m.]
allocate - (v.) cyfleu [cyfle-], dosbarthu [dosbarth-], rhannu [rhann- &1, rhan- &2+; 3.s. & 2.s.imp. rhan]
allot - (v.) gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], penodi [penod-]
allotment - (n.) cyfran [-nau, f.], rhandir [-oedd, m.]
allow - (v.) caniata/u [caniat- &a/u], gadael (gadu) [gadaw-; 3.s. gedy, gad; 2.s.imp. gad; 3.s.pres.subj. gato], goddef [goddef-; 3.s. & 2.s.imp. goddef]
{ You "gadael i" a person. }
allowance - (n.) dogn [-au, m.], goddefiad [-au, m.], lw+ans (lwfans) [m.]
alloy - (n.) aloi [aloeon, m.]
allude - (v.) cyfeirio [cyfeiri-], so+n [soni-; 2.s.pres.ind. sonni; 2.s.imp.ind. sonnit]
allude to - (v.) so+n am
allure - (v.) denu [den-], hudo [hud-], llithio [llithi-]
allurement - (n.) hudoliaeth [-au, f.]
allurements - (n.pl.) deniadau
allurer - (n.) hudwr [hudwyr, m.]
alluring - (adj.) hudolus
allusion - (n.) crybwylliad [-au, m.], cyfeiriad [-au, m.]
allusion to - (n.) cyfeiriad at
alluvium - (n.) dolbridd [m.], llifbridd [m.]
all-wise - (adj.) hollddoeth
ally - (n.) cynghreiriad [cynghreiriaid, m.], cynghreiriwr [cynghreirwyr, m.]
ally - (v.) cynghreirio [cynghreiri-]
almanac - (n.) amseroni [-%au, m.]
almighty - (adj.) hollalluog, hollgyfoethog
almond - (n.) almon [f.]
almoner - (n.) elusennwr [elusennwyr, m.]
almost - (adv.) agos, braidd, bron, haeach, ymron
{ Braidd with a negative sense can mean "almost": "braidd
na ddywedwn" -- "I would almost say (that...)" = "I would almost be
prepared to say that..." }
{ Bron comes to mean "almost" in a negative context:
"bron na ddywedais" -- "I almost said (that...)" = "I only just
avoided saying." }
alms - (n.) cardod [-au, f.], elusen [-nau, f.]
almshouse - (n.) elusendy [elusendai, m.]
aloe - (n.) aloes [m.?]
aloft - (adv.) fry, i fyny, yn uchel
alone - (adj.) unig
{ "Unig" means "only" when used before the noun and "lonely" when
used afterwards. For example, "yr unig fab" is "the only son",
but "yr mab unig" is "the lonely son". }
alone - (adv.) ar ei ben ei hun
along - (adv.) ar hyd, ymlaen
{ "Ymlaen" is pronounced on the last syllable, contrary to the usual rule. }
all along - (adv.) o'r cychwyn
alongside - (prep.) wrth ochr
aloof - (adj.) pell [pell- &adj], yn cadw draw
aloud - (adv.) yn groch, yn uchel
alphabet - (n.) abie/c [m.], egwyddor [-ion, f.], gwyddor [-ion, -au, f.]
Alps - (prop.n.) Yr Alpau
already - (adv.) eisoes, yn barod
also - (adv.) hefyd
he also - (pron.) yntau
I also - (pron.) innau (finnau; minnau)
me also - (pron.) innau (finnau; minnau)
she also - (pron.) hithau
they also - (pron.) hwythau, nhwthau (hwythau)
thou also - (pron.) tithau
we also - (pron.) ninnau
you also - (pron.) chithau (chwithau), chwithau, tithau
{ Chithau (chwithau) is the plural or formal word for "you also". }
{ Tithau is the familiar form. }
altar - (n.) allor [-au, f.]
alter - (v.) altro [altr-], newid [newidi-; 2.s.imp. newid]
alteration - (n.) cyfnewidiad [-au, m.], newid [m.]
altercation - (n.) ffrae [-on, -au, f.], ymryson [-au, m.]
alternate - (adj.) bob yn ail
alternate - (v.) digwydd pob yn ail, eilio [eili-]
although - (conj.) er, serch
altitude - (n.) uchder [m.]
altogether - (adj.) i gyd
altogether - (adv.) llwyr, oll, yn gyfan gwbl
altruism - (n.) allgaredd [-au, m.], allgarwch [m.]
always - (adv.) beunydd, bob amser, trwy'r amser, yn wastad
{ "Trwy'r amser" is used mainly in N. Wales. }
amalgamate - (v.) cyfuno [cyfun-], cymysgu [cymysg-], uno [un-]
amass - (v.) casglu [casgl-; 3.s. & 2.s.imp. casgl], cronni [cronn- &1, cron- &2+], pentyrru [pentyrr- &1, pentyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. pentwr], tyrru [tyrr- &1, tyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twr]
amateur - (adj.) amaturaidd
amateur - (n.) amatur [-iaid, m.]
amatory - (adj.) carwriaethol
amaze - (v.) aruthro [aruthr-], rhyfeddu [rhyfedd-], synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
{ You "rhyfeddu at" something. }
amazed - (adj.) syn
be amazed - (v.) synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
amazement - (n.) aruthredd [-au, m.], syndod [m.]
ambassador - (n.) llysgenhadwr [llysgenhadwyr, m.], llysgennad [llysgenhadon, m.]
ambassadorial - (adj.) llysgenhadol
amber - (n.) gwefr [f.]
ambidextrous - (adj.) deheuig a+'i ddwy law
ambiguity - (n.) amwysedd [m.], astrusi [m.]
ambiguous - (adj.) amheus, amwys, astrus, mwys
ambition - (n.) uchelgais [mf.]
ambitious - (adj.) gorfynt, uchelgeisiol
amble - (n.) rhygyng [m.]
amble - (v.) rhygyngu [rhygyng-]
Ambrose - (prop.n.) Emrys
ambulance - (n.) ambiwlans [m.]
ambush - (n.) cynllwyn [-ion, m.], rhagod [-ion, m.]
ambush - (v.) cynllwyn [cynllwyn-], rhagod [rhagod-]
ameliorate - (v.) diwygio [diwygi-], gwella [gwell-]
amenable - (adj.) atebol, cyfrifol, hydrin
amend - (v.) cywiro [cywir-], diwygio [diwygi-], gwella [gwell-]
amendment - (n.) gwelliant [gwelliannau, m.]
amends - (n.) ad-dal [-au, m.], ad-daledigaeth [-au, fm.], ad-daliad [-au, m.], iawn [m.]
make amends - (v.) gwneud iawn
amenity - (n.) hyfrydwch [m.], hynawsedd [m.]
amerce - (v.) dirwyo [dirwy-]
America - (prop.n.) Yr Amerig
American - (adj.) Americanaidd
American - (n.) Americanwr [Americanwyr, m.]
amiability - (n.) hawddgarwch [m.], hygarwch [m.]
amiable - (adj.) cynhesol, hawddgar, hoffus, hygar, serchus
amicable - (adj.) cyfeillgar
amid - (prep.) ymhlith, ymysg, ynghanol
{ "Ymysg" is conjugated with pronouns: "yn ein mysg" = "in our midst",
"yn eich mysg" = "in your midst", and "yn eu mysg" = "in their midst". }
amidst - (prep.) ymhlith, ymysg, ynghanol
{ "Ymysg" is conjugated with pronouns: "yn ein mysg" = "in our midst",
"yn eich mysg" = "in your midst", and "yn eu mysg" = "in their midst". }
amiss - (adv.) ar fai, o'i le
among - (prep.) ymysg
{ "Ymysg" is conjugated with pronouns: "yn ein mysg" = "in our midst",
"yn eich mysg" = "in your midst", and "yn eu mysg" = "in their midst". }
amorous - (adj.) hoff o garu
amorphous - (adj.) amorffus, diffurf
amount - (n.) swm [symiau, m.]
amount - (v.) codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd], cyrraedd (cyr.haeddyd) [cyr.haedd- &1, cyraedd- &2+; 3.s. cyrraedd, cyrraidd*; 2.s.imp. cyrraedd]
amour - (n.) carwriaeth [-au, f.]
amphitheater (amphitheatre) - (n.) amchwaraefa [amchwaraefeydd, f.]
ample - (adj.) cyflawn, digon, eang [ehang- &adj], helaeth, ymwng (ymwnc)
amplify - (v.) ehangu (eangu) [ehang-, eang-], helaethu [helaeth-]
amputate - (v.) torri aelod, trychu [trych-]
amulet - (n.) swyn.gyfaredd [-ion, f.]
amuse - (v.) diddanu [diddan-], difyrru [difyrr- &1, difyr- &2+]
amusement - (n.) difyrrwch [m.], digrifwch [m.]
amusements - (n.pl.) difyrion
amusing - (adj.) diddan, difyr, difyrrus, ysmala
Anabaptist - (n.) Ailfedyddiwr [Ailfedyddwyr, m.]
anachronism - (n.) camamseriad [-au, m.]
analogy - (n.) cydweddiad [cydweddiaid, -au, m.], cyfatebiaeth [-au, f.]
analysis - (n.) dadansoddiad [-au, m.], dadelfeniad [-au, m.], elfeniad [-au, m.]
analyst - (n.) dadansoddwr [dadansoddwyr, m.]
analytical - (adj.) dadansoddol
analyze (analyse) - (v.) dadansoddi [dadansodd-], dadelfennu [dadelfenn- &1, dadelfen- &2+], dosrannu [dosrann- &1, dosran- &2+], elfennu [elfenn- &1, elfen- &2+]
anarchic (anarchical) - (adj.) anarchol
anarchist - (n.) anarchydd [-ion, m.], terfysgwr [terfysgwyr, m.]
anarchy - (n.) aflywodraeth [f.], anarchiaeth [m.], anhrefn [mf.], anllywodraeth [f.]
anatomical - (adj.) anatomaidd
anatomy - (n.) anatomeg (anatomi) [f.]
ancestor - (n.) cyndad [-au, m.], hynafiad [hynafiaid, m.]
ancestry - (n.pl.) ach [-au, -oedd, f.], hynafiad [hynafiaid, m.]
anchor - (n.) angor [-au, -ion, m.]
anchor - (v.) angori [angor-]
anchorage - (n.) angorfa [angorfeydd, -oedd, f.]
anchoress - (n.) ancr [mf.]
anchoret - (n.) meudwy [-aid, -od, m.]
anchorite - (n.) ancr [mf.], meudwy [-aid, -od, m.]
ancient - (adj.) hen [hen- &adj, hyn- &adj; comp. hy+n], hynafol (henafol), oesol
the Ancient of Days - (n.) yr hen Ddihenydd
and - (conj.) a (ac)
{ "Ac" is used before vowels. }
and so forth - (adv.) ac yn y blaen
better and better - (adj.) gwellwell
cunning and malicious - (adj.) dichellddrwg
for ever and ever - (adv.) yn oes oesoedd
go to and fro - (v.) cynired [cynir-], cyniwair [cyniwair-]
here and there (lit. there and here) - (adv.) hwnt ac yma
hook and eye - (n.) bach a dolen
milk and water - (n.) glastwr [glastwyr, m.]
more and more - (adv.) mwyfwy
nearer and nearer - (adv.) nesnes
odds and ends - (n.pl.) petheuach
question and answer - (n.) hawl ac ateb
slice of bread and butter - (n.) brechdan [-au, f.]
stretch and yawn - (v.) ystwyrian [ystwyri-]
the length and breadth - (adv.) ar hyd a lled
to and fro - (adv.) o+l a gwrthol, yn o+l ac ymlaen
touch and go - (adv.) cael a chael
worse and worse - (adv.) gwaethwaeth
Andrew - (prop.n.) Andreas
anecdote - (n.) chwedl [-au, f.], hanesyn [-nau, m.]
anemia (anaemia) - (n.) diffyg gwaed
anemic (anaemic) - (adj.) di-waed, diwryg
anesthesia (anaesthesia) - (n.) dideimladrwydd [m.]
anesthetic (anaesthetic) - (n. & adj.) anesthetig [m.]
anew - (adv.) o'r newydd
angel - (n.) angel [engyl, angylion, m.], angyles [-au, f.]
guardian angel - (n.) angel gwarcheidiol
angelic - (adj.) angylaidd
anger - (n.) ba+r [m.], broch [m.], codded [m.], dicter [-au, m.], dig [m.], digofaint [m.], gw+yth [m.], llid [-au, m.]
anger - (v.) coddi [codd-; 3.s. & 2.s.imp. cawdd], digio [digi-], llidio [llidi-]
angle - (n.) elin [-au, -oedd, f.], ongl [-au, f.]
angle - (v.) genweirio [genweiri-], pysgota [pysgot-]
angled - (adj.) onglog
angler - (n.) genweiriwr [genweirwyr, m.]
Anglesey - (prop.n.) Mo+n
Anglican - (adj.) Anglicanaidd
anglicize - (v.) Seisnigeiddio (Seisnigo) [Seisnigeiddi-, Seisnig-]
Anglicized - (adj.) Seisnigaidd
angry - (adj.) dicllon (digllon), dig [dic- &adj], digofus, ffrom, gwythlon, llidiog, milain, naturus
be angry - (v.) llidio [llidi-]
become angry - (v.) digio [digi-]
become angry at - (v.) digio wrth
become angry with - (v.) digio wrth
anguish - (n.) cyni [-on, m.], ing [-oedd, m.]
angular - (adj.) elinog, onglog
animadvert - (v.) beirniadu [beirniad-], ceryddu [cerydd-], sennu [senn- &1, sen- &2+]
animal - (adj.) anifeilaidd, anifeilig, ysgrublaidd
domesticated animal - (n.) lledfegin [-od, m.]
of animals - (adj.) anifeilig
small animal - (n.) anifeilyn [m.]
young animal - (n.) llwdn [llydnod, m.]
animal - (n.) anifail [anifeiliaid, m.], creadur [-iaid, m.], mil [-od, m.]
animalize - (v.) anifeileiddio [anifeileiddi-]
animate - (adj.) byw, bywiol
animate - (v.) animeiddio [animeiddi-], bywhau [byw- &hau], bywioca/u [bywioc- &a/u], bywiogi [bywiog-], ysgogi (ysgog) [ysgog-; 3.s. ysgyg*]
animated - (adj.) animeiddiedig, asbri%ol (asbri%og), bywiog
animation - (n.) asbri [m.], bywiogrwydd [m.]
animosity - (n.) digasedd [m.], gelyniaeth [f.]
animus - (n.) drwgdeimlad [m.], gelyniaeth [f.]
anise - (n.) anis [m.?]
ankle - (n.) ffe+r [fferau, f.], meilwng [meilyngau, m.], migwrn [migyrnau, m.], swrn [syrnau, f.]
annals - (n.) cofnodion blynyddol
annate - (n.) anawd [anodau, m.]
anneal - (v.) anelio [aneli-]
annex - (v.) cydio [cydi-], cysylltu [cysyllt-], meddiannu [meddiann- &1, meddian- &2+]
annihilate - (v.) diddymu [diddym-], difodi [difod-]
annihilation - (n.) diddymiad (diddymiant) [diddymiannau, m.], difodiad (difodiant) [difodiannau, m.]
anniversary - (n.) cylchwyl [-iau, f.], pen-blwydd [m.]
annotate - (v.) gwneud nodiadau
announce - (v.) cyhoeddi [cyhoedd-], datgan [datgan-], hysbysu [hysbys-]
announcement - (n.) cyhoeddiad [-au, m.], hysbysiad [-au, m.]
annoy - (v.) blino [blin-], cythruddo [cythrudd-], poeni [poen-]
annoyance - (n.) cythrudd [-ion, m.]
annoying - (adj.) barnol, plagus
annual - (adj.) blynyddol
annual - (n.) blwyddiad [blwyddiaid, m.], blwyddiadur [-on, m.]
annuity - (n.) blwydd-da+l [blwydd-daliadau, m.]
annul - (v.) diddymu [diddym-], dileu [dile-], dirymu [dirym-]
annular - (adj.) crwn fel modrwy, modrwyol
anoint - (v.) eli%o [eli%-], eneinio [eneini-], iro [ir-]
anointed - (adj.) eneiniog
anointed one - (n.) eneiniog [m.]
anointing - (n.) eneiniad [-au, m.]
anomaly - (n.) afreoleidd-dra [m.], peth croes i reol
anon - (adv.) toc, yn union, yn y man
anonymity - (n.) cyflwr dienw
anonymous - (adj.) anhysbys, dienw
another - (adj.) arall [pl. eraill]
one another - (pron.) eu gilydd
{ "Eu gilydd" must agree in person with the people to whom it refers,
although it is always plural. There are thus three forms: "ein
gilydd", when the speaker is including himself/herself among the
group; "eich gilydd", when the speaker is including those being
addressed among the group; and "eu gilydd", to refer to some
third-party group. }
another - (pron.) arall [pl. eraill], llall [lleill, m.]
answer - (n.) ateb [-ion, m.], atebiad [-au, m.]
answer again - (v.) adateb [adateb-]
answer for - (v.) ateb dros
question and answer - (n.) hawl ac ateb
answer - (v.) ateb (adebu) [ateb-; 3.s. etyb, ateb; 2.s.imp. ateb], talu [tal-; 3.s. & 2.s.imp. ta+l], ymateb [ymateb-; 3.s. ymetyb, ymateb; 2.s.imp. ymateb]
answerable - (adj.) atebol, cyfrifol
ant - (n.) morgrugyn [morgrug, m.]
antagonism - (n.) gwrthwynebiaeth [f.]
antagonist - (n.) gwrthwynebwr (gwrthwynebydd) [gwrthwynebwyr, m.]
antarctic - (adj.) o gylch y pegwn deheuol
ante- - (pfx.) rhag-
{ "Rhag-" causes a soft mutation to the affixed stem. }
antecedent - (adj.) blaenorol
antediluvian - (adj.) cynddilywaidd
antelope - (n.) antelop [m.], gafrewig [-od, f.]
anterior - (adj.) blaen, blaenorol
anthem - (n.) anthem [-au, f.]
anthology - (n.) blodeugerdd [-i, f.]
anthracite - (n.) glo caled, glo carreg
anthropology - (n.) anthropoleg [f.], dynofyddiaeth [f.]
anti- - (pfx.) gwrth-
{ "Gwrth" causes a soft mutation to the affixed stem. }
antibiotic - (adj.) gwrthfiotig
Antichrist - (prop.n.) Anghrist
antichrist - (n.) anghrist [-ion, m.]
anticipate - (v.) achub y blaen, disgwyl [disgwyli-; 3.s. & 2.s.imp. disgwyl], rhagflaenu [rhagflaen-]
{ You "rhagflaenu ar" something. }
antics - (n.pl.) camp [-au, f.], castiau digrif
antidisestablishmentarianism - (n.) gwrthdadgysylltiaeth [f.]
antidote - (n.) gwrthwenwyn [m.]
antipathy - (n.) casineb [m.], gwrthnaws [m.]
antipodes - (n.pl.) eithaf [-oedd, -ion, m.], pellafoedd byd
antiquarian - (adj.) hynafiaethol
antiquarian - (n.) hynafiaethwr (hynafiaethydd) [hynafiaethwyr, m.]
antiquary - (n.) hynafiaethwr (hynafiaethydd) [hynafiaethwyr, m.]
antiquated - (adj.) hen a di-les
antique - (adj.) hen [hen- &adj, hyn- &adj; comp. hy+n], hen-ffasiwn, hynafol (henafol)
antiquity - (n.) cynfyd [m.], cynnoes [cynoesoedd, f.], hynafiaeth [-au, f.]
antiseptic - (n. & adj.) antiseptig [m.]
antiterrorism - (n.) gwrthderfysgaeth [f.]
antithesis - (n.) gwrthgyferbyniad [-au, m.]
antler - (n.) cainc o gorn carw, rhaidd [rheiddiau, m.]
anvil - (n.) eingion [-au, f.], einion [-au, f.]
anxiety - (n.) boloch [m.], pryder [-on, m.]
anxious - (adj.) aflonydd, awyddus, carcus, pryderus
{ Aflonydd is anxious in the sense of fearful. }
{ Awyddus is anxious in the sense of eager. }
{ Pryderus is anxious in the sense of fearful. }
be anxious - (v.) pryderu [pryder-]
any - (adj.) dim, peth, rhyw, un
any more - (adv.) mwyach
hardly any - (adj.) nid nemor
any - (adv.) unrhyw
anyone - (n.) neb [m.], unrhywun [m.]
{ Neb is a variable ranging over all people (and while
it has acquired the negative sense of "nobody" from being used with
e.g., "nid oes neb") means "any person". Only it makes sense in
sentences like "Nid oes neb sy'n deallt." }
{ Unrhywun is just "unrhyw" (any) + "un" (one) -- any one
(person); any one will do, as in I want help from someone, but I do
not matter who it is, any one will do. }
more than anyone - (adv.) yn anad neb
anything - (n.) dim [m.], unrhywbeth [m.]
{ Dim is a variable ranging over all things (and while
it has acquired the negative sense of "nothing" from being used with
e.g., "nid oes dim") means "any thing". }
{ Unrhywbeth is just "unrhyw" (any) + "beth" (thing) -- any one
(thing); any one will do. }
anything short - (n.) pwt [pytiau, m.]
anywhere - (n.) unlle [m.]
apace - (adv.) ar ffrwst, ar frys, ar garlam
apart - (adv.) ar waha+n, o'r neilltu
set apart - (v.) neilltuo [neilltu-]
apartment - (n.) fflat [-au, -iau, f.], llety [-au, m.], rhandy [rhandai, m.]
apathetic - (adj.) didaro, difater, difraw
apathy - (n.) difaterwch [m.], difrawder [m.]
ape - (n.) epa [-od, m.]
ape - (v.) dynwared [dynwared-]
aperture - (n.) agorfa [-oedd, f.], bwlch [bylchau, m.], rhwyll [-au, f.], rhwyllyn [m.], twll [tyllau, m.]
apex - (n.) blaen [-au, -ion, m.], brig [-au, m.], copa [-+u, -on, m.], pen [-nau, m.]
{ Blaen would be used for the growing tip of a plant. }
{ Brig has a connotation of smallness at the top. The top
of the popularity charts would be a "brig", as would the top of a
pointed tree or a pointy mountain. }
{ Copa specifically means the top of a mountain or summit. }
{ Pen is the top of something when it is not necessarily
small, so the top of a mountain or a tree you could sit on would
probably be "pen". }
aphid (aphis) - (n.) pryf gwyrdd
aphorism - (n.) dihareb [diar.hebion, f.], gwireb [-au, -ion, f.]
apiary - (n.) gwenynfa [gwenynfeydd, f.]
apiece - (adv.) un bob un
apish - (adj.) mwnci%aidd
apocalypse - (n.) datguddiad [-au, m.]
apocryphal - (adj.) anghanonaidd, apocryffaidd
apologize - (v.) diheuro [diheur-], ymddiheuro [ymddiheur-], ymesgusodi [ymesgusod-]
apology - (n.) esgusawd [esgusodion, m.], ymddiheuriad [-au, m.]
apoplexy - (n.) parlys mud, stro+c [f.]
apostasy - (n.) gwrthgiliad [-au, m.]
apostate - (n.) gwrthgiliwr [gwrthgilwyr, m.]
apostle - (n.) apostol [-ion, m.]
apostleship - (n.) apostoliaeth [f.]
apostolic - (adj.) apostolaidd (apostolig)
apostrophe - (n.) collnod [-au, m.], sillgoll [-au, f.]
apothecary - (n.) apothecari [m.], cyffuriwr [cyffurwyr, m.], fferyllydd [-ion, m.]
apotheosis - (n.) dwyfoliad [m.]
appall (appal) - (v.) brawychu [brawych-], digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+]
apparatus - (n.pl.) aparatws [m.], offeryn [-nau, offer, m.]
apparel - (n.) abid [mf.], gwisg [-oedd, f.]
apparel - (n.pl.) dilledyn [dillad, m.]
apparent - (adj.) amlwg [amlyc- &adj], eglur, ymddan.gosiadol
apparition - (n.) drychiolaeth [-au, f.], ysbryd [-ion, -oedd, m.]
appeal - (n.) ape+l [apelion, apelydd, apelau, mf.], apeliad [-au, m.]
appeal - (v.) apelio [apeli-], erfyn [erfyni-; 3.s. & 2.s.imp. erfyn]
{ You "erfyn ar" a person. }
appear - (v.) lledrithio [lledrithi-], rhithio [rhithi-], ymddan.gos (ymddangos) [ymddangos-; 3.s. ymddengys; 2.s.imp. ymddangos], ymrithio [ymrithi-]
appearance - (n.) eiliw [-iau, m.], gwedd [-au, -iau, f.], gwelediad [-au, m.], rhith [-iau, m.], ymddan.gosiad [-au, m.]
appease - (v.) dofi [dof-], heddychu [heddych-], llonyddu [llonydd-], tangnefeddu [tangnefedd-], tawelu [tawel-; 3.s. & 2.s.imp. tawela]
appellant - (n.) apeliwr [apelwyr, m.], apelydd [-ion, m.]
appellation - (n.) enw [-au, m.], teitl [-au, m.]
append - (v.) atodi [atod-], ychwanegu [ychwaneg-]
appendicitis - (n.) enyniad y coluddyn crog
appendix - (n.) atodiad [-au, m.], coluddyn crog, ychwanegiad [-au, m.]
{ Atodiad is the kind of appendix a book has. }
{ Coluddyn crog is the kind of appendix in your body. }
{ Ychwanegiad is the kind of appendix a book has. }
appertain - (v.) perthyn [perthyn-]
appetite - (n.) archwaeth [-au, f.], awch [m.], awydd [-au, m.], chwant [-au, m.]
applaud - (v.) curo dwylo, cymeradwyo [cymeradwy-]
applause - (n.) cymeradwyaeth [-au, f.]
apple - (n.) afal [-au, m.]
apple of the eye - (n.) cannwyll llygad
apple tree - (n.) afallen [-nau, f.]
gather apples - (v.) afaleua [afaleu-]
golden apple - (n.) eurafal [-au, m.]
appliance - (n.) dyfais [dyfeisiau, f.], offeryn [-nau, offer, m.]
applicable - (adj.) cymwys, cymwysiadol, perthnasol
applicant - (n.) ceisiedydd [-ion, m.], ymgeisydd [ymgeiswyr, m.]
application - (n.) cais [ceisiadau, m.], cymhwysiad [cymwysiadau, m.], ymroad [-au, m.], ymroddiad [-au, m.]
{ Cais is an application that is a request. }
{ Cymhwysiad is an application that a computer runs. }
{ Ymroad is application that makes diligent. }
{ Ymroddiad is application that makes diligent. }
of great application - (adj.) ymroddgar
applied - (adj.) cymhwysol, cymwysedig
apply - (v.) cymhwyso [cymhwys-], cynnig [cynigi-], ymgeisio [ymgeisi-]
apply for - (v.) cynnig am
apply gold - (v.) euro [eur-]
apply oneself - (v.) ymroddi (ymroi) [ymrodd-]
apply pressure - (v.) rhoi pwysau
appoint - (v.) apwyntio [apwynti-], gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], nodi [nod-], pennu [penn- &1, pen- &2+], penodi [penod-]
{ Gosod is the sort of appointing that one does when
making an appointment -- certainly I talk about "gosod amser i'r
cyfarfod nesaf". }
{ Nodi is the sort of appointing that leads to something
happening at an appointed time: "Nodir amser ein geni a'n marw, ein
dyfodiad a'n mynediad ymaith" -- "The time is appointed for our
birth and our death, for our coming and going forth." }
{ Penodi is "pen-nodi", to mark the head of [a person]):
the sort of appointing that goes with a job: selecting (a person). }
appointed - (adj.) gosodedig, nodedig
appointment - (n.) cyhoeddiad [-au, m.], penodiad [-au, m.]
{ Cyhoeddiad is the kind of appointment you place in your
calendar. }
{ Penodiad is the kind of appointment that you have to a position. }
keep an appointment - (v.) cadw oed
apportion - (v.) dosbarthu [dosbarth-], rhannu [rhann- &1, rhan- &2+; 3.s. & 2.s.imp. rhan]
apposite - (adj.) addas, priodol
appraise - (v.) prisio [prisi-]
appreciate - (v.) gwerthfawrogi [gwerthfawrog-], prisio [prisi-]
appreciation - (n.) gwerthfawrogiad [m.]
appreciative - (adj.) diolchgar
apprehend - (v.) dirnad [dirnad-], ofni [ofn-], ymaflyd mewn
{ Dirnad is apprehend in the sense of understand. }
{ Ofni is apprehend in the sense of fear. }
{ Ymaflyd mewn is the kind of apprehend you do to a criminal. }
apprehension - (n.) dirnadaeth [f.], ofn [-au, m.]
{ Dirnadaeth is apprehension in the sense of
understanding. }
{ Ofn is apprehension in the sense of fear. }
apprehensive - (adj.) ofnus, pryderus
apprentice - (n.) dysgwr [dysgwyr, m.], egwyddorwas [egwyddorweisiau, m.], prentis [-iaid, m.]
apprentice - (v.) prentisio [prentisi-]
apprenticeship - (n.) prentisiaeth [f.]
apprise - (v.) hysbysu [hysbys-]
approach - (n.) dyfodfa [dyfodfeydd, f.], dynesiad [m.]
approach - (v.) agosa/u [agos- &a/u], cyrchu [cyrch-; 3.s. & 2.s.imp. cyrch], dynesu [dynes-], nesa/u [nes- &a/u], nesu at, ymnesa/u [ymnes- &a/u]
approaching - (adj.) agosaol
approbation - (n.) cymeradwyaeth [-au, f.]
appropriate - (adj.) priodol
{ Priodol is appropriate because of being the right
choice from a range. }
appropriate - (v.) adfeddu [adfedd-], meddiannu [meddiann- &1, meddian- &2+]
appropriateness - (n.) priodoldeb [-au, m.]
appropriation - (n.) adfeddiad [-au, m.]
approval - (n.) arddeliad [-au, m.], cymeradwyaeth [-au, f.]
approve - (v.) arddelu (arddelwi) [arddel-], cymeradwyo [cymeradwy-], profi [prof-; 3.s. & 2.s.imp. prawf]
approved - (adj.) cymeradwy
approximate - (adj.) agos [agos- &adj; nesed; nes; nesaf]
approximate - (v.) agosa/u [agos- &a/u]
approximately - (prep.) tua (tuag)
{ The "tuag" form is used before vowels. }
appurtenance - (n.) peth perthynol
apricot - (n.) bricyllen [bricyll?, f.]
April - (n.) Ebrill [m.]
apron - (n.) arffedog (ffedog) [-au, f.], barclod [-au, -iau, m.]
apt - (adj.) cymwys, parod [parot- &adj], tueddol
apt to teach - (adj.) athrawaidd, athrawus
aquarium - (n.) pysgodlyn [-noedd, -nau, m.], pysgoty [pysgotai, m.]
aquatic - (adj.) dyfriog, dyfrol
aqueduct - (n.) dyfrffos [-ydd, f.]
aquiline - (adj.) bachog, crwbi, eryraidd
Arab - (n.) Arab [-iaid, m.]
arable land - (n.) tir a+r
Aramaic - (n.) Aramaeg [f.]
arbiter - (n.) beirniad [beirniaid, m.], brawdwr [brawdwyr, m.], dyddiwr [dyddwyr, m.]
arbitrament - (n.) dedfryd [-au, -on, f.], rhaith [f.]
arbitrary - (adj.) gormesol, mympwyol
arbitrate - (v.) athrywyn [athrywyn-], cyflafareddu [cyflafaredd-]
arbitration - (n.) cyflafareddiad [-au, m.], cymrodedd [m.]
arbitrator - (n.) cyflafareddwr [cyflafareddwyr, m.], cymrodeddwr [cymrodeddwyr, m.], dyddiwr [dyddwyr, m.]
arbor (arbour) - (n.) deildy [deildai, m.]
arboriculture - (n.) coedyddiaeth [f.]
arc - (n.) arc [f.], bwa [-+u, m.]
arch - (adj.) cellweirus, direidus, ysmala
arch - (n.) bwa [-+u, m.], nen [-nau, -noedd, f.], pont [-ydd, f.]
arch - (v.) pontio [ponti-]
archaeologist - (n.) archaeolegwr [archaeolegwyr, m.]
archaeology - (n.) archaeoleg [f.]
archaic - (adj.) henaidd, hynafol (henafol)
archangel - (n.) archangel [archangylion, m.]
archbishop - (n.) archesgob [-ion, m.]
archbishopric - (n.) archesgobaeth [-au, f.]
archdeacon - (n.) archddiacon (archddiagon) [-iaid, m.]
archdruid - (n.) archdderwydd [-on, m.]
arched - (adj.) bwaog
archeological (archaeological) - (adj.) hynafiaethol
archeology (archaeology) - (n.) hynafiaeth [-au, f.]
archer - (n.) saethwr [saethwyr, m.], saethydd [-ion, m.]
archery - (n.) saethyddiaeth [f.]
archipelago - (n.) twr ynysoedd, ynysfor [-oedd, m.]
architect - (n.) archadeiladydd [-ion, m.], pensaer [penseiri, m.]
architectural - (adj.) adeiladol (adeiliadol), pensaerniol
architecture - (n.) adeiladaeth [-au, f.], pensaerniaeth [f.]
architrave - (n.) amhiniog (amhinog) [-ion, -au, m.]
archive - (n.) archif [-au?, f.]
arctic - (adj.) gogleddol
ardent - (adj.) angerddol, awchus, brwdfrydig, eiddgar, gwresog, poeth [pl. -ion; poeth- &adj], selog, terwyn
ardor (ardour) - (n.) aidd [m.], angerdd [m.], awch [m.], brwdfrydedd [m.], eiddgarwch [m.], tanbeidrwydd [m.]
arduous - (adj.) blin [pl. -ion], caled [pl. -ion; calet- &adj], llafurus
area - (n.) arwynebedd [m.], wyneb (gwyneb) [-au, m.]
argue - (v.) dadlau [dadleu-], pledio [pledi-], ymresymu [ymresym-]
argue about - (v.) dadlau am
argue with - (v.) dadlau a+
argument - (n.) dadl [-euon, -au, f.], ymresymiad [-au, m.]
arid - (adj.) cras [pl. creision], crin [pl. -ion], gwyw, sych [f. sech; pl. -ion]
arise - (v.) codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd]
aristocracy - (n.) pendefigaeth [f.]
aristocrat - (n.) gw+r mawr, pendefig [-ion, m.]
aristocratic - (adj.) bonheddig [pl. boneddigion], pendefigaidd
arithmetic - (n.) rhifyddeg (rhifyddiaeth) [f.]
arithmetician - (n.) rhifyddwr [rhifyddwyr, m.]
ark - (n.) arch [eirch, f.]
arm - (n.) arf [-au, mf.], ban [-nau, mf.], braich [breichiau, f.], cainc [cangau, ceinciau, f.]
{ Arf is the kind of arm you fire at someone. }
{ Braich is the kind of arm that hangs from your shoulder. }
arm - (v.) arfogi [arfog-]
armadillo - (n.) armellog [-od?, m.?]
armament - (n.) arfogaeth [f.], offer rhyfel
armed - (adj.) arfog
armful - (n.) ceseilaid (ceseiled) [ceseileidiau, f.], coflaid [cofleidiau, f.]
armistice - (n.) cadoediad [-au, m.]
armor (armour) - (n.) arfod [f.], arfogaeth [f.], arfwisg [-oedd, f.]
armory (armoury) - (n.) arfdy [arfdai, m.]
armpit - (n.) cesail [ceseiliau, f.]
arms - (n.pl.) aren [-nau, f.], arf [-au, mf.]
army - (n.) bragad [f.], byddin [-oedd, f.], cad [-au, -oedd, f.], lluydd [m.]
array army - (v.) byddino [byddin-]
with armies - (adj.) byddinog
aroma - (n.) perarogl [-au, m.]
aromatic - (adj.) pe+r, peraroglaidd, persawrus
aromatic herbs - (n.pl.) perlysiau
around - (prep.) am [amdan- &prep1], o amgylch, o gwmpas
arouse - (v.) cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry], deffro (deffroi) [deffro- &i; 3.s. deffry; 2.s.imp. deffro], dihuno [dihun-]
{ Cyffroi is arouse in the sense of excite. }
{ Deffro (deffroi) is arouse in the sense of wake from sleep. }
{ Dihuno is arouse in the sense of wake from sleep. }
arraign - (v.) cyhuddo o flaen brawdle
arrange - (v.) trefnu [trefn-]
arrangement - (n.) trefn [-au, f.], trefniad [-au, m.], trefniant [trefniannau, m.]
arranger - (n.) trefnydd [-ion, m.]
arrant - (adj.) cywilyddus, dybryd
array - (n.) gwisg [-oedd, f.], trefn [-au, f.]
array army - (v.) byddino [byddin-]
array - (v.) arwisgo [arwisg-], cyfleu [cyfle-], gwisgo [gwisg-], trefnu [trefn-]
arrears - (n.) o+l-ddyled [-ion, f.]
arrest - (n.) arestiad [-au, m.], dalfa [dalfeydd, f.]
arrest - (v.) arestio [aresti-], atal [atali-; 3.s. etyl, eteil*; 2.s.imp. atal], dal (dala) [dali-; 3.s. dail, deil; 2.s.imp. dal], restio [resti-]
arrival - (n.) dyfodiad [-au, m.]
arrive at - (v.) cyrraedd (cyr.haeddyd) [cyr.haedd- &1, cyraedd- &2+; 3.s. cyrraedd, cyrraidd*; 2.s.imp. cyrraedd]
{ Do not be tempted to use a preposition with "cyrraedd"
when it means "arrive at". For example, "cyrraedd Llanbedr" means
to arrive in Llanbedr. }
arrogance - (n.) balchder (balchedd) [m.], traha [m.], trahauster [m.]
arrogant - (adj.) balch [pl. beilch, beilchion; balch- &adj], trahaus
arrogate - (v.) hawlio [hawli-], trawshawlio [trawshawli-]
arrow - (n.) saeth [-au, f.]
art - (n.) celf [-au, f.], celfyddyd [-au, f.], ystryw [-iau, f.]
{ Celf is art as the production of pieces of beauty. }
{ Celfyddyd is art as the production of pieces of beauty. }
{ Ystryw is art as artifice or trickery. }
martial arts - (n.) crefft ymladd
artery - (n.) rhedweli [-%au, f.]
artful - (adj.) cyfrwys, dichellgar, dyfeisgar, sgilgar, ystrywgar
article - (n.) erthygl [-au, f.], nwydd [-au, m.], ysgrif [-au, f.]
definite article - (n.) bannod [banodau, f.]
articulate - (v.) cymalu [cymal-], cynanu [cynan-]
{ Cymalu means articulate in the sense of bending a joint. }
{ Cynanu means articulate in the sense of pronounce
clearly. }
artifice - (n.) dichell [-ion, f.], dyfais [dyfeisiau, f.], ystryw [-iau, f.]
artificer - (n.) celfyddwr [celfyddwyr, m.], crefftwr [crefftwyr, m.], saer [seiri, m.]
artificial - (adj.) celfyddydol, dodi, gosod
artillery - (n.) offer rhyfel
artillery - (n.pl.) magnel [-au, f.]
artisan - (n.) crefftwr [crefftwyr, m.]
artist - (n.) arlunydd [arlunwyr, m.], artist [m.], celfyddwr [celfyddwyr, m.]
artistic - (adj.) artistig, celfydd, celfyddgar
artless - (adj.) disyml
as - (adv.) cyn, mor
{ "Mor" is only used to modify adjectives, as in "mor fawr" -- so
big. }
as bad - (adj.) cynddrwg
{ "Cynddrwg" is the equative of "drwg". }
as base - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as big - (adj.) cymaint
{ "Cymaint" is the equative of "mawr". }
as broad as - (adj.) cyfled
as depressed - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as far - (prep.) hyd [irreg.], tan (dan) [tan- &prep1; dan- &prep1]
as fast as he can - (adj.) nerth ei draed
as good - (adj.) cystal
{ "Cystal" is the equative of "da". }
as high - (adj.) cyfuwch (cuwch)
{ "Cyfuwch (cuwch)" is the equative of "uchel". }
as humble - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as ignoble - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as little - (adj.) lleied
{ "Lleied" is the equative of "bach". }
as long - (adj.) cyhyd
as loud as he can - (adj.) nerth esgyrn ei ben
as low - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as lowly - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as many - (adj.) cymaint, cynifer
{ "Cymaint" is the equative of "mawr". }
as many - (pron.) faint
as mean - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as menial - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as much - (adj.) cymaint
{ "Cymaint" is the equative of "mawr". }
as old - (adj.) hyned
{ "Hyned" is the equative of "hen". }
as well - (adv.) cystal
bitter as gall - (adj.) bustlaidd
inasmuch as - (conj.) yn gymaint a+
serve as clerk - (v.) clercio [clerci-]
so as - (conj.) megis
so as - (prep.) megis
stroll as minstrels - (v.) clera [cler-]
twice as bright as - (adj.) deune
as - (conj. & prep.) fel
as - (conj.) a+ (ag), megis, ys
as - (prep.) megis
Asaph, St. - (prop.n.) Llanelwy
asbestos - (n.) asbestos [m.], urael [m.], ystinos [m.]
asbestos cloth - (n.) urael [m.]
ascend - (v.) asgennu [asgenn- &1, asgen- &2+], dringo [dring-], dyrchafael [dyrchafael-], dyrchafu [dyrchaf-; 3.s. dyrchaif*; 2.s.imp. dyrchaf], esgyn [esgynn- &1, esgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. esgyn], ymddyrchafu [ymddyrchaf-]
ascendancy - (n.) goruchafiaeth [f.], uchafiaeth [f.]
ascending - (adj.) esgynnol
ascension - (n.) dyrchafael [m.], esgyniad [-au, m.]
ascent - (n.) dringfa [dringfeydd, f.], esgynfa [esgynfeydd, f.], gorifyny [m.], rhiw [-iau, f.]
ascertain - (v.) cael gwybod, mynnu gwybod
ascetic - (adj.) asgetig, meudwyaidd, ymgosbol
ascetic - (n.) meudwy [-aid, -od, m.]
asceticism - (n.) asgetiaeth [f.]
ascribe - (v.) cyfrif [cyfrif-], priodoli [priodol-], rhoi (rhoddi) [rhodd-, rho- &i; 1.s. rhof; 3.s. rhydd, rhy, dyry; 2.s. imp. rho, dyro; 3.s.pres. subj. rhotho]
{ The literary form of "rhoi" is "rhoddi". }
asexual - (adj.) anrhywiol, dirywiol
ash - (n.) lludu (lludw) [m.], onnen [onn, ynn, f.]
{ Lludu (lludw) is the kind of ash a fire leaves behind. }
{ Onnen is the kind of ash that grows in a forest. }
mountain ash - (n.) criafolen [criafol, f.]
ashamed - (adj.) ag arno gywilydd
be ashamed - (v.) cywilyddio [cywilyddi-]
feel ashamed - (v.) amliwio [amliwi-]
ashes - (n.) lludu (lludw) [m.], llutrod [m.]
ashes - (n.pl.) ulw
ashore - (adv.) ar y lan, i'r lan
{ Ar y lan is ashore when you're on the shore. }
{ I'r lan is ashore when you're going ashore. }
ashtray - (n.) plat lludw
ashy - (adj.) lludlyd
aside - (adv.) hwnt, o'r neilltu
asinine - (adj.) asynnaidd, mulaidd
ask - (v.) ceisio [ceisi-; 3.s. & 2.s.imp. cais], erchi [arch-; 3.s. eirch], gofyn [gofynn- &1, gofyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gofyn], holi [hol-; 3.s. & 2.s.imp. hawl], ymofyn [ymofynn- &1, ymofyn- &2+]
{ Gofyn can be used for asking a question, but can also mean
requesting someone to do something. "Ymofyniad" is a request, a
going to fetch or buy or whatever some real thing. }
{ Holi can be used to ask a question; it is
to do with enquiry ("ymholiad", an enquiry, a seeking after
information). "Holi" has to mean asking after information. }
{ To ask a question, you "gofyn cwestiwn". To ask a person, you "gofyn i
berson". To ask a person a question, you "gofyn i berson am gwestiwn". }
{ You "erchi i" a person. }
askance - (adv.) yn gam, yn llygatraws
askew - (adj.) lletbai
askew - (adv.) ar letraws, ar osgo
aslant - (adv.) ar ei ogwydd
asleep - (adv.) yn cysgu, yng nghwsg
asp - (n.) asb [-iaid, f.]
aspect - (n.) agwedd [-au, mf.], arwedd [-au, -ion, f.], golwg [golygon, mf.], golygwedd [-au, f.], gwedd [-au, -iau, f.], pryd [m.], trem [-iau, f.], wyneb (gwyneb) [-au, m.]
{ Agwedd is aspect as the appearance of something. }
{ Arwedd is aspect as a feature of a complex matter. }
{ Golwg is aspect as the sight of something. }
{ Golygwedd is aspect as a feature of a complex matter. }
{ Gwedd is aspect as the appearance of something. }
{ Pryd is aspect as the appearance of something. }
{ Trem is aspect as the sight of something. }
{ Wyneb (gwyneb) is aspect as the face of something. }
aspen - (n.) aethnen [f.]
asperity - (n.) gerwindeb (gerwinder) [m.], llymder (llymdra) [m.]
asperse - (v.) gwaradwyddo [gwaradwydd-], taenellu [taenell-]
aspersion - (n.) difri%ad [m.], enllib [-ion, -iau, m.]
asphyxiate - (v.) mygu [myg-], tagu [tag-]
aspirate - (v.) seinio ag anadl
aspirate mutation - (n.) treigliad llaes
aspiration - (n.) dyhead [-au, m.]
aspire - (v.) dyheu [dyhe-]
ass - (n.) asen [-nod, f.], asyn [-nod, m.]
assail - (v.) rhuthro ar, ymosod ar
assailant - (n.) ymosodwr [ymosodwyr, m.]
assassin - (n.) bradlofrudd [-ion, m.], llofrudd [-ion, m.]
assassinate - (v.) bradlofruddio [bradlofruddi-]
assassination - (n.) bradlofruddiaeth [f.]
assault - (n.) ymosodiad [-au, m.]
assault - (v.) rhuthro [rhuthr-], ymosod ar
assay - (n.) prawf (praw) [profion, m.]
assay - (v.) ceisio [ceisi-; 3.s. & 2.s.imp. cais], cynnig [cynigi-], profi [prof-; 3.s. & 2.s.imp. prawf]
assemble - (v.) cynnull [cynnull-], ymgynnull [ymgynnull-]
assembly - (n.) cyman [f.], cymanfa [-oedd, f.], cynulleidfa [-oedd, f.]
assent - (n.) cydsyniad [-au, m.]
assent - (v.) cydsynio [cydsyni-]
assert - (v.) haeru [haer-], honni [honn- &1, hon- &2+], mynnu [mynn- &1, myn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. myn]
assertion - (n.) haeriad [-au, m.], honiad [-au, m.]
assess - (v.) asesu [ases-], prisio [prisi-], trethu (trethi) [treth-]
assets - (n.) eiddo [m.]
assets - (n.pl.) meddiannau
asseverate - (v.) haeru ar ei wir, tyngu [tyng- &1, tyngh- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twng]
assiduity - (n.) dyfalwch [m.]
assiduous - (adj.) diwyd, dyfal
assign - (v.) gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], penodi [penod-], trosglwyddo [trosglwydd-]
assimilate - (v.) cymathu [cymath-], tebygu [tebyg-]
{ You "tebygu i" something. }
assimilation - (n.) cymathiad [m.]
assist - (v.) cymorth [cymorth-], cynorthwyo [cynorthwy-], helpu (helpio) [help-, helpi-]
{ "Cymorth" is a native Welsh word. }
{ "Helpu (helpio)" is a borrowing from English. It is commonly used. }
assistance - (n.) cymorth [m.], help [m.]
{ "Cymorth" is a native Welsh word. }
{ "Help" is a borrowing from English. It is commonly used. }
assistant - (adj.) cynorthwyol
assistant - (n.) cynorthwywr [cynorthwywyr, m.]
assize-court - (n.) brawdlys [-oedd, m.]
associate - (n.) cydymaith [cymdeithion, m.], cysylltai [cysyllteiau?, m.]
associate member - (n.) aelod cyswllt, aelod gohebol
associate with - (v.) ymgystlwn [ymgystlyn-]
associate - (v.) cyfeillachu [cyfeillach-], cymdeithasu [cymdeithas-], ymgyfeillachu [ymgyfeillach-]
association - (n.) cymdeithas [-au, f.], cymdeithasfa [-oedd, f.]
C.M. Association - (n.) sasiwn [sasiynau, mf.]
word association - (n.) cysylltu geiriau
assort - (v.) dosbarthu [dosbarth-], trefnu [trefn-]
assortment - (n.) cybolfa [cybolfeydd, f.], cymysgfa [cymysgfeydd, f.]
assuage - (v.) dofi [dof-], lleddfu [lleddf-], lliniaru [lliniar-], llonyddu [llonydd-]
assume - (v.) cymryd arno, honni [honn- &1, hon- &2+], tybio (tybied) [tybi-; 3.s. & 2.s.imp. tyb]
{ Cymryd arno is assume in the sense of taking on the
appearance or personality of something or someone. }
{ The "arno" in "cymryd arno" is conjugated to reflect the person doing
the pretending, as in "Rydw i'n cymryd arnaf" = "I am pretending". }
assuming - (adj.) ymhongar
assumption - (n.) bwriant [bwriannau, m.], honiad [-au, m.], tyb [-iau, mf.], tybiaeth [-au, f.]
assurance - (n.) hyder [m.], hyfder (hyfdra) [m.], sicr.had [m.], sicrwydd [m.]
{ "Sicr.had" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
{ Hyder is assurance in the sense of confidence. }
{ Hyfder (hyfdra) is assurance in the sense of confidence. }
{ Sicr.had is the kind of assurance you would give to
someone. }
{ Sicrwydd is the kind of assurance you would give to
someone. }
assure - (v.) sicr.hau [sicr.- &hau], yswirio [yswiri-]
{ "Sicr.hau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
asterisk - (n.) seren [se+r, f.], serennig [f.?]
asthma - (n.) caethder (caethdra) [m.], diffyg anadl
asthmatic - (adj.) byr ei wynt, caeth ei frest, myglyd
astir - (adv.) mewn cyffro, wedi codi, yn symud
astonish - (v.) synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
astonishing - (adj.) syn
astound - (v.) syfrdanu [syfrdan-], synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
astral - (adj.) serol
astray - (adj.) ar ddisberod, ar grwydr
astray - (adv.) ar gyfeiliorn
astride - (adv.) a+'r traed ar led
astride - (prep.) acha
astrologer - (n.) planedydd [-ion, m.], se+r-ddewin [-iaid, m.]
astrology - (n.) se+r-ddewiniaeth [f.]
astronaut - (n.) gofodwr [gofodwyr, m.]
astronomer - (n.) serydd [-ion, m.], seryddwr [seryddwyr, m.]
astronomical - (adj.) seryddol
astronomy - (n.) seryddiaeth [f.]
astute - (adj.) call, craff, cyfrwys, glew [pl. -ion]
asunder - (adv.) ar waha+n, yn drylliau
asylum - (n.) noddfa [-+u, noddfeydd, f.]
insane asylum - (n.) gwallgofdy [gwallgofdai, m.]
lunatic asylum - (n.) gwallgofdy [gwallgofdai, m.]
at - (prep.) am [amdan- &prep1], ar [arn- &prep1], at [at- &prep1], ger, wrth [irreg.], yn (ym; yng) [yn- &prep2]
{ The alternate forms of "yn" are a form of assimilation used when the
following word experiences its nasal mutation. See Section 7.1 for
details. }
aim at - (v.) ymgeisio [ymgeisi-]
arrive at - (v.) cyrraedd (cyr.haeddyd) [cyr.haedd- &1, cyraedd- &2+; 3.s. cyrraedd, cyrraidd*; 2.s.imp. cyrraedd]
{ Do not be tempted to use a preposition with "cyrraedd"
when it means "arrive at". For example, "cyrraedd Llanbedr" means
to arrive in Llanbedr. }
at a gallop - (adv.) ar garlam
at all - (adv.) o gwbl, oll
at best - (adv.) ar y gorau
at hand - (adv.) gerllaw
at home - (adv.) gartref
at last - (adv.) o'r diwedd
at least - (adv.) o leiaf
at length - (adv.) bellach
at loggerheads - (adv.) penben
at night - (adv.) liw nos
at random - (adv.) ar amcan, ar antur
at the right time - (adj.) ar yr adeg
at the same time - (adv.) ar y cyd, ar yr un pryd
{ Ar y cyd is in co-operation (e.g.,
we will learn at the same time = we will learn together). }
{ Ar yr un pryd is simultaneously. }
at the time - (adv.) ar y pryd
at this time - (adv.) ar hyn o bryd
at times - (adv.) ar adegau, ar brydiau
become angry at - (v.) digio wrth
cease work at eve - (v.) noswylio [noswyli-]
glance at - (v.) cipedrych ar
jeer at - (v.) coegi [coeg-]
laugh at - (v.) chwerthin am ben
look at - (v.) edrych ar
look closely at - (v.) craffu ar
now at length - (adv.) weithian (weithion)
shout at - (v.) gweiddi ar
smile at - (v.) gwenu ar
stay at - (v.) aros wrth
take offense (offence) at - (v.) digio wrth
atheism - (n.) anffyddiaeth [f.], annuwiaeth [f.]
atheist - (n.) anffyddiwr [anffyddwyr, m.], annuw (annuwiad) [annuwiaid, m.]
Athens - (prop.n.) Athen
athlete - (n.) mabolgampwr [mabolgampwyr, m.]
athletic - (adj.) athletaidd (athletig)
athletics - (n.pl.) mabolgamp [-au, f.]
Atlantic - (prop.n.) Iwerydd
atlas - (n.) atlas [f.?], llyfr mapiau
atmosphere - (n.) awyrgylch [-au, -oedd, mf.]
atmospheric - (adj.) awyrgylchol
atom - (n.) atom [-au, mf.], cyrbibyn [cyrbibion, m.], gronyn [grawn, -nau, m.], mymryn [-nau, m.], rhithyn [rhithiau, m.]
smashed to atoms - (adj.) chwilfriw
atomic - (adj.) atomig
atomic power station - (n.) atomfa [-+u, atomfeydd, f.]
atomician - (n.) atomegwr [atomegwyr, m.], atomegydd [-ion, m.]
atomics - (n.) atomeg [f.]
atomism - (n.) atomiaeth [f.]
atomize (atomise) - (v.) atomeiddio [atomeiddi-]
atone - (v.) gwneud iawn
atonement - (n.) cymod [m.], iawn [m.]
atoning - (adj.) iawnol
atrocious - (adj.) anfad, erchyll, ysgeler
atrocity - (n.) erchyllter [-au, m.]
atrophy - (n.) annhyfiant [m.]
attach - (v.) atafaelu [atafael-], glynu [glyn-; 3.s. & 2.s.imp. gly+n], gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], ymlynu [ymlyn-]
{ Atafaelu is attach in the sense of putting a lien on
something. }
{ Glynu is attach when you stick something onto an object;
it is a transitive verb. }
{ Ymlynu is attach when you stick onto an object;
it is a intransitive verb. }
attachment - (n.) serch [-iadau, m.], ymlyniad [m.]
{ Serch is an emotional attachment. }
{ Ymlyniad is the kind of attachment in which one object
is affixed to another. }
attack - (n.) chwiw [-iau, f.], cyrch [-au, -oedd, m.], gorddin [m.], pwl [pyliau, m.], rhuthr [-au, m.], ymosodiad [-au, m.]
attack - (v.) cyrchu [cyrch-; 3.s. & 2.s.imp. cyrch], rhuthro [rhuthr-], ymosod [ymosod-; 3.s. ymesyd; 2.s.imp. ymosod], ymosod ar
attacker - (n.) ymosodwr [ymosodwyr, m.]
attain - (v.) cael gafael, cyrraedd (cyr.haeddyd) [cyr.haedd- &1, cyraedd- &2+; 3.s. cyrraedd, cyrraidd*; 2.s.imp. cyrraedd], ennill [enill-; 3.s. & 2.s.imp. ennill]
attainable - (adj.) cyraeddadwy
attainment - (n.) cyr.haeddiad [cyraeddiadau, m.]
attempt - (n.) antur [-iau, f.], cais [ceisiadau, m.], cynnig [cynigion, m.], ymgais [ymgeisiadau, mf.]
attempt - (v.) anelu [anel-], ceisio [ceisi-; 3.s. & 2.s.imp. cais], cynnig [cynigi-]
attend - (v.) dilyn [dilyn-; 3.s. & 2.s.imp. dilyn], gweini [gweinydd-], mynychu [mynych-], ystyried [ystyri-]
{ Dilyn is attend in the sense of going along with. }
{ Gweini is attend in the sense of serve. }
{ Mynychu is attend in the sense of being present. }
{ Ystyried is attend in the sense of paying attention to. }
attend to - (v.) ymorol [ymorol-]
attendance - (n.) gwasanaeth [-au, m.], presenoldeb [m.]
{ Gwasanaeth is attendance in the sense of service. }
{ Presenoldeb is the kind of attendance you call at a meeting. }
attendant - (n.) gweinyddes [-au, f.]
attending - (adj.) arail
attention - (n.) sylw [-adau, m.], ystyriaeth [-au, f.]
attention deficit disorder - (n.) anhwylder diffyg canolbwyntio
pay attention - (v.) canolbwyntio [canolbwynti-]
attentive - (adj.) achlust, astud, ystyriol
attentiveness - (n.) astudrwydd [m.]
attenuate - (v.) lleihau [llei- &hau], teneuo [teneu-]
attenuation - (n.) lleihad [m.]
attest - (v.) ardystio [ardysti-], gwirio [gwiri-], tystio [tysti-]
attestation - (n.) ardystiad [-au, m.]
attested - (adj.) ardyst, ardystiedig
attic - (n.) nenlofft [-ydd, f.], nennawr [m.?]
attire - (n.) dilledyn [dillad, m.], gwisg [-oedd, f.], trwsiad [m.]
attire - (v.) gwisgo [gwisg-]
attitude - (n.) agwedd [-au, mf.], osgo [m.], ystum [-iau, mf.]
{ Ystum is the kind of attitude an airplane has with respect
to the wind. }
attorney - (n.) cyfreithiwr [cyfreithwyr, m.], twrnai [twrneiod, m.]
attract - (v.) atynnu [atynn- &1, atyn- &2+], denu [den-], hudo [hud-], tynnu [tynn- &1, tyn- &2+; 3.s. tyn, tynn; 2.s.imp. tyn]
attraction - (n.) atynfa [atynfeydd, f.], atyniad [-au, m.], tynfa [tynfeydd, f.]
attractions - (n.pl.) deniadau
attractive - (adj.) atyniadol (atynnol), den.gar, deniadol
attractiveness - (n.) den.garwch [m.]
attribute - (n.) priodoledd [-au, m.], priodoliaeth [-au, f.]
attribute - (v.) cyfrif [cyfrif-], priodoli [priodol-]
attrition - (n.) rhathiad [m.], traul [treuliau, f.], treuliad [m.]
attune - (v.) cyweirio [cyweiri-], hwylio [hwyli-]
auburn - (adj.) brown.goch, gwinau
auction - (n.) arwerthiant [arwerthiannau, m.], ocsiwn [m.]
sell by auction - (v.) arwerthu [arwerth-]
silent auction - (n.) arwerthiant mud
auction - (v.) arwerthu [arwerth-]
auctioneer - (n.) arwerthwr [arwerthwyr, m.]
audacious - (adj.) beiddgar, digywilydd, haerllug, hy (hyf)
audacity - (n.) beiddgarwch [m.], ehofndra (ehofnder) [m.], hyfder (hyfdra) [m.]
audible - (adj.) clau, clywadwy, hyglyw
audience - (n.) cynulleidfa [-oedd, f.]
audience - (n.pl.) gwrandawyr
audit - (n.) archwiliad [-au, m.]
audit accounts - (v.) archwilio cyfrifon
audit - (v.) archwilio [archwili-]
auditor - (n.) archwiliwr [archwilwyr, m.], clywedydd [-ion, m.], gwrandawr [gwrandawyr, m.]
{ Archwiliwr is the kind of auditor who audits accounts. }
{ Clywedydd is the kind of auditor who listens to something. }
{ Gwrandawr is the kind of auditor who listens to something. }
auger - (n.) ebill [-ion, m.], taradr [terydr, m.], trwyddew [m.]
aught - (n.) dim [m.]
{ Dim must appear in a
negative context in order to have the meanings "nothing",
"aught", "naught", or "nil". }
augment - (v.) atodi [atod-], ychwanegu [ychwaneg-]
augur - (n.) dewin [-iaid, m.]
augur - (v.) argoeli [argoel-], darogan (daroganu) [darogan-]
augury - (n.) dewiniaeth [f.]
August - (n.) Awst [m.]
august - (adj.) mawreddog, urddasol
Augustine - (prop.n.) Awstin
aunt - (n.) modryb [-edd, f.]
auricular confession - (n.) clustgyffes [f.]
auspices - (n.) nawdd [m.]
auspicious - (adj.) ffafriol, yn argoeli'n dda
austere - (adj.) caled [pl. -ion; calet- &adj], gerwin, llym [f. llem; pl. -ion; llym- &adj], tost
Australia - (prop.n.) Awstralia
Austria - (prop.n.) Awstria
autarchy - (n.) awtarchiaeth [-au?, f.]
authentic - (adj.) dilys [dilys- &adj], gwir
author - (n.) awdur [-on, -iaid, m.], awdwr [awdwyr, m.]
authoress - (n.) awdures [-au, f.]
authoritative - (adj.) awdurdodol
authority - (n.) awdurdod [-au, m.]
authorize (authorise) - (v.) awdurdodi [awdurdod-]
authorized (authorised) - (adj.) awdurdodedig
authorship - (n.) awduriaeth [f.]
autobiography - (n.) hunan.gofiant [hunan.gofiannau, m.]
autocracy - (n.) awtocratiaeth [f.], unbennaeth [f.]
autocrat - (n.) awtocrat [-iaid, m.], dyn awdurdodol, unben [-iaid, unbyn, m.]
autocratic - (adj.) awtocratig
autograph - (n.) llofnod [-au, -ion, m.]
automatic - (adj.) awtomatig, hunanysgogol
automatize (automatise) - (v.) awtomateiddio [awtomateiddi-]
automaton - (n.) peiriant dienaid, ymsymudydd [-ion, m.]
autonomy - (n.) ymreolaeth [f.]
autumn - (n.) hydref [-au, m.]
autumnal - (adj.) hydrefol
auxiliary - (adj.) ategol, cynorthwyol
auxiliary - (n.) cynorthwywr [cynorthwywyr, m.]
avail - (n.) budd [-ion, m.], lles [m.]
avail - (v.) buddio [buddi-], llesa/u [lles- &a/u], tycio [tyci- {only 3.s. forms exist}]
available - (adv.) ar gael
avalanche - (n.) cwymp eira, syrthfa [f.]
avarice - (n.) arian.garwch [-au?, m.], cybydd-dod (cybydd-dra) [m.], trachwant [-au, m.]
avaricious - (adj.) arian.gar, cybyddlyd
avenge - (v.) dial [dial-; 3.s. & 2.s.imp. dial], dial cam
avenger - (n.) dialwr [dialwyr, m.], dialydd [-ion, m.]
avenue - (n.) mynedfa [-oedd, mynedfeydd, f.], rhodfa [rhodfeydd, f.]
aver - (v.) gwirio [gwiri-], haeru [haer-]
average - (n.) canolbris [-iau, m.], cyfartaledd [m.]
averse - (adj.) gelynol, gwrthwynebol
aversion - (n.) cas [m.], casbeth [-au, m.], gwrthwynebiad [-au, m.]
{ Cas is the kind of aversion you avoid. }
{ Casbeth is the kind of aversion you avoid. }
{ Gwrthwynebiad is the kind of aversion you feel. }
avert - (v.) gochel (gochelyd) [gochel-], troi heibio
aviary - (n.) adardy [adardai, m.]
aviator - (n.) awyrennwr [awyrennwyr, m.]
avidity - (n.) awch [m.], awydd [-au, m.], gwanc [f.]
avocado - (n.) afocado [m.?]
avocation - (n.) galwedigaeth [-au, f.], gorchwyl [-ion, m.]
avoid - (v.) arbed [arbed-; 3.s. arbed, erbyd*; 2.s.imp. arbed], gochel (gochelyd) [gochel-], golaith [goleith-], osgoi [osgo-], ymogel (ymogelyd) [ymogel-]
{ "Osgoi" is accented on the final syllable, in contrast to the normal
rule. }
avoidable - (adj.) gocheladwy
avoidance - (n.) gocheliad [-au, m.]
avouch - (v.) arddelu (arddelwi) [arddel-], gwirio [gwiri-], haeru [haer-]
avow - (v.) addef [addef-], arddel [arddel-], cydnabod [cydna- &bod]
await - (v.) aros [ar.hos- &1, aros- &2+; 3.s. erys; 2.s.imp. aros], disgwyl am
awake - (adj.) anhunawd, di-hun (dihun), effro
awake - (v.) deffro (deffroi) [deffro- &i; 3.s. deffry; 2.s.imp. deffro], dihuno [dihun-]
awakening - (n.) deffroad [-au, m.]
award - (n.) dyfarniad [-au, m.]
award - (v.) dyfarnu [dyfarn-]
aware - (adj.) hysbys, ymwybodol
awareness - (n.) arwybod [m.]
away - (adv.) ar gerdded, draw, hwnt, i ffwrdd, ymaith
do away with - (v.) gwaredu (gwared) [gwared-; 3.s. gwared, gweryd*; 2.s.imp. gwared]
move away - (v.) nesu draw
pass away - (v.) mynd heibio
run away - (v.) baglan [baglan- ?], baglu [bagl-], coedio [coedi-]
{ Coedio has the meanings "beat" or
"escape" only in the N. Wales dialect. }
awe - (n.) ofnadwyaeth [f.], parchedig ofn
awe - (v.) rhoi arswyd
awful - (adj.) aflawen, anaele, arswydus, certh, diffwys, ofnadwy
awhile - (adv.) am dro, am ennyd
awkward - (adj.) afrwydd, anghyfleus, carbwl, chwithig, lletchwith, llibin, trwsgl [f. trosgl], trwstan
tall awkward fellow - (n.) carwden [-ni, f.]
awkwardness - (n.) chwithigrwydd [m.], trwstaneiddiwch [m.]
awl - (n.) mynawyd [-au, m.]
awn - (n.) col [-ion, m.]
awning - (n.) cysgodlen [-ni, f.]
awry - (adj.) lletbai
awry - (adv.) ar letraws, o chwith
axe - (n.) bwyell (bwyall) [bwyeill, bwyyll, -i, -au, f.]
{ The "y" in "bwyell" has the clear sound, in contrast to the
normal rule. }
axial - (adj.) pegynol
axiom - (n.) gwireb [-au, -ion, f.]
axis - (n.) echel [-au, f.], pegwn [pegynau, m.]
axle - (n.) echel [-au, f.], gwerthyd [-au, -oedd, f.]
axletree - (n.) echel [-au, f.]
ay - (adv.) ie
aye - (adv.) byth, yn wastad
azure - (adj.) asur
azure - (n.) asur [m.?], glas y ffurfafen
babble - (n.) baldordd [m.], dwndwr [m.]
babble - (v.) baldorddi (baldorddan) [baldordd-], clebran [clebr-], coethi [coeth-], prepian [prepi-], rwdlan (rwdlo) [rwdl-]
{ "Rwdlan (rwdlo)" may be more common in N. Wales. }
babbler - (n.) baldorddwr [baldorddwyr, m.], clepgi [clepgwn, m.]
babbling - (adj.) baldorddus
babe - (n.) baban [-od, m.], maban [-od, m.], plentyn bach
baby - (n.) baban [-od, m.], babi [m.], maban [-od, m.]
babyhood - (n.) babandod [m.], babiaeth [f.]
babyish - (adj.) babanaidd, babiaidd
Babylon - (prop.n.) Babilon
bachelor - (n.) baglor [-ion, m.], dyn dibriod, hen lanc
{ Baglor is the kind of bachelor who receives a degree at a
university. }
{ Dyn dibriod is the kind of bachelor who has no wife. }
{ Hen lanc is the kind of bachelor who has no wife. }
bachelorship - (n.) bagloriaeth [f.]
bacillus - (n.) bacilws [-au?, m.]
back - (adj.) o+l
back stroke - (n.) nofio cefn
flow back - (v.) adlifo [adlif-]
give back - (v.) atroi (ad-droi) [atro- &i, ad-dro- &i; 3.s. atry, ad-dry; 2.s.imp. atro, ad-dro]
hark back - (v.) dychwelyd [dychwel-; 3.s. & 2.s.imp. dychwel]
small of the back - (n.) main y cefn, mein.gefn [-au?, m.]
turn back - (v.) atroi (ad-droi) [atro- &i, ad-dro- &i; 3.s. atry, ad-dry; 2.s.imp. atro, ad-dro]
turn one's back - (v.) cefnu [cefn-]
back - (adv.) gwrthol
back - (n.) cefn (cefen) [-au, m.], cil [-iau, -ion, m.], gwar [-rau, mf.], gwegil [mf.], gwrthol [m.], swmer [-au, m.]
back - (pfx.) dad- (dat-)
{ "Dad- (dat-)" causes a soft mutation to the affixed stem. }
back - (v.) bacio [baci-], bagio [bagi-], cefnogi [cefnog-], cefnu [cefn-]
backbite - (v.) absennu [absenn- &1, absen- &2+]
backbiter - (n.) absennwr [absenwyr, m.]
back-chain - (n.) carwden [-ni, f.]
background - (n.) cefndir [-oedd, m.]
backhoe loader - (n.) jac-codi-baw [m.]
{ Earth diggers in the UK are largely made by a company known as
JCB, and some wag decided that this stood for "Jac Codi Baw" (Jack
Lifts Dirt), by which they are now popularly known. }
backslash - (n.) o+l slaes
backslide - (v.) gwrthgilio [gwrthgili-]
backslider - (n.) gwrthgiliwr [gwrthgilwyr, m.]
backsliding - (n.) gwrthgiliad [-au, m.]
backward - (adj.) araf (arafaidd) [araf- &adj], digynnydd, hwyrfrydig
backward - (adv.) yn o+l
backwards - (adj.) llwr ei gefn
backwards - (adv.) yn wysg ei gefn
bacon - (n.) bacwn [bacynau, m.], cig moch [m.]
flitch of bacon - (n.) hanerob [-au, f.], ystlys mochyn
bacteriologist - (n.) bacteriolegwr [bacteriolegwyr, m.]
bacteriology - (n.) bacterioleg [f.]
bacterium - (n.) bacteriwm [bacteria, m.]
bad - (adj.) drwg [cynddrwg; gwaeth; gwaethaf], drygionus, gwael [gwael- &adj], sa+l [sal- &adj]
as bad - (adj.) cynddrwg
{ "Cynddrwg" is the equative of "drwg". }
bad cold - (n.) annwyd trwm
bad luck - (n.) anlwc [m.]
bad taste - (n.) adflas [-au, m.]
badge - (n.) bathodyn [bathodau, -nau, m.]
badger - (n.) broch [-od, -ion, m.], mochyn daear
badger - (v.) poeni [poen-], profocio [profoci-]
badinage - (n.) cellwair [cellweiriau, m.], ysmaldod [m.]
badness - (n.) drygioni [m.]
baffle - (v.) drysu [drys-], siomi [siom-], trechu [trech-]
bag - (n.) bag [-iau, -au, m.], cod [-au, f.], cwd [cydau, cydiau, m.], ffetan [-au, f.], pwrs [pyrsau, m.]
bag - (v.) bagio [bagi-], sachu [sach-]
bagful - (n.) codaid (coded) [codeidiau, f.], cydaid (cyded) [cydeidiau, m.]
baggage - (n.) clud [mf.], corodyn [m.], pac [-iau, m.]
baggage - (n.pl.) celficyn [celfi, m.]
baggy - (adj.) codog
bah - (interj.) pw
bail - (n.) bael [m.], gwystl [-on, m.], mach [m.], mechni [-%on, m.], mechni%ydd [-ion, m.], meichiau [meichiafon, m.]
go bail - (v.) mechni%o [mechni%-]
bail - (v.) hysbyddu cwch
bailiff - (n.) beili [-%aid, -%au, m.], ceisbwl [ceisbyliaid, m.], goruchwyliwr [goruchwylwyr, m.], rhingyll [-iaid, m.]
farm bailiff - (n.) hwsmon [hwsmyn, m.]
bait - (n.) abwyd (abwydyn) [abwydod, m.]
bait - (v.) abwydo [abwyd-], baeddu (maeddu) [baedd-, maedd-], baetio [baeti-], eirthio [eirthi-]
bake - (v.) crasu [cras-], pobi [pob-]
bakehouse - (n.) popty [poptai, m.]
baker - (n.) pobwr [pobwyr, m.], pobydd [-ion, m.]
baking - (n.) crasiad [m.], pobiad [-au, m.]
Bala - (prop.n.) Y Bala
Bala Lake - (prop.n.) Llyn Tegid
balance - (n.) clorian [-nau, mf.], cydbwysedd [m.], gweddill [-ion, m.], mantol [-ion, f.]
{ Clorian is the kind of balance you use to weigh
things. }
{ Cydbwysedd is the kind of balance you maintain when you
walk a tightrope. }
{ Gweddill is the kind of balance that remains when some
have been taken away. }
{ Mantol is the kind of balance you use to weigh
things. }
balance sheet - (n.) mantolen [-ni, f.]
balance - (v.) cloriannu [cloriann- &1, clorian- &2+], mantoli [mantol-]
{ Cloriannu is balance when you weigh on a scale. }
{ Mantoli is balance when you weigh on a scale. }
balcony - (n.) balcon [m.?], oriel [-au, f.]
bald - (adj.) moel [pl. -ion], penfoel
become bald - (v.) moeli [moel-]
make bald - (v.) moeli [moel-]
balderdash - (n.) baldordd [m.], ffiloreg [f.], ffregod [-au, f.], lol [f.]
baldness - (n.) moelni [m.]
bale - (n.) pwn [pynnau, m.], sypyn [-nau, m.]
bale - (v.) hysbyddu cwch
baleful - (adj.) alaethus, galarus, gresynol
balk (baulk) - (n.) balc [-iau, m.], sinach [-od, sinechydd, m.], siom [-au, f.]
full of balks (baulks) - (adj.) balciog
balk (baulk) - (v.) balcio [balci-], llesteirio (llestair) [llesteiri-], seithugio [seithugi-], siomi [siom-], ystyffylu [ystyffyl-]
ball - (n.) bw+l [bylau, m.], cnapan [-au, m.], dawns [-iau, f.], dawnsfa [f.], pe+l [pelau, peli, f.], pellen [-nau, -ni, f.]
{ Dawns is the kind of ball you dance at. }
{ Dawnsfa is the kind of ball you dance at. }
{ Pe+l is the kind of ball you roll. }
{ Pellen is specifically a ball of yarn. }
ballad - (n.) baled [-i, -au, f.], dyri (dyrif) [dyri%au, dyrifau, f.]
composer of ballads - (n.) baledwr [baledwyr, m.]
balladic - (adj.) baledol
balladmonger - (n.) baledwr [baledwyr, m.]
ballast - (n.) balast [m.?]
ballet - (n.) bale [-oedd?, m.]
ballistics - (n.) balisteg [f.]
balloon - (n.) awyren [-nau, -ni, f.], balw+n [-au, mf.]
ballot - (n.) balot [m.], tugel [-ion, m.]
balluster - (n.) balustr [m.]
balm - (n.) balm [m.], triagl [m.]
balmy - (adj.) balmaidd
balsam - (n.) triagl [m.]
bamboo - (n.) bambw+ [m.]
bamboozle - (v.) llygad-dynnu [llygad-dynn- &1, llygad-dyn- &2+], twyllo [twyll-]
ban - (n.) diofryd [m.], ysgymundod [m.]
ban - (v.) diofrydu [diofryd-], gwahardd [gwahardd-; 3.s. gwaheirdd*], ysgymuno [ysgymun-]
banal - (adj.) cyffredin, sathredig
band - (n.) aig (eigiau) [f.], band [-au, -iau, m.], caw [-iau, -au, m.], cengl [-au, f.], mintai [minteioedd, f.], rhwymyn [-nau, m.], seindorf [seindyrf, f.], ysnoden [-ni, f.]
{ Mintai is band in the sense of troop. }
{ Rhwymyn is band as in a narrow strip. }
{ Seindorf is the kind of band that plays music. }
Band of Hope - (n.) gobeithlu [-oedd, m.]
broad band - (n.) band llydan
intermediate band - (n.) band canol
narrow band - (n.) band cul
percussion band - (n.) seindorf daro
wide band - (n.) band llydan
bandage - (n.) rhwymyn [-nau, m.]
bandage - (v.) rhwymo [rhwym-], rhwymynnu [rhwymynn- &1, rhwymyn- &2+]
bandbox - (n.) bocs hetiau
bandit - (n.) herwr [herwyr, m.], ysbeiliwr [ysbeilwyr, m.]
bandwidth - (n.) lled band, llinled [m.]
bandy - (v.) taflu yn o+l a blaen
bandy-legged - (adj.) bon.gam, coesgam
bane - (n.) dinistr [-oedd, m.], melltith [-ion, f.]
baneful - (adj.) adwythig, andwyol, dinistriol
bang - (n.) ergyd [-ion, f.], twrf [tyrfau, m.]
bang - (v.) clepian [clepi-], curo [cur-], dulio [duli-]
bangle - (n.) breichled [-au, -i, f.]
banish - (v.) alltudio [alltudi-], deol [deol-]
banishment - (n.) alltudedd [-au, m.], alltudiaeth [f.]
banjo - (n.) bandor [m.]
bank - (n.) ariandy [ariandai, m.], banc [-iau, m.], banc [bencydd, m.], ceulan [-nau, ceulennydd, f.], glan [-nau, glennydd, f.], mainc [meinciau, f.], ponc (poncen) [ponciau, f.], poncyn [ponciau, m.], rhes [-i, -au, f.]
{ Ariandy is the kind of bank you keep money in. }
{ Banc with plural "banciau" is the kind of bank you keep
money in. }
{ Banc with plural "bencydd" is the kind of bank on the
side of a hill. }
{ Glan is the kind of bank that lines a river. }
{ Mainc is the kind of bank you sit on. }
{ Ponc (poncen) is the kind of bank that lines a river. }
{ Poncyn is the kind of bank that lines a river. }
{ Rhes is the kind of bank you line things up in. }
bank of river - (n.) torlan [torlennydd, -nau, f.]
bank of sand - (n.) traethell [-au, f.]
bank - (v.) bancio [banci-]
banker - (n.) ariannydd [arianyddion, m.], bancwr [bancwyr, m.]
bankrupt - (n.) methdalwr [methdalwyr, m.]
bankruptcy - (n.) methdaliad [-au, m.]
banner - (n.) amlygyn [-nau, m.], baner [-i, -au, f.], baniar [banieri, mf.], lluman [-au, m.]
bannered - (adj.) banerog
banns - (n.pl.) gosteg [-ion, f.]
banquet - (n.) gwledd [-oedd, f.]
banquet - (v.) gwledda [gwledd-]
bantam - (n.) coriar [corieir, f.], dandi [m.?]
banter - (n.) cellwair [cellweiriau, m.], ysmaldod [m.]
banter - (v.) cellwair [cellweir- ?], profocio [profoci-]
baptism - (n.) bedydd [-iau, m.]
baptismal - (adj.) bedyddiol
Baptist - (n.) Bedyddiwr [Bedyddwyr, m.]
baptistry - (n.) bedyddfa [bedyddfa+u, bedyddfeydd, f.]
baptize - (v.) bedyddio [bedyddi-]
baptized - (adj.) bedyddiol
bar - (n.) bar [-rau, m.], bollt [-au, -ydd, byllt, m.], calen [-ni, -nau, f.], rhwystr [-au, m.], trosol [-ion, m.]
{ Bar means "bar" in the following senses: (1) A piece of metal. (2)
A place where prisoners stand in a court. (3) The counter in a tavern.
(4) A measure of poetry or music. }
{ Rhwystr is bar in the sense of an obstacle. }
horizontal bar - (n.) bar llorwedd
parallel bars - (n.) barrau cyflin
sand bar - (n.) traethell [-au, f.]
wall bars - (n.) barrau gwal
bar - (v.) bario [bari-], eithrio [eithri-]
barb - (n.) adfach [-au, m.], barf [-au, f.]
{ Adfach is the kind of barb on a hook. }
{ Barf is the kind of barb men grow on their faces. }
barbarian - (n.) anwar (anwarddyn) [-iaid, m.], anwariad [anwariaid, m.], barbariad [barbariaid, m.]
barbaric - (adj.) anninasol (anninasaidd*)
barbarism - (n.) barbariaeth [m.]
barbarity - (n.) anwareidd-dra [m.], barbareidd-dra [m.], barbareiddiwch [m.]
barbarize - (v.) barbareiddio [barbareiddi-]
barbarous - (adj.) anwar [anwar- &adj], anwaraidd
barber - (n.) barbwr [barbwyr, m.], barfwr [barfwyr, m.], eilliwr [eillwyr, m.]
bard - (n.) bardd [beirdd, m.], prydydd [-ion, m.]
chaired bard - (n.) cadeirfardd [cadeirfeirdd, m.]
chief bard - (n.) prifardd [prifeirdd, m.]
bardic - (adj.) barddol, barddoni%aidd
bardism - (n.) barddas [mf.]
bards - (n.) cle+r [coll.f.]
Bardsey Island - (prop.n.) Ynys Enlli
bare - (adj.) llwm [f. llom; pl. llymion], moel [pl. -ion], noeth [pl. -ion], prin [pl. -ion; prin- &adj]
{ Prin is the way a cupboard is bare. }
make bare - (v.) llymhau [llym- &hau]
bare - (v.) dinoethi [dinoeth-], noethi [noeth-]
bare-backed - (adj.) cefnllwm
bare-bottomed - (adj.) bonllwm
barefaced - (adj.) wynebgaled
barefoot - (adj.) troednoeth
barefooted - (adj.) troednoeth
bare-head - (n.) moelyn [m.]
bare-headed - (adj.) pennoeth
barely - (adv.) o'r braidd, prin
bareness - (n.) llymder (llymdra) [m.], moelni [m.], noethder [m.]
bargain - (n.) bargen [bargeinion, -ion, -iau, f.]
bargain - (v.) bargeinio (bargenna) [bargeini-, bargenn- &1, bargen- &2+]
barge - (n.) bad mawr, ysgraff [-au, f.]
baritone - (n.) barito+n [m.]
bark - (n.) barc [m.], cyfarthiad [-au, m.], llestr [-i, m.], llong [-au, f.], rhisgl [m.]
{ Barc is a borrowing of the English "bark" describing what a tree
has. }
{ Cyfarthiad is the kind of bark a dog produces. }
{ Rhisgl is the usual word describing a tree's cover. }
bark - (v.) arthio (arthu) [arthi-], coethi [coeth-], cyfarth [cyfarth-], digroeni [digroen-], dirisglo [dirisgl-]
{ Cyfarth is what a dog does. }
{ Digroeni is removing the outer covering of
something. }
{ Dirisglo is removing the bark from a tree. }
barley - (n.) barlysyn [barlys, m.]
grain of barley - (n.) heidden [haidd, f.]
barley - (n.pl.) haidd, heidden [haidd, f.]
barleycorn - (n.) heidden [haidd, f.]
barm - (n.) berem [m.], berman [m.], burum (burman) [m.]
Barmouth - (prop.n.) Abermo, Y Bermo
barn - (n.) ysgubor [-iau, f.]
barometer - (n.) baromedr [m.], hinfynegydd [-ion, m.]
baron - (n.) arglwydd [-i, m.], barwn [-iaid, m.], bre%yr [brehyrion, -iaid, m.]
baroness - (n.) barwnes [-au, f.]
baronet - (n.) barwnig [-iaid, m.]
baronial - (adj.) barwnol
barony - (n.) barwniaeth [-au, f.]
barrack - (n.) gwersyllty [gwersylltai, m.], lluest [-au, m.], lluesty [lluestai, m.]
barrage - (n.) argae [-au, m.], clawdd [cloddiau, m.]
barrel - (n.) baril [-au, mf.], casgen (casg) [-ni, casgiau, f.]
barren - (adj.) amhlantadwy, anffrwythlon, anghyfeb, diffrwyth, hysb [f. hesb; pl. hysbion]
barren cow - (n.) myswynog [-ydd, -au, f.]
make barren - (v.) diffrwytho [diffrwyth-]
barrenness - (n.) diffrwythdra (diffrwythder) [m.]
barricade - (n.) atalglawdd [atalgloddiau, m.]
barricade - (v.) cau [cae-; 3.s. cae; 2.s.imp. cau, caua, caea]
barrier - (n.) atalfa [atalfeydd, f.], ffin [-iau, f.], rhwystr [-au, m.], terfyn [-au, m.]
barrister - (n.) bargyfreithiwr [bargyfreithwyr, m.], cyfreithiwr [cyfreithwyr, m.], twrnai [twrneiod, m.]
barrow - (n.) berfa [berfa+u, berfeydd, f.], crug [-iau, m.], whilber [m.?]
{ Berfa is the kind of barrow you wheel around. }
{ Crug is the kind of barrow you might bury
someone under. }
{ Whilber is a borrowed word for the kind
of barrow you wheel around. }
barter - (n.) cyfnewid [-iau, m.]
barter - (v.) cyfnewid [cyfnewidi-], ffeirio [ffeiri-]
Bartholomew - (prop.n.) Bartholomeus
base - (adj.) anwych, diffaith, distadl, gau, gwael [gwael- &adj], isel [ised; is; isaf]
as base - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
base coin - (n.) arian drwg
base - (n.) bo+n [bonau, bonion, m.], sail [seiliau, f.], sylfaen [sylfeini, f.]
{ Bo+n is the kind of base that is at the bottom
of something. }
{ Sail is the kind of base you build upon. }
{ Sylfaen is the kind of base you build upon. }
base - (v.) seilio [seili-], sylfaenu [sylfaen-]
baseless - (adj.) di-sail
bashful - (adj.) cywilyddgar, gw+yl, gwylaidd, swil, yswil
bashfulness - (n.) gwylder [m.], gwyleidd-dra [m.], swilder [m.], yswildod [m.]
basin - (n.) basn [-ys, -au, m.], cawg [-iau, m.], dysgl [-au, f.], mail [meiliau, f.]
basis - (n.) sail [seiliau, f.], sylfaen [sylfeini, f.]
bask - (v.) tor.heulo [tor.heul-], ymheulo [ymheul-]
bask in the sun - (v.) bolheulo [bolheul-]
basket - (n.) basged [-i, -au, f.], cawell [cewyll, m.]
round basket without handle - (n.) gwyntell [-i, -au, f.]
basketful - (n.) basgedaid (basgeded) [basgedeidiau, f.], cawellaid (cawelled) [cawelleidiau, m.]
basket-maker - (n.) basgedwr [basgedwyr, m.], cawellwr [cawellwyr, m.]
bas-relief - (n.) basgerfiad [-au, m.]
bass - (adj.) bas
bass - (n.) bas [-au, m.], isalaw [-on, f.]
bastard - (n.) bastard (bastart) [-iaid, m.], plentyn gordderch
female bastard - (n.) bastardes [-au, f.]
bastardy - (n.) bastardiaeth [f.]
baste - (v.) brasbwytho [brasbwyth-], brasteru [braster-], ffonodio [ffonodi-], ffustio (ffusto) [ffusti-, ffust-], iro [ir-]
{ Brasteru is baste in the sense of putting grease
over something. }
{ Ffonodio is baste in the sense of beat. }
{ Ffustio (ffusto) is baste in the sense of beat. }
{ Iro is baste in the sense of putting grease
over something. }
bastinado - (v. & n.) ffonodio gwadnau'r traed
bat - (n.) bat [-iau, m.], ystlum (slumyn) [-od, m.]
{ Bat is the kind of bat you hit a ball with. }
{ Ystlum (slumyn) is the kind of bat that flies at night. }
bat - (v.) batio [bati-]
batch - (n.) ffyrnaid [m.], pobiad [-au, m.], swp [sypiau, m.], sypyn [-nau, m.]
bath - (n.) badd [-au, m.], baddon [-au, m.], bath [-au, m.], ymolchfa [ymolchfeydd, f.]
bathe - (v.) golchi [golch-; 3.s. gylch; 2.s.imp. golch], ymdrochi [ymdroch-], ymolchi [ymolch-]
{ (bathe} Golchi is bathe as a transitive verb. }
{ Ymdrochi is bathe as an intransitive verb. }
{ Ymolchi is bathe as an intransitive verb. }
bather - (n.) ymdrochwr [ymdrochwyr, m.]
bathetic - (adj.) affwysol
bathos - (n.) affwysedd [m.]
bathroom - (n.) ty+ bach
baton - (n.) arweinffon [arweinffyn, f.], byrllysg [-au, mf.], llawffon [llawffyn, f.], pastwn [pastynau, m.]
{ Arweinffon is the kind of baton used by an orchestra's
conductor. }
{ Byrllysg is baton as a weapon. }
{ Llawffon is the kind of baton you twirl. }
{ Pastwn is baton as a weapon. }
battalion - (n.) bataliwn [m.?], byddin [-oedd, f.], mintai [minteioedd, f.]
batten - (v.) ymbesgi [ymbesg-], ymfrasa/u [ymfras- &a/u]
batter - (n.) batwr [batwyr, m.], defnydd crempog
batter - (v.) curo [cur-], pwyo [pwy-]
battery - (n.) batri [m.], cyflegr [-au, m.], magnelfa [f.]
{ Batri is the battery that provides electricity. }
{ Cyflegr is the kind of battery that is
a heavy weapon. }
{ Magnelfa is the kind of battery that stores weapons. }
battle - (n.) aerfa [f.], arfod [f.], bragad [f.], brwydr [-au, f.], cad [-au, -oedd, f.], cyfergyr [f.], cyfrysedd [-au, mf.], gorun [m.], gryd [m.], trin [-oedd, f.]
battle cry - (n.) rhyfelgri [-au, -oedd, m.]
battle - (v.) brwydro [brwydr-]
battle-axe - (n.) cadfwyell (cadfwyall) [cadfwyeill, cadfwyyll, m.]
battlement - (n.) canllaw [-iau, m.], murganllaw [-iau, m.]
battleship - (n.) cadlong [-au, f.]
bauble - (n.) ffril [-ion, m.], tegan [-au, m.]
bawl - (v.) bloeddio (bloeddian) [bloeddi-], crochlefain [crochlef-], cwrnad [cwrnad-], gweiddi (gwaeddi) [gweidd-, gwaedd-], lleisio [lleisi-]
bay - (adj.) gwinau, gwineugoch
bay of building - (n.) cowlas [-au, mf.]
bay - (n.) bachwy [-on, m.], bae [-au, m.], cilfach [-au, f.], cyfarth [m.], llawryf [-oedd, m.]
{ Bae is the kind of bay with water. }
{ Cyfarth is the kind of bay you do at the moon. }
bay - (v.) cyfarth [cyfarth-]
bayonet - (n.) bidog [-au, mf.]
bayonet - (v.) bidogi [bidog-]
bazaar - (n.) basa+r [m.?], nodachfa [nodachfeydd, f.]
be - (v.) bod [irreg.]
be abashed - (v.) yswilio [yswili-]
be able - (v.) dichon [def.], gallu [gall-; 3.s. gall, geill; 2.s.imp. gall], medru [medr-; 3.s. & 2.s.imp. medr]
{ "Gallu" is used predominantly in S. Wales. }
{ "Medru" is used predominantly in N. Wales. Compared to
"gallu", it has the additional sense of "know how to". }
{ Dichon expresses an abstract sort of potentiality: it
is usually translated as if it were the adverb "perhaps" (= it might
be that). "Fe ddichon fod": it might be (that). There is a school
of thought that says that "dichon" is archaic; since I use it myself
I do not subscribe to this. }
be able to - (v.) gallu [gall-; 3.s. gall, geill; 2.s.imp. gall], medru [medr-; 3.s. & 2.s.imp. medr]
{ "Gallu" is used predominantly in S. Wales. }
{ "Medru" is used predominantly in N. Wales. Compared to
"gallu", it has the additional sense of "know how to". }
be amazed - (v.) synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
be angry - (v.) llidio [llidi-]
be anxious - (v.) pryderu [pryder-]
be ashamed - (v.) cywilyddio [cywilyddi-]
be besotted with - (v.) bod wedi mopio efo
be born - (v.) geni [gan- {only impers. forms exist}]
be confused - (v.) drysu [drys-]
be conscious of - (v.) ymdeimlo [ymdeiml-]
be contemporary - (v.) cyfoesi [cyfoes-]
be content - (v.) bodloni [bodlon-]
be derived - (v.) hanu [han-], tarddu [tardd-, 3.s. & 2.s.imp. tardd]
be descended - (v.) hanu [han-]
be displeased - (v.) sorri [sorr- &1, sor- &2+]
be frightened - (v.) dychrynu [dychryn-]
be hurt - (v.) anafu [anaf-]
be in service - (v.) gweini [gweinydd-]
be inclined - (v.) ymglywed [ymglyw-]
be jealous - (v.) cenfigennu [cenfigenn- &1, cenfigen- &2+], eiddigeddu [eiddigedd-], gwenwyno [gwenwyn-]
{ You "cenfigennu wrth" a person. } }
be lazy - (v.) diogi [diog-]
be lost - (v.) colli [coll-; 3.s. cyll; 2.s.imp. coll]
{ (perish} Colli is perish when something dies. }
be mad - (v.) ynfydu [ynfyd-]
be obliged - (v.) gorfod [gor- &fod; 3.s. goryw*]
be obstinate - (v.) cildynnu [cildynn- &1, cildyn- &2+], cyndynnu [cyndynn- &1, cyndyn- &2+]
be of good courage - (v.) ymwroli [ymwrol-]
be present - (v.) presenoli [presenol-]
be reconciled - (v.) cymodi [cymod-]
be related - (v.) perthyn [perthyn-]
be related to - (v.) perthyn i
be restless - (v.) anesmywtho [anesmywth-]
be satisfied - (v.) bodloni [bodlon-]
be satisfied with - (v.) bodloni ar
be silent - (v.) tewi [taw-; 3.s. tau*; 2.s.imp. taw]
be sorry - (v.) edifar.hau (edifaru) [edifar- &hau, edifar-]
be strong - (v.) ymgryfhau [ymgryf- &hau]
be surprised - (v.) synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
be uneasy - (v.) anesmywtho [anesmywth-]
be worth - (v.) talu [tal-; 3.s. & 2.s.imp. ta+l]
it may be - (adv.) dichon
not to be recrossed - (adj.) diadlam
to be praised - (adj.) moliannus
unable to be checked - (adj.) anhyludd
beach - (n.) beiston [-nau, f.], traeth [-au, m.], traethell [-au, f.]
beach - (v.) gyrru ar y traeth
beacon - (n.) coelcerth [-i, f.], goleudy [goleudai, m.], gwylfa [-+u, gwylfeydd, f.]
bead - (n.) glain [gleiniau, gleinion, m.]
beadle - (n.) rhingyll [-iaid, m.]
beads - (n.pl.) pader [-au, m.]
beak - (n.) duryn [m.], gylfin [-od, -au, m.], pig [-au, f.]
beam - (n.) carfan [-au, f.], dist [-iau, m.], paladr [pelydr, m.], pelydr [-au, m.], pelydryn [m.], swmer [-au, m.], trawst [-iau, m.], tulath (tylath) [-au, f.]
beam - (v.) pelydru [pelydr-]
bean - (n.) ffa+en (ffeuen) [ffa, f.]
kidney beans - (n.) ffa ffrengig
bear - (n.) arth [eirth, mf.]
bear again - (v.) aileni [ailen-]
bear children - (v.) planta [plant-]
bear false witness - (v.) camdystiolaethu [camdystiolaeth-]
bear fruit - (v.) ffrwytho [ffrwyth-]
bear up - (v.) ymgynnal [ymgynhali-]
bear with - (v.) cyd-ddwyn a+ [cyd-ddyg-], ymaros [ymaros-; 3.s. ymerys; 2.s.imp. ymaros]
bear witness - (v.) tystiolaethu [tystiolaeth-]
bear - (v.) arweddu [arwedd-], cario [cari-], cludo [clud-], dioddef [dioddef-], dwyn [dyg-; 3.s. & 2.s.imp. dwg; impers.past ind. dycpwyd, ducpwyd; 2.s.pres. subj. dygech; 3.s.pres. subj. dyco], esgor ar, geni [gan- {only impers. forms exist}], goddef [goddef-; 3.s. & 2.s.imp. goddef], ymddw+yn [ymddyg-]
{ Cludo means to carry. }
{ Dioddef is bear in the sense of endure. }
{ Dwyn is bear when you bear arms. }
{ Esgor ar is bear in the sense of giving birth to a child. }
{ Geni is bear in the sense of giving birth to a child. }
{ Ymddw+yn is conceive or bear when it refers to a baby. }
bearable - (adj.) goddefadwy
beard - (n.) barf [-au, f.], col y+d
bearded - (adj.) barfog
bearer - (n.) arweddwr [arweddwyr, m.], dygiedydd [-ion, m.]
bearing - (n.) arwedd [-au, -ion, f.], atgyfeiriad [-au, m.], dygiad [m.]
beast - (n.) anifail [anifeiliaid, m.], bwystfil [-od, -edd, m.], bwystfiles [-au, f.], milyn [milod, m.], ysgrubl [-iaid, m.]
beastly - (adj.) anifeilaidd, bwystfilaidd
beat - (n.) cur [-iau, m.], curiad [-au, m.], trawiad (tarawiad) [-au, m.]
beat about - (v.) bwhwman [bwhwman- ?]
beat with a rod - (v.) gwialenodio [gwialenodi-]
beat - (v.) baeddu (maeddu) [baedd-, maedd-], coedio [coedi-], curo [cur-], dulio [duli-], ffonodio [ffonodi-], ffustio (ffusto) [ffusti-, ffust-], pwnio [pwni-], pwyo [pwy-], stompio (ystompio) [stompi-, ystompi-], waldio [waldi-]
{ Coedio has the meanings "beat" or
"escape" only in the N. Wales dialect. }
beater - (n.) curwr [curwyr, m.]
beatific - (adj.) gwynfydedig, gwynfydus
beating - (n.) curfa [curfeydd, f.], maethgen [-nau, f.]
beatitude - (n.) gwynfyd [-au, m.]
beau - (n.) coegyn [-nod, m.]
beauties - (n.pl.) dillynion
beautiful - (adj.) arddun, arddunol, berth, eirian, gla+n [gleni- &adj], hardd [pl. heirdd, heirddion; hardd- &adj], mirain, pefr, prydferth [prydferth- &adj], teg [tec- &adj], telaid
beautify - (v.) harddu [hardd-], mireinio [mireini-], prydferthu [prydferth-], teca/u [tec- &a/u]
beauty - (n.) addfwynbryd [m.], ardduniad [m.], ceinder [m.], glendid [m.], harddwch [m.], mireinder [m.], prydferthwch [m.], tegwch [m.]
beauty parlor (parlour) - (n.) parlwr pincio
beauty salon - (n.) parlwr pincio
beaver - (n.) afanc [-od, m.], llostlydan [-od, m.]
becalm - (v.) llonyddu [llonydd-], tawelu [tawel-; 3.s. & 2.s.imp. tawela]
because - (conj.) achos, canys (cans), oblegid, oherwydd
{ "Canys (cans)" is a somewhat old-fashioned word. }
because of - (prep.) gan (chan) [irreg.]
{ "Chan" is a literary form of "gan" that can appear in a
context that requires the aspirate mutation. }
because - (prep.) achos, am [amdan- &prep1], o achos, oblegid, oherwydd (o herwydd), wrth [irreg.]
beck - (n.) amnaid [amneidiau, f.], awgrym [-au, -iadau, m.]
beckon - (v.) amneidio [amneidi-], arwyddoca/u [arwyddoc- &a/u]
become - (v.) dod (dyfod; dw+ad) [irreg.], gweddu [gwedd-], mynd (myned) [irreg.], ymwneud (ymwneuthur) [ymwn- &mynd; ymwnel- {only (1.s. & 2.s. & p.)pres. ind. forms exist}; 3.s. ymwnel]
{ "Dod" is used in S. Wales and "dw+ad" in N. Wales. The literary
version is "dyfod". }
{ "Myned" is the literary form of "mynd". }
{ Dod (dyfod; dw+ad) is become when the speaker likes the
change. "Mae hi'n dod yn oer" is "It's becoming cold (at last!)". }
{ Mynd (myned) is become when the speaker is opposed to the change.
"Mae hi'n mynd yn oer" is "It's becoming cold (and I don't like it)". }
become a member - (v.) aelodi [aelod-], ymaelodi [ymaelod-]
become a ruin - (v.) adfeilio [adfeili-]
become accustomed - (v.) cynefino [cynefin-]
become angry - (v.) digio [digi-]
become angry at - (v.) digio wrth
become angry with - (v.) digio wrth
become bald - (v.) moeli [moel-]
become blue - (v.) glasu [glas-]
become confused - (v.) ffwndro [ffyndr-]
become day - (v.) dyddhau [dydd- &hau], dyddio [dyddi- {only 3.s. forms exist}]
become dejected - (v.) anhyfrydu [anhyfryd-]
become dissolved - (v.) ymdoddi [ymdodd-]
become engaged - (v.) dyweddi%o [dyweddi%-]
become enlarged - (v.) ymehangu [ymehang-]
become familiar - (v.) cyfarwyddo [cyfarwydd-]
become flesh - (v.) ymgnawdoli [ymgnawdol-]
become fruitful - (v.) ffrwythloni [ffrwythlon-]
become giddy - (v.) madroni [madron-], penddaru [penddar-]
become green - (v.) glasu [glas-]
become grey (gray) - (v.) glasu [glas-]
become healed - (v.) ymiacha/u [ymiach- &a/u]
become incarnate - (v.) ymgnawdoli [ymgnawdol-]
become ingrained - (v.) greddfu [greddf-]
become moldy (mouldy) - (v.) llwydo [llwyd-]
become night - (v.) nosi [nos- {only 3.s. forms exist}]
become pale - (v.) amliwio [amliwi-]
become quiet - (v.) tawelu [tawel-; 3.s. & 2.s.imp. tawela]
become rough - (v.) chwerwi [chwerw-]
become straight - (v.) ymunioni [ymunion-]
become surety - (v.) mechni%o [mechni%-]
becoming - (adj.) cymen, gweddus
bed - (n.) gorweddfa [-oedd, f.], gorweddfan [-nau, f.], gwa+l [-au, f.], gwely [-au, gwela+u, m.]
{ Gwely is the usual word for bed. }
garden bed - (n.) cefn (cefen) [-au, m.], pa+m [pamau, m.]
Bede - (prop.n.) Beda
bedeck - (v.) addurno [addurn-], trwsio [trwsi-]
bedew - (v.) gwlitho [gwlith-], gwlychu [gwlych-; 3.s. & 2.s.imp. gwlych]
bedfellow - (n.) cywely [mf.]
bedgown - (n.) betgwn [mf.]
bedizen - (v.) addurno [addurn-], gwychu [gwych-]
bedraggled - (adj.) cagledig
bedridden - (adj.) gorweiddiog
bedroom - (n.) llofft [-ydd, f.], ystafell wely
bedsheet - (n.) cynfas [-au, fm.]
bedside - (n.) erchwyn [-ion, -nau, mf.]
bedstead - (n.) haearn gwely, pren gwely
bee - (n.) gwenynen [gwenyn, f.]
wild bee - (n.) cacynen [cacwn, f.]
beech tree - (n.) ffawydden [ffawydd, f.]
beef - (n.) biff [m.?], cig eidion, eidion [-nau, m.]
{ Biff is a blatant borrowing from English. }
{ Cig eidion is the kind of beef you eat. }
{ Eidion is beef that is on the hoof. }
beehive - (n.) bydaf [-au, mf.], cwch [cychod, m.], gwenyn [m.]
beekeeper - (n.) gwenynwr [gwenynwyr, m.]
beer - (n.) bi+r [m.], cwrw [cyrfau, m.], tablen [f.]
beestings - (n.pl.) llaeth newydd, llaeth tor
beet - (n.) betysen [betys, f.]
beetle - (n.) chwil [-od, mf.], chwilen [chwilod, f.]
befall - (v.) damweinio [damweini-], digwydd [digwydd-; 3.s. & 2.s.imp. digwydd]
befit - (v.) gweddu [gwedd-]
before - (adv.) o'r blaen
day before yesterday - (adv.) echdoe
day before yesterday - (n.) echdoe [m.]
neither before nor after - (adv.) na chynt na chwedyn
night before last - (adv.) echnos
night before last - (n.) echnos [f.]
before - (prep.) anad, cyn, gerbron, o flaen, rhag [rhag- &prep2]
{ "Gerbron" is conjugated when used with pronouns, e.g., "ger ei fron" =
"before him", "ger fy mron" = "before me". }
{ Gerbron is before in a spatial but not a temporal sense. }
beforehand - (adv.) ymlaen llaw
befoul - (v.) caglo (caglu) [cagl-]
befriend - (v.) bod yn gefn, ymgeleddu [ymgeledd-]
beg - (v.) cardota [cardot-], ceinioca [ceinioc-], crefu [cref-], deisyf (deisyfu) [deisyf-], erfyn [erfyni-; 3.s. & 2.s.imp. erfyn], ymbil (ymbilio) [ymbil-, ymbili-]
{ Cardota is the what a beggar does. }
{ You "crefu ar" a person. }
{ You "erfyn ar" a person. }
beget - (v.) cenhedlu [cenhedl-], creu [cre-], peri [par-; 3.s. pair, pa+r; 2.s.imp. pa+r]
beget children - (v.) planta [plant-]
beggar - (n.) achenog [-ion, m.], cardotyn (cardotwr) [cardotwyr, m.]
beggar - (v.) llymhau [llym- &hau], tlodi [tlod-]
begin - (v.) dechrau [dechreu-; 3.s. & 2.s.imp. dechrau]
beginner - (n.) dechreuwr [dechreuwyr, m.]
beginning - (n.) babandod [m.], cychwyniad [-au, m.], dechrau [m.], dechreuad [-au, m.]
{ Babandod is the beginning of a life. }
beguile - (v.) difyrru [difyrr- &1, difyr- &2+], hudo [hud-], swyno [swyn-], twyllo [twyll-]
behalf - (n.) achos [-ion, m.], plaid [pleidiau, f.], rhan [-nau, f.], tu [m.]
on behalf - (prep.) ar ran
on behalf of - (prep.) tros (dros) [irreg.]
behave - (v.) ymarweddu [ymarwedd-], ymddwyn [ymddyg-]
behave frivolously - (v.) gwamalio (gwamalu) [gwamal-]
behave obstinately - (v.) ystyfnigo [ystyfnig-]
behave ostentatiously - (v.) rhodresa [rhodres-]
behavior (behaviour) - (n.) ymarweddiad [-au, m.], ymddygiad [-au, m.]
behavioral (behavioural) - (adj.) ymddygiadol
behead - (v.) torfynyglu [torfynygl-], torri pen
behest - (n.) arch [eirchion, f.], archiad [m.]
behind - (prep.) ar o+l, tu cefn, tu o+l, yn o+l
behold - (interj.) wele
behold there - (adv.) dacw
behold - (v.) canfod [can- &fod], edrych (edrychyd) [edrych-; 3.s. & 2.s.imp. edrych], gweld (gweled) [gwel-; 3.s. gwe+l, gwy+l*; 2.s.imp. gwe+l; 3.s.imp. wele]
beholder - (n.) edrychwr [edrychwyr, m.]
behoof - (n.) budd [-ion, m.], elw [m.], lles [m.], mantais [manteision, f.]
behoove - (v.) bod yn rhwymedig ar
being - (n.) bod [-au, mf.]
belabor (belabour) - (v.) baeddu (maeddu) [baedd-, maedd-], curo [cur-]
belated - (adj.) diweddar [diweddar- &adj]
belch - (v.) brytheirio [brytheiri-], bytheirio [bytheiri-]
beleaguer - (v.) gwarchae [gwarchae-]
{ You "gwarchae ar" something. }
belfry - (n.) clochdy [clochdai, m.]
Belial - (n.) y fall
belie - (v.) anwireddu [anwiredd-], siomi [siom-]
belief - (n.) coel [-ion, f.], cred [-au, f.], crediniaeth [-au, f.], credo [-au, mf.]
{ Coel is ultimately to do with omens and casting
lots, and tends to get associated with "ofergoel" (superstition) but
apart from overtones like this, it is essentially interchangeable
with "cred" and it shouldn't ever cause offence to use either to
tell someone that you believe what they say, or anything like
that. }
{ Cred is a faith, a religion, a belief. }
believable - (adj.) credadwy
believe - (v.) coelio [coeli-], credu [cred-; 3.s. & 2.s.imp. cred], synied (synio) [syni-]
{ Coelio means "believe" in both a religious and
non-religious context, such as believing what someone says. }
{ Credu predominantly means to believe in a religious sense. }
believer - (n.) credadun [credinwyr, -ion, m.], credwr [credwyr, m.]
believing - (adj.) credadun (crededun), crediniol
belittle - (v.) bychanu [bychan-], difenwi [difenw-]
bell - (n.) cloch [clych, clychau, f.]
diving bell - (n.) suddgloch [suddglychau, f.]
belle - (n.) meinwen [f.], merch brydweddol
bellicose - (adj.) rhyfelgar, ymladdgar
belligerent - (adj.) rhyfelog
belligerent - (n.) rhyfelblaid [f.]
bellman - (n.) clochydd [-ion, m.]
bellow - (v.) breferad [breferad-], bugunad [bugunad-], peuo [peu-], rhuo [rhu-]
bellowing - (n.) breferad [-au, m.], bugunad [m.]
bellows - (n.) megin [-au, f.]
work bellows - (v.) megino [megin-]
belly - (n.) bol (bola) [boliau, m.], cest [-au, -iau, f.], rhumen [f.], tor [-rau, f.]
belly - (v.) bolio [boli-]
bellyful - (n.) bolaid (boled) [boleidiau, m.]
belong - (v.) deiryd (deirydu) [deiryd-], perthyn [perthyn-]
belong to - (v.) perthyn i
belongings - (n.) eiddo [m.]
belongings - (n.pl.) meddiannau
beloved - (adj.) annwyl [anwyl- &adj], cariadus, cu
beloved by - (adj.) annwyl gan, annwyl i
beloved - (n.) anwylyd [anwyliaid, mf.]
belovedness - (n.) anwyldeb [m.]
below - (adv.) isod, obry, oddi tanodd, tanodd
below - (prep.) goris, is, islaw
belt - (n.) belt [-iau, m.?], gwregys [-au, m.]
seat belt - (n.) belt diogelwch
bemoan - (v.) arwylo [arwyl-], galaru am
bench - (n.) ffwrwm [ffyrymau, f.], mainc [meinciau, f.]
bend - (n.) bach [-au, mf.], camedd [m.], elin [-au, -oedd, f.], tro [-eau, -eon, m.], troad [-au, m.], trofa [trofeydd, -+u, f.], ystum [-iau, mf.]
sharp bend - (n.) bachdro [-eau, -eon, m.]
bend - (v.) anelu [anel-], bachu (bacho) [bach-], camu [cam-], crymu [crym-], gwyro [gwyr-], plygu [plyg-; 3.s. & 2.s.imp. plyg], ystumio [ystumi-], ystwytho [ystwyth-]
bending - (n.) annel [anelion, anelau, f.]
beneath - (adv.) isod, obry, tanodd
beneath - (prep.) goris, is, islaw, tan (dan) [tan- &prep1; dan- &prep1]
benediction - (n.) bendith [-ion, f.]
benefactor - (n.) cymwynaswr [cymwynaswyr, m.], elusennwr [elusennwyr, m.], noddwr [noddwyr, m.]
benefice - (n.) bywoliaeth eglwysig, personoliaeth [f.]
beneficent - (adj.) daionus, llesfawr
beneficial - (adj.) buddiol, daionus, llesol
benefit - (n.) budd [-ion, m.], elw [m.], lles [m.], llesa+d [m.], llesiant [m.]
benefit - (v.) elwa [elw-], llesa/u [lles- &a/u]
benevolence - (n.) elusen.garwch [m.]
benevolent - (adj.) daionus, elusen.gar, haelionus
benighted - (adj.) tywyll [f. tywell]
benign - (adj.) mwyn [mwyn- &adj], tirion
bent - (adj.) crwca
bent - (n.) gogwydd [-iadau, m.], meddylfryd [m.], tuedd [-iadau, -au, mf.], tueddfryd [m.]
benumb - (v.) diffrwytho [diffrwyth-], fferru [fferr- &1, ffer- &2+], merwino [merwin-]
bequeath - (v.) cymynnu [cymynn- &1, cymyn- &2+], cymynroddi [cymynrodd-]
bequest - (n.) cymynrodd [-ion, f.]
berate - (v.) dwrdio [dwrdi-], tafodi [tafod-]
bereave - (v.) amddifadu [amddifad-], difuddio [difuddi-]
berry - (n.) aeronen [aeron, f.], mwyaren [mwyar, f.]
olive berries - (n.pl.) olifaid
berth - (n.) gwely llongwr, lle llong, swydd [-au, -i, f.]
{ Gwely llongwr is the kind of berth you park a sailor in. }
{ Lle llong is the kind of berth you park a ship in. }
beryl - (n.) beryl [m.]
beseech - (v.) aswyno [aswyn-], atolygu (atolwg) [atolyg-], deisyf (deisyfu) [deisyf-], erfyn [erfyni-; 3.s. & 2.s.imp. erfyn], ymbil (ymbilio) [ymbil-, ymbili-], ymhw+edd [ymhwedd-]
{ You "erfyn ar" a person. }
beseem - (v.) gweddu [gwedd-]
beset - (v.) amgylchynu [amgylchyn-], cynllwyn [cynllwyn-]
beset with trials - (adj.) profedigaethus
beside - (adv.) gerllaw
beside - (prep.) heblaw, wrth [irreg.], wrth ochr, yn ymyl
besides - (prep.) eithr, heblaw
besiege - (v.) gwarchae [gwarchae-]
{ You "gwarchae ar" something. }
besieged - (adj.) gwarchaee%dig
besmirch - (v.) llychwino [llychwin-], pardduo [parddu-]
besom - (n.) ysgubell [-au, f.]
besot - (v.) dylu [dyl- {only imperf. & plup. forms exist}], ffoli [ffol-], gwirioni [gwirion-], meddwi [meddw-]
besotted with, be - (v.) bod wedi mopio efo
bespeak - (v.) ymofyn ymlaen llaw
best - (adj.) gorau
{ "Gorau" is the sup. of "da". }
at best - (adv.) ar y gorau
best - (n.pl.) goreuon
best - (v.) ennill [enill-; 3.s. & 2.s.imp. ennill]
bestial - (adj.) bwystfilaidd
bestir - (v.) cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry]
bestir oneself - (v.) ymysgwyd [ymysgydw-]
bestow - (v.) anrhegu [anrheg-], cyflwyno [cyflwyn-], rhoi (rhoddi) [rhodd-, rho- &i; 1.s. rhof; 3.s. rhydd, rhy, dyry; 2.s. imp. rho, dyro; 3.s.pres. subj. rhotho]
{ The literary form of "rhoi" is "rhoddi". }
bestow gold - (v.) euro [eur-]
bestride - (v.) camu yn groes i, eistedd yn groes i
bet - (n.) bet [-ys, -iau, f.], cyngwystl [-on, -ion, mf.]
bet - (v.) betio [beti-], dal am
betide - (v.) damweinio [damweini-], digwydd [digwydd-; 3.s. & 2.s.imp. digwydd]
betimes - (adv.) yn brydlon, yn fore
betoken - (v.) argoeli [argoel-], arwyddo [arwydd-]
betray - (v.) bradychu [bradych-]
betrayal - (n.) brad [-au, m.], bredych [-au, -ion, m.]
betroth - (v.) dyweddi%o [dyweddi%-]
betrothal - (n.) dyweddi [-%au, f.], dyweddi%ad [m.]
betrothed - (n.) dyweddi [-%au, mf.]
better - (adj. & adv.) gwell, rhagorach
{ "Gwell" is the comp. of "da". }
better and better - (adj.) gwellwell
better - (adj.) amgen (amgenach)
better - (adv.) amgen (amgenach)
better - (v.) gwella [gwell-], gwellhau [gwell- &hau]
bettering - (n.) gwellhad [m.]
between - (prep.) cyd-rhwng, rhwng [rhyng- &prep2]
betwixt - (prep.) cyd-rhwng, rhwng [rhyng- &prep2]
beverage - (n.) diod [-ydd, f.]
bevy - (n.) haid o adar, twr o enethod
bewail - (v.) cwyno (cwynfan; cwynofain) [cwyn-], galarnadu [galarnad-]
beware - (v.) gochel (gochelyd) [gochel-], gwylio (gwylied) [gwyli-], ymgroesi [ymgroes-], ymochel (ymochelyd) [ymochel-], ymogel (ymogelyd) [ymogel-], ymswyno [ymswyn-]
beware! - (interj.) hidia befo!
{ "Hidia befo" is N. Wales dialect. }
bewilder - (v.) drysu [drys-], mwydro [mwydr-], pensyfrdanu [pensyfrdan-]
bewildered - (adj.) ffwndrus
bewitch - (v.) llygad-dynnu [llygad-dynn- &1, llygad-dyn- &2+], rheibio [rheibi-], swyno [swyn-]
beyond - (adv.) hwnt, trosodd, tu hwnt
beyond - (prep.) y tu hwnt i
bi- - (pfx.) dau- (deu-)
{ "Dau- (deu-)" causes a soft mutation to the affixed stem. }
bias - (n.) gogwydd [-iadau, m.], rhagfarn [-au, f.], tuedd [-iadau, -au, mf.]
biased - (adj.) parti%ol
bib - (v.) diota [diot-], llymeitian (llymeitio) [llymeiti-]
Bible - (adj.) Beiblaidd
Bible - (n.) Beibl [-au, m.]
biblical - (adj.) Beiblaidd
bibliography - (n.) llyfryddiaeth [f.]
bicker - (v.) cecru [cecr-], ffraeo [ffrae-], ymgecru [ymgecr-], ymrafaelio [ymrafaeli-]
{ "Ffraeo" is used primarily in N. Wales. }
bicycle - (n.) beic [-s, m.], ceffyl haearn, deurod [f.]
bid - (v.) cynnig [cynigi-], erchi [arch-; 3.s. eirch], gwahodd (gwadd) [gwahodd-], peri [par-; 3.s. pair, pa+r; 2.s.imp. pa+r]
{ You "erchi i" a person. }
bid farewell - (v.) ffarwelio [ffarweli-]
bidding - (n.) arch [eirchion, f.], archiad [m.]
bide - (v.) aros [ar.hos- &1, aros- &2+; 3.s. erys; 2.s.imp. aros], disgwyl [disgwyli-; 3.s. & 2.s.imp. disgwyl]
biennial - (adj.) dwyflynyddol
bier - (n.) elor [-au, -ydd, f.]
bier - (n.pl.) esyth
{ "Esyth" is a colloquial term. }
big - (adj.) braisg, bwr [f. byr], mawr [pl. -ion; cymaint; mwy; mwyaf]
as big - (adj.) cymaint
{ "Cymaint" is the equative of "mawr". }
big girl - (n.) llafnes [-au, -i, f.]
bigamy - (n.) dwywreigiaeth [f.]
big-bellied - (adj.) boliog
bigger - (adj.) mwy
{ "Mwy" is the comp. of "mawr". }
biggest - (adj.) mwyaf
{ "Mwyaf" is the sup. of "mawr". }
bigot - (n.) dallbleidiwr [dallbleidwyr, m.], penboethyn [penboethiaid, m.]
bigoted - (adj.) dallbleidiol
bigotry - (n.) dallbleidiaeth [f.]
bike - (n.) beic [-s, m.]
bilberry - (n.) llusen [llus, f.]
bile - (n.) bustl [-au, m.], geri [m.]
bilingual - (adj.) dwyieithog (dwyieithiol)
bilingualism - (n.) dwyieithedd [m.], dwyieitheg [f.]
bill - (n.) bil [-iau, m.], duryn [m.], gylfin [-od, -au, m.], hysbyslen [-ni, f.], mesur [-au, m.], pig [-au, f.], rhaglen [-ni, f.], turs [-iau, m.]
{ Duryn is the kind of bill a bird has. }
{ Gylfin is the kind of bill a bird has. }
{ Hysbyslen a bill that is a placard. }
{ Pig is the kind of bill a bird has. }
billboard - (n.) hysbyslen [-ni, f.]
billet - (n.) llety milwr
billet - (v.) lletya [llety-]
billhook - (n.) bilwg [bilygau, m.]
billion - (n.) biliwn [-au?, m.]
{ "Biliwn" is one of the few Welsh words that never mutates. }
billow - (n.) gwaneg [-au, gwenyg, f.], moryn [-nau, m.], ton [-nau, f.]
billow - (v.) tonni [tonn- &1, ton- &2+]
billowy - (adj.) tonnog
billy-goat - (n.) bwch gafr
bin - (n.) cist [-iau, f.]
bind - (v.) caethiwo [caethiw-], rhwymo [rhwym-]
bind oneself - (v.) ymrwymo [ymrwym-]
binder - (n.) rhwymwr [rhwymwyr, m.]
binding - (n.) band [-au, -iau, m.], rhwymiad [-au, m.]
bindweed, great - (n.) cloffrwym y cythraul, cloffrwym y mwci
binful - (n.) cistaid (cisted) [cisteidiau, f.]
biographer - (n.) bywgraffydd [-ion?, m.], cofiannydd [cofianyddion, m.]
biographical - (adj.) bywgraffiadol, bywgraffyddol
biography - (n.) buchdraeth [-au, f.], bywgraffiad [-au, m.], cofiant [cofiannau, m.]
biologist - (n.) biolegwr [biolegwyr, m.]
biology - (n.) bioleg [f.], bywydeg [f.]
biped - (n.) creadur deudroed
bipedal - (adj.) deudroed
bipolar - (adj.) deubegwn
bipolar disorder - (n.) anhwylder deubegwn
birch - (n.) bedwen [bedw, f.], gwialen fedw
birch grove - (n.) betws [m.]
birch - (v.) chwipio [chwipi-]
bird - (n.) aderyn [adar, m.], edn [-od, mf.], ehediad [ehediaid, m.]
bird of prey - (n.) bery [-on, m.]
catch birds - (v.) adara [adar-]
full of birds - (adj.) adarog
having form of bird - (adj.) adarog
pertaining to birds - (adj.) adarog, adarol
young bird - (n.) cyw [-ion, m.]
bird-catcher - (n.) adarwr [adarwyr, m.]
bird-lime - (n.) glud [-ion, m.]
birth - (n.) genedigaeth [f.]
give birth - (v.) esgor [esgor-]
give birth to - (v.) esgor ar
birthday - (n.) pen-blwydd [m.]
birthmark - (n.) man geni
biscuit - (n.) bisged [-i, f.], bisgeden [f.]
bisect - (v.) dwyrannu [dwyrann- &1, dwyran- &2+]
bisection - (n.) dwyraniad [-au, m.]
bisector - (n.) dwyrannydd [-ion, m.]
bishop - (n.) esgob [-ion, m.]
bishopric - (n.) esgobaeth [-au, f.]
bison - (n.) bual [buail, -au, -od, m.], ych gwyllt
bit - (n.) bit [m.], cat [-iau, m.], cetyn [catiau, m.], chwithryn (chwythryn) [m.], dernyn [-nau, m.], did [-au, m.], genfa [genfa+u, genfeydd, f.], mymryn [-nau, m.], tamaid (tamed) [tameidiau, m.], tipyn [-nau, tipiau, m.], yfflyn [yfflon, m.]
{ Bit is a blatant borrowing from English. }
bit of poetry - (n.) pill [-ion, m.]
least bit - (n.) puryn [m.]
little bit - (n.) bachigyn [bachigion, m.]
bitch - (n.) gast [geist, f.]
greyhound bitch - (n.) miliast [milieist, f.]
bite - (n.) brath [-au, m.], cno [-eon, m.], cnoad [-au, m.], tamaid (tamed) [tameidiau, m.]
{ Tamaid (tamed) is the kind of bite as in "grab a bite to
eat." }
that bites - (adj.) brathog
bite - (v.) brathu [brath-; 3.s. & 2.s.imp. brath], cnoi [cno- &i; 3.s. cny*; 2.s.imp. cno], cydio [cydi-]
biting - (adj.) brathog
bitmap - (n.) didfap [-iau, f.]
bitter - (adj.) agerw, chwerw [chwerw- &adj], tost
bitter as gall - (adj.) bustlaidd
grow bitter - (v.) chwerwi [chwerw-]
bittern - (n.) aderyn y bwn, bwmp y gors
bitterness - (n.) chwerwder (chwerwdod; chwerwedd) [m.]
bitumen - (n.) pyg [m.]
bituminous - (adj.) pyglyd
bizarre - (adj.) chwithig, od [odi- &adj], rhyfedd
blab - (n.) clepgi [clepgwn, m.]
blab - (v.) clepian [clepi-], prepian [prepi-]
blabberer - (n.) blerwm [m.]
blab-blab - (n.) blerwm [m.]
black - (adj.) du [pl. -on]
black man - (n.) dyn du
glossy black - (adj.) lluchddu
black - (n.) du [m.]
black - (v.) duo [du-]
blackamoor - (n.) dyn du
blackberry - (n.) mwyaren du [mwyar duon]
gather blackberries - (v.) mwyara [mwyar-]
blackbird - (n.) aderyn du, mwyalch (mwyalchen) [mwyalchod, mwyeilch, f.]
blackboard - (n.) astell ddu
blacken - (v.) duo [du-], pardduo [parddu-], tywyllu [tywyll-]
blackguard - (n.) dihiryn (dyhiryn) [dihirod, dyhirod, m.]
blackguard - (v.) difri%o [difri%-]
blackmail - (n.) arian bygwth
blackness - (n.) du%wch [m.]
black-pudding - (n.) selsig [-od, f.]
blacksmith - (n.) gof [-aint, m.], gof du
bladder - (n.) chwysigen [chwysigod, f.], pledren [-nau, -ni, f.]
blade - (n.) eginyn [egin, m.], llafn [-au, m.]
{ Eginyn is the kind of blade of which grass is composed. }
{ Llafn is the kind of blade you cut with. }
blade of grass - (n.) glaswelltyn [glaswellt, m.], gwelltyn [gwellt, m.]
blame - (n.) bai [beiau, m.], camgwl [m.]
blame - (v.) beio [bei-]
blameless - (adj.) diargyhoedd, difai, difeius
blameworthy - (adj.) beius
blanch - (v.) cannu [cann- &1, can- &2+], gwynnu [gwynn- &1, gwyn- &2+]
bland - (adj.) mwyn [mwyn- &adj], tirion, tyner
blandish - (v.) gwenieithio [gwenieithi-], truthio [truthi-]
blank - (adj.) gwag [pl. gweigion], syn
blank verse - (n.) mesur di-odl
blanket - (n.) blanced [-i, f.], brycan (brecan) [-au, mf.], cylched [-au, m.], gwrthban [-au, -nau, m.], planced [-i, f.]
blare - (n.) sain utgorn
blare - (v.) canu utgorn
blarney - (n.) gweniaith [f.], truth [m.]
blaspheme - (v.) cablu [cabl-], difenwi [difenw-]
blasphemer - (n.) cablwr [cablwyr, m.], cablydd [-ion, m.]
blasphemous - (adj.) cableddus
blasphemy - (n.) cabl [-au, m.], cabledd [-au, m.]
blast - (n.) chwa [-on, -oedd, f.], chwythiad [-au, m.], deifiad [m.], malltod [m.], pwff [pyffiau, m.]
blast furnace - (n.) ffwrnais chwythu
sudden blast - (n.) piff [-iau, m.]
blast - (v.) chwythu [chwyth-], deifio [deifi-], mallu [mall-], pwffio (puffian) [pwffi-], saethu [saeth-]
blatant - (adj.) digywilydd, haerllug, stwrllyd
blather - (v.) rwdlan (rwdlo) [rwdl-]
{ "Rwdlan (rwdlo)" may be more common in N. Wales. }
blaze - (n.) banffagl [-au, f.], coelcerth [-i, f.], ffagl [-au, f.], fflam [-au, f.]
blaze - (v.) ffaglu [ffagl-], fflamio [fflami-]
blazing - (adj.) ffaglog, fflamllyd, gwenfflam
blazing fire - (n.) tanllwyth [-i, m.]
bleach - (v.) cannu [cann- &1, can- &2+], gwynnu [gwynn- &1, gwyn- &2+]
bleacher - (n.) cannwr [canwyr, m.]
bleak - (adj.) digysgod, noeth [pl. -ion], noethlwm, oer [oer- &adj]
bleary - (adj.) dolurus, dyfriog, pw+l
bleat - (n.) bref [-iadau, -au, f.]
bleat - (v.) brefu [bref-]
bleating - (n.) brefiad [-au, m.]
bleed - (v.) gwaedu [gwaed-]
blemish - (n.) anaf [-au, m.], bai [beiau, m.], breg [m.], mefl [-au, m.], nam [-au, m.]
blemish - (v.) anafu [anaf-], anurddo [anurdd-]
blemished - (adj.) anafus
blend - (n.) cymysgedd [mf.]
blend - (v.) cymysgu [cymysg-]
blender - (n.) cymysgwr [cymysgwyr, m.]
bless - (v.) bendithio [bendithi-]
blessed - (adj.) bendigedig (bendigaid), dedwydd, gwyn [f. gwen; pl. -ion], gwynfydedig
blessed is - (adj.) gwyn ei fyd
{ "Gwyn ei fyd" precedes its noun, as in "gwyn ei fyd y dyn", "blessed
is the man". }
blessedness - (n.) gwynfyd [-au, m.]
blessing - (n.) bendith [-ion, f.], rhad [-au, m.]
conferring blessing - (adj.) bendithiol
blight - (n.) mall [m.], malltod [m.]
blight - (v.) deifio [deifi-], mallu [mall-]
blind - (adj.) coeg, dall [pl. deillion], tywyll [f. tywell]
blind mask - (n.) mwgwd [mygydau, m.]
blind person - (n.) dall [deillion, m.]
blind - (n.) bleind [-iau, m.], llen [-ni, f.]
blind - (v.) dallu [dall-]
blindfold - (v.) mygydu [mygyd-]
blindness - (n.) dallineb [m.]
blink - (v.) amrantu [amrant-], cau'r llygaid, ysmicio [ysmici-]
bliss - (n.) dedwyddwch (dedwyddyd) [m.], gwynfyd [-au, m.]
blister - (n.) chwysigen [chwysigod, f.], crug [-iau, m.], pothell [-au, -i, f.]
blister - (v.) chwysigennu [chwysigenn- &1, chwysigen- &2+], pothellu [pothell-]
blithe - (adj.) hoenus, llawen, llon
blithesome - (adj.) hoenus
blizzard - (n.) ystorm erwin o wynt ac eira
bloat - (v.) chwyddo [chwydd-]
blob - (n.) bwrlwm [byrlymau, m.], ysmotyn [ysmotiau, m.]
block - (n.) cyff [-ion, -iau, m.], plocyn [-nau, m.]
block - (v.) cau [cae-; 3.s. cae; 2.s.imp. cau, caua, caea], rhwystro [rhwystr-]
blockade - (n.) gwarchae [m.]
blockade - (v.) gwarchae [gwarchae-]
{ You "gwarchae ar" something. }
blockhead - (n.) brebwl [brebyliaid, m.], cuall [m.], hurtyn [-nod, m.], penbwl [penbyliaid, m.]
blood - (n.) crau [mf.], gwaed [m.], gwaedoliaeth [f.], gwyar [m.]
blue blood - (n.) gwaed da
blood-stained - (adj.) brwyd
bloodstained - (adj.) arwyar
bloody - (adj.) gwaedlyd
bloom - (n.) blodyn (blodeuyn) [blodau, m.], gwawr [f.], gwrid [m.]
{ Blodyn (blodeuyn) is bloom as in a flower. }
{ Gwawr is bloom as in a reddening. }
{ Gwrid is bloom as in a reddening. }
algal bloom - (n.) ymchwydd alga+u
bloom - (v.) blodeuo [blodeu-]
blossom - (n.) blodyn (blodeuyn) [blodau, m.]
blossom - (v.) blodeuo [blodeu-]
blot - (n.) blot [-iau, mf.], mefl [-au, m.], ysmotyn du
blot out - (v.) dileu [dile-]
blot - (v.) blotio [bloti-]
blotch - (n.) blotyn [blotiau, m.], ysmotyn [ysmotiau, m.], ystremp [-iau, f.]
blow - (n.) cnith [-iau, -ion, m.], dyrnod [-iau, -au, mf.], ergyd [-ion, f.], ffonnod [ffonodiau, f.], pelten [pelts, f.]
blow the whistle - (v.) chwythu'r chwiban
blow - (v.) chwythu [chwyth-], megino [megin-]
blower - (n.) chwythwr [chwythwyr, m.]
blowpipe - (n.) chwythbib [-au, f.]
blubber - (n.) braster morfil
blubber - (v.) gweflo [gwefl-], nadu [nad-], wylo [wyl-]
bludgeon - (n.) cwlbren [-ni, -nau, m.], pastwn [pastynau, m.]
bludgeon - (v.) pastynu [pastyn-]
blue - (adj.) glas [pl. gleision], piglas
become blue - (v.) glasu [glas-]
blue blood - (n.) gwaed da
dark blue - (adj.) gwrm
blue - (n.) glas [m.]
blue - (v.) glasu [glas-]
blueness - (n.) glesni [m.]
bluff - (adj.) brochus, garw [pl. geirwon, geirw]
bluff - (n.) clogwyn [-i, -au, m.]
bluff - (v.) cogio [cogi-], ffuantu [ffuant-]
blunder - (n.) amryfusedd [-au, m.]
blunder - (v.) amryfuso [amryfus-], dallgeibio [dallgeibi-]
{ Amryfuso is blunder as in to make a mistake. }
{ Dallgeibio is blunder as in walking in the dark. }
blunt - (adj.) di-fin, plaen, pw+l, taeog
{ Di-fin is blunt in the way a knife can be blunt. }
{ Plaen is blunt in the sense of speaking pointedly. }
{ Pw+l is blunt in the way a knife is blunt. }
blunt - (v.) pylu [pyl-]
bluntness - (n.) pylni [m.]
blur - (n.) ysmotyn [ysmotiau, m.], ystaen [m.]
blurt - (v.) rhuthro dweud
blush - (n.) gwrid [m.]
blush - (v.) cochi [coch-], gwladeiddio [gwladeiddi-], gwrido [gwrid-]
bluster - (n.) brawl [m.], broch [m.]
bluster - (v.) brochi [broch-], rhuo [rhu-], trystio [trysti-]
blustering - (adj.) brochus
Boadicea - (prop.n.) Buddug
boar - (n.) baedd [-od, m.]
wild boar - (n.) baedd coed, baedd gwyllt
board - (n.) bord [-ydd, -au, f.], bwrdd [byrddau, m.], clawr [cloriau, m.], estyllen [estyll, f.], planc [-au, -iau, m.], ymborth [m.]
{ Ymborth is board as in "room and board". }
bulletin board - (n.) bwrdd bwletin
board - (v.) byrddio [byrddi-]
boarder - (n.) byrddiwr [byrddwyr, m.]
boast - (n.) bocsach [mf.], bost [-iau, f.], brawl [m.], brol [-iau, m.], ffrost [mf.], ymffrost [m.]
boast - (v.) bostio [bosti-], brolio [broli-], ffrostio [ffrosti-], ymffrostio [ymffrosti-], ymhoffi [ymhoff-]
boaster - (n.) broliwr [brolwyr, m.], ffrostiwr [ffrostwyr, m.], ymffrostiwr [ymffrostwyr, m.]
boastful - (adj.) ymffrostgar
boastless - (adj.) diymffrost
boat - (n.) bad [-au, m.], cwch [cychod, m.], ysgraff [-au, f.]
boatful - (n.) cychaid (cyched) [cycheidiau, m.]
boatman - (n.) badwr [badwyr, m.], cychwr [cychwyr, m.]
bob - (v.) hercian [herci-], siglo [sigl-]
bobbin - (n.) gwerthyd [-au, -oedd, f.]
bode - (n.) darogan [-au, f.]
bode - (v.) argoeli [argoel-]
bodice - (n.) gwasg [-au, -oedd, gweisg, m.]
bodily - (adj.) corfforol
bodily form - (n.) corffolaeth [f.]
body - (n.) corff [cyrff, m.], corpws [m.]
{ Corpws is a facetious word for body. }
dead body - (n.) celain [celanedd, celaneddau, f.]
bodyguard - (n.) gosgorddlu [-oedd, m.]
bog - (n.) cors [-ydd, f.], mign [-edd, -oedd, f.], mignen [-ni, f.], siglen [-nydd, -ni, f.], tonnen [tonennydd, -au, f.]
bog down - (n.) pa+n [m.]
peat bog - (n.) mawnog [-ydd, f.]
bogey - (n.) bwbach [-od, m.], bwci [-%od, m.], bwgan [-od, m.]
boggle - (v.) ffwndro [ffyndr-], petruso [petrus-], rhusio [rhusi-]
bogus - (adj.) ffuantus, ffug, gau
boil - (n.) brwd [m.], casgliad [-au, m.], cornwyd [-ydd, -on, m.], pendduyn [-nod, m.]
boil - (v.) berwi [berw-], brydio [brydi-]
boiler - (n.) berwedydd [-ion, m.], crochan [-au, m.], pair [peiriau, m.]
boiling - (adj.) berw, berwedig
boiling - (n.) berw [-on, m.], ias [-au, f.]
boisterous - (adj.) brochus, terfysgaidd (terfysglyd), trystiog
bold - (adj.) eglur, eofn, hy (hyf), hyderus, hydr
grow bold - (v.) ymhyfhau [ymhyf- &hau]
wax bold - (v.) hyfhau [hyf- &hau]
boldness - (n.) ehofndra (ehofnder) [m.], hyfder (hyfdra) [m.]
bolster - (n.) gobennydd [gobenyddiau, gobenyddion, m.]
bolster - (v.) ategu [ateg-]
bolt - (n.) bollt [-au, -ydd, byllt, m.]
bolt - (v.) bario [bari-], bolltio [bollti-], dianc (diengyd; dihengyd) [dihang- &1, diang- &2+; 3.s. & 2.s.imp. dianc], peillio [peilli-], traflyncu [traflync-]
{ Bario is the kind of bolting you do to a door. }
{ Bolltio is the kind of bolting you do to a door. }
{ Traflyncu is the kind of bolting you do with your beer. }
boltful - (n.) bolltaid (bollted) [bollteidiau, f.]
bomb - (n.) bom [-iau, f.]
bombast - (n.) chwyddiaeth [f.]
bombastic - (adj.) chwyddedig
bond - (adj.) caeth [pl. -ion]
bond - (n.) rhwym [-au, m.], rhwymedigaeth [-au, f.], rhwymyn [-nau, m.], ysgrifrwym [-au, m.]
{ Ysgrifrwym is a kind of paper. }
bond - (v.) bondio [bondi-]
bondage - (n.) caethiwed [m.]
bondmaid - (n.) caethes [-au, f.], caethferch [-ed, f.], caethforwyn [caethforynion, f.]
bondman - (n.) caeth [-ion, m.], caethfab [caethfeibion, m.], caethwas [caethweision, m.]
bone - (n.) asgwrn [esgyrn, m.]
bone of contention - (n.) asgwrn y gynnen
bone - (v.) diesgyrnu [diesgyrn-]
bonfire - (n.) banffagl [-au, f.], coelcerth [-i, f.], goddaith [goddeithiau, f.]
bonnet - (n.) bonet [m.?], pen.guwch [m.]
bonny - (adj.) braf, nobl
{ The adjective "braf" is not mutated after "yn" as most
adjectives are. }
bonus - (n.) breintal [m.]
booby - (n.) hurtyn [-nod, m.], penbwl [penbyliaid, m.]
book - (n.) llyfr (llyfyr) [-au, m.]
bookcase - (n.) seld [-au, f.]
booklet - (n.) llyfryn [-nau, m.]
bookmark - (n.) nod llyfr
bookroom - (n.) llyfrfa [llyfrfeydd, f.]
bookseller - (n.) llyfrwerthwr [llyfrwerthwyr, m.]
bookworm - (n.) llyfrbryf [-ed, m.]
boom - (n.) bw+m [m.], swae [m.?], trwst [trystau, m.]
boom - (v.) trystio [trysti-], utganu (udganu) [utgan-, udgan-]
boon - (n.) bendith [-ion, f.], caffaeliad [-au, caffaeliaid, m.], ced [-au, -ion, -oedd, f.], ffafr [-au, f.]
boor - (n.) taeog [-au, -ion, m.]
boorish - (adj.) taeog
boot - (n.) botas (botasen) [botasau, f.], elw [m.], esgid [-iau, f.], lles [m.]
{ Elw is boot as in booty. }
{ Esgid is the kind of boot you wear. }
{ Lles is boot as in "to boot" }
patch sole of boot - (v.) clemio [clemi-]
boot - (v.) llesa/u [lles- &a/u]
booth - (n.) bwth [bythod, m.], caban [-au, m.], lluest [-au, m.], lluesty [lluestai, m.]
bootless - (adj.) seithug
booty - (n.) anrhaith [anrheithiau, anrheithi, f.], preiddin [m.], ysbail [ysbeiliau, mf.], ysglyfaeth [-au, f.]
booze - (n.) diod feddwol
booze - (v.) diota [diot-], meddwi [meddw-]
bo-peep, play - (v.) chwarae mig
border - (n.) cwr [cyrrau, m.], cyffin [-iau, -ydd, fm.], dibl [-au, m.], ffin [-iau, f.], godre [-on, m.], goror [-au, m.], hem [-iau, f.], ymyl [-au, -on, mf.]
border of trees - (n.) gorwydd [gorwy+dd, m.]
border on - (v.) ffinio ar, ymylu ar
border - (v.) ffinio [ffini-], ymylu [ymyl-]
borderer - (n.) amhiniog (amhinog) [-ion, -au, m.]
bore - (n.) dyn diflas, pla [pla+u, mf.], twll [tyllau, m.]
{ Dyn diflas is the kind of bore you avoid at parties. }
{ Pla is the kind of bore you avoid at parties. }
{ Twll is the bore left behind after you drill. }
bore - (v.) blino [blin-], diflasu [diflas-], ebillio [ebilli-], tyllu [tyll-]
{ Blino is bore when you are very uninteresting. }
{ Diflasu is bore when you are very uninteresting. }
{ Ebillio is bore as in what a drill does. }
{ Tyllu is bore as in what a drill does. }
boredom - (n.) diflaster [m.]
borer - (n.) ebill [-ion, m.], trwyddew [m.], tyllwr [tyllwyr, m.]
boring - (adj.) diflas [diflas- &adj]
boringness - (n.) diflasrwydd [m.]
born, be - (v.) geni [gan- {only impers. forms exist}]
borough - (n.) bwrdeistref [-i, f.]
borrow - (v.) benthyca (benthycio) [benthyc-, benthyci-], echwynna [echwynn- &1, echwyn- &2+]
borrower - (n.) benthyciwr [benthycwyr, m.]
bosh - (n.) dyli [m.], ffwlbri [m.], gwiriondeb [-au, m.], lol [f.]
bosom - (adj.) mynwesol
bosom - (n.) afflau [m.], asgre [f.], cesail [ceseiliau, f.], co+l [f.], cofl [f.], mynwes [-au, f.]
boss - (n.) bogail [bogeiliau, mf.], boglwm [boglymau, m.], both [-au, f.], clwpa [-od, m.], cnap [-iau, m.], meistr (meistar) [-i, -iaid, -adoedd, m.]
botanist - (n.) llysieuegydd [-ion?, m.], llysieuydd [-ion, llysieuwyr, m.]
botany - (n.) llysieueg [f.]
botch - (n.) bwn.glerwaith [m.], pendduyn [-nod, m.], stomp (ystomp) [f.]
botch - (v.) bwn.glera [bwn.gler-], stompio (ystompio) [stompi-, ystompi-]
both - (pron.) ill dau, y ddau
both sides - (n.) deutu [m.]
bother - (n.) helynt [-ion, f.], trafferth [-ion, mf.]
bother - (v.) blino [blin-], cyboli [cybol-], trafferthu [trafferth-]
bottle - (n.) costrel [-i, -au, f.], potel [-i, -au, f.]
bottle - (v.) costrelu [costrel-], potelu [potel-]
bottleful - (n.) costrelaid (costreled) [costreleidiau, f.], potelaid (poteled) [poteleidiau, f.]
bottom - (n.) bo+n [bonau, bonion, m.], godre [-on, m.], gwaelod [-ion, m.], tin [-au, f.]
bough - (n.) cainc [cangau, ceinciau, f.], cangen [canghennau, cangau, f.], colfen [-ni, -nau, f.]
bought - (adj.) pry+n
boulder - (n.) carreg fawr, clogfaen [clogfeini, m.]
bounce - (v.) adlamu [adlam-], bostio [bosti-], neidio [neidi-; 3.s. & 2.s.imp. naid], swalpio [swalpi-], ymffrostio [ymffrosti-], ysboncio [ysbonci-]
{ Adlamu is bounce like what a ball does. }
{ Bostio is bounce in the sense of boast. }
{ Neidio is bounce like what a ball does. }
{ Ymffrostio is bounce in the sense of boast. }
bound - (adj.) rhwym, rhwymedig
bound - (n.) cyffin [-iau, -ydd, fm.], ffin [-iau, f.], llam [-au, m.], naid [neidiau, nadau, f.], sbonc (ysbonc) [-iau, f.], terfyn [-au, m.]
{ Cyffin is bound in the sense of boundary. }
{ Ffin is bound in the sense of boundary. }
{ Llam is bound in the sense of leap. }
{ Naid is bound in the sense of leap. }
{ Sbonc (ysbonc) is bound in the sense of leap. }
{ Terfyn is bound in the sense of boundary. }
bound - (v.) ffinio [ffini-], llamu (llemain; llamsach) [llam-], neidio [neidi-; 3.s. & 2.s.imp. naid]
{ Ffinio is bound in the sense of confine. }
{ Llamu (llemain; llamsach) is bound in the sense of leap. }
{ Neidio is bound in the sense of leap. }
boundary - (n.) ffin [-iau, f.], terfyn [-au, m.]
bounds - (n.) amgant [amgannau, m.]
bountiful - (adj.) fflwch
bounty - (n.) ced [-au, -ion, -oedd, f.], ciried [fm.], daioni [m.], haelioni [m.]
bouquet - (n.) blodeuglwm [m.], pwysi [-%au, m.]
bout - (n.) ffrwgwd [ffrygydau, m.], ornest [-au, f.], sbel [-au, -iau, f.], term [-au, m.]
{ Ffrwgwd is the kind of bout that takes place between
combatants. }
{ Ornest is the kind of bout that takes place between
combatants. }
{ Term is bout as in a period of time. }
bow - (n.) bo [m.], bow [m.?], bwa [-+u, m.], dolen [-ni, -nau, f.], moesymgrymiad [-au, m.], pen blaen llong
{ Bow is the kind of bow that is the front of a ship. }
{ Bwa is the kind of bow you shoot an arrow with. }
{ Dolen is the kind of bow you tie. }
{ Moesymgrymiad is the kind of bow you do in front of an audience. }
{ Pen blaen llong is the kind of bow at the front of a ship. }
bow down - (v.) ymgrymu [ymgrym-]
bow tie - (n.) tei bo
drawing of a bow - (n.) aneliad [-au, m.]
bow - (v.) camu [cam-], crymu [crym-], gostwng [gostyng-; 3.s. & 2.s.imp. gostwng], moesymgrymu [moesymgrym-], plygu [plyg-; 3.s. & 2.s.imp. plyg]
bowed - (adj.) crwca, crwm [f. crom; crwm- &adj]
bowel - (n.) coluddyn [coluddion, coludd, m.]
bowels - (n.) crombil [-iau, f.], perfedd [-ion, m.]
bowels - (n.pl.) ymysgaroedd
bower - (n.) deildy [deildai, m.]
bowl - (n.) basn [-ys, -au, m.], cawg [-iau, m.], cnapan [-au, m.], mail [meiliau, f.], powl (powlen) [powliau, f.]
bowler, spin - (n.) troellwr [troellwyr, m.]
{ Troellwr is used in N. Wales to describe the
spin bowler in a cricket match. }
box - (n.) blwch [blychau, blychod, m.], bocs [-ys, m.], cist [-iau, f.], pren bocs
{ Blwch is the kind of box you store things in. }
{ Bocs is the kind of box you store things in. }
{ Cist is the kind of box you store things in. }
{ Pren bocs is the kind of box you store things in. }
box on the ear - (n.) bonclust [-iau, m.]
money box - (n.) cadw-mi-gei [m.]
box - (v.) bonclustio [bonclusti-], cwffio [cwffi-], paffio [paffi-], taro bonclust
{ Bonclustio is the kind of boxing you do to someone's ear. }
{ Cwffio is the king of boxing you do in a boxing ring. }
{ Paffio is the kind of boxing you do in a boxing ring. }
{ Taro bonclust is the kind of boxing you do to someone's ear. }
boxer - (n.) cwffiwr [cwffwyr, m.], paffiwr [paffwyr, m.]
boxful - (n.) blychaid (blyched) [blycheidiau, m.], cistaid (cisted) [cisteidiau, f.]
boy - (n.) bachgen [bechgyn, m.], gwas [gweision, m.], hogyn [hogiau, m.], mab [meibion, m.]
{ Gwas is related to various words to do with servants: a
"farm boy" would be "gwas ffarm", and is perhaps best translated as
either "servant" or "lad". It gets used as a term of affection
(like "boy") but would otherwise probably not be used for "boy" in
the modern language. }
{ Mab was used to mean "boy" (e.g. "Meibion
Glyndw+r"), as opposed to "son", but probably does not get used much
that way these days. }
little boy - (n.) bachgennyn [bechgynnos, m.]
boyhood - (n.) bachgendod [m.], mabolaeth [f.], mebyd [m.]
boyish - (adj.) bachgennaidd, mabolaidd
bra - (n.) bron.glwm [bron.glymau, m.]
brace - (n.) bach cyrliog, cleddyf (cledd; cleddau) [-au, m.], cwplws [cyplysau, m.], pa+r [parau, m.], rhwymyn [-nau, m.]
{ Bach cyrliog is one of the curly braces on the computer keyboard. }
brace - (v.) cryfhau [cryf- &hau], tynhau [tyn- &hau]
bracelet - (n.) breichled [-au, -i, f.], breichrwyf [-au, mf.]
bracken - (n.) rhedyn un.goes
bracket - (n.) bach petryal, braced [-i, f.], cromfach [-au, f.]
{ Bach petryal is one of the square brackets on the computer keyboard. }
brackish - (adj.) hallt [pl. heilltion]
brag - (n.) bocsach [mf.], bost [-iau, f.], brawl [m.], brol [-iau, m.], ymffrost [m.]
brag - (v.) bostio [bosti-], brolio [broli-], ffrostio [ffrosti-], ymffrostio [ymffrosti-]
braggart - (n.) broliwr [brolwyr, m.], ffrostiwr [ffrostwyr, m.]
bragget - (n.) bragod [-au, -ydd, m.]
braid - (n.) brwyd [-au, m.], pleth [-au, -i, f.]
braid - (v.) brwydo [brwyd-], plethu [pleth-]
brain - (n.) ymennydd [ymenyddiau, m.]
brake - (n.) bre+c [-s, m.], dryslwyn [m.], prysglwyn [m.?]
{ Bre+c is the kind of brake you use to stop your car. }
brake - (v.) rhoi'r bre+c
bramble - (n.) miaren [mieri, f.]
bran - (n.) bran [m.?]
bran - (n.pl.) eisin, rhuddion
branch - (n.) ban [-nau, mf.], braich [breichiau, f.], cainc [cangau, ceinciau, f.], cangen [canghennau, cangau, f.], colfen [-ni, -nau, f.], pill [-ion, m.]
branch out - (v.) ceincio [ceinci-]
branch - (v.) brigo [brig-], canghennu [canghenn- &1, cangen- &2+]
branched - (adj.) ceinciog
branching - (adj.) brigog, canghennog, ceinciog
brand - (n.) nod [-au, -ion, mf.], pentewyn [-ion, m.], tewyn [-ion, m.]
{ Nod is brand as in mark. }
{ Pentewyn is brand as in firebrand. }
{ Tewyn is brand as in ember. }
brand new - (adj.) newydd sbon, newydd sbon danlli
brand - (v.) gwarthnodi [gwarthnod-]
brandish - (v.) chwifio [chwifi-], ysgwyd [ysgydw-; 3.s. & 2.s.imp. ysgwyd]
brass - (n.) efydd [m.], pres [m.]
brassiere - (n.) bron.glwm [bron.glymau, m.]
brat - (n.) croten [-nod, f.], crwt [m.], crwtyn [m.]
bravado - (n.) bocsach [mf.], gorchest [-ion, f.], gwagymffrost [m.]
brave - (adj.) dewr [pl. -ion], dywal, glew [pl. -ion], gwrol, terrwyn
brave man - (n.) arwrwas [arwrweision, m.], dewr [-ion, m.]
brave - (v.) herfeiddio [herfeiddi-], herio (herian) [heri-]
bravery - (n.) dewrder [m.], gwroldeb [m.]
brawl - (n.) ffrae [-on, -au, f.], ffrwgwd [ffrygydau, m.]
brawl - (v.) ffraeo [ffrae-], terfysgu [terfysg-]
{ "Ffraeo" is used primarily in N. Wales. }
brawler - (n.) cecryn [-nod, m.]
brawling - (adj.) anynad
brawn - (n.) cnawd [m.]
bray - (n.) bref [-iadau, -au, f.]
bray - (v.) brefu [bref-], briwio [briwi-], malurio [maluri-], nadu [nad-], pwyo [pwy-]
{ Brefu is the kind of braying an ass does. }
{ Briwio is bray in the sense of pound. }
{ Malurio is bray in the sense of pound. }
{ Nadu is bray in the sense of howling. }
{ Pwyo is bray in the sense of pound. }
brazen - (adj.) haerllug, hy (hyf)
breach - (n.) adwy [-au, -on, f.], breg [m.], rhwyg [-iadau, -au, m.], tor [-ion, m.], trosedd [-au, mf.]
{ Adwy is breach in the sense of gap. }
{ Rhwyg is breach in the sense of rupture. }
{ Tor is breach in the sense of interruption. }
{ Trosedd is breach in the sense of offence. }
breach - (v.) adwyo [adwy-], bylchu [bylch-]
bread - (n.) bara [m.]
currant bread - (n.) bara brith
griddle bread - (n.) bara planc
laver bread - (n.) bara lawr
oat bread - (n.) bara ceirch
plank bread - (n.) bara planc
relish eaten with bread - (n.) enllyn [m.]
slice of bread and butter - (n.) brechdan [-au, f.]
soft part of bread - (n.) bywiad [m.]
unleavened bread - (n.) bara croyw
breadth - (n.) ehangder (eangder) [eangderau, m.], lled [-au, m.]
the length and breadth - (adv.) ar hyd a lled
break - (n.) tor [-ion, m.], toriad [-au, m.]
break in pieces - (v.) dryllio [drylli-]
break neck of - (v.) torfynyglu [torfynygl-]
without a break - (adj.) di-fwlch (difwlch)
break - (v.) torri [torr- &1, tor- &2+; 3.s. tyr, tor; 2.s.imp. tor, torr]
breaker - (n.) moryn [-nau, m.], ton [-nau, f.], torrwr [torrwyr, m.]
breakfast - (n.) borefwyd [m.], brecwast (brecwest) [-au, mf.]
breakfast - (v.) brecwasta [brecwast-]
breaking - (n.) drylliad [-au, m.]
breakwater - (n.) morglawdd [morgloddiau, m.]
breast - (n.) brest [-iau, f.], bron [-nau, -nydd, f.], dwyfron [-nau, f.], mynwes [-au, f.], parwyden [-nau, f.]
breast stroke - (n.) nofio broga
breast - (v.) wynebu (gwynebu) [wyneb-], ymladd a+
breastplate - (n.) dwyfronneg [dwyfronegau, f.]
breath - (n.) anadl [-au, -on, mf.], anadliad [m.], chwyth (chwythad) [m.], ffun [f.], gwynt [-oedd, m.]
breathe - (v.) anadlu [anadl-], chwythu [chwyth-]
breathing - (n.) anadliad [m.]
Brecknock - (prop.n.) Brycheiniog
Brecon - (prop.n.) Aber.honddu
breech - (n.) bo+n [bonau, bonion, m.], tin [-au, f.]
breeches - (n.) llawdr [llodrau, m.]
pair of breeches - (n.) clos [-au, m.]
breechless - (adj.) bonllwm
breed - (n.) brid [-iau, m.], rhywogaeth [-au, m.]
breed maggots - (v.) cynrhoni [cynrhon-]
breed - (v.) bridio [bridi-], cenhedlu [cenhedl-], epilio [epili-], hilio [hili-], magu [mag-; 3.s. & 2.s.imp. mag; 3.s.pres. subj. maco]
breeze - (n.) awel [-on, f.], awelan [f.?], chwa [-on, -oedd, f.]
breezy - (adj.) awelog
brethren - (n.pl.) brawd [brodyr, m.]
Breton - (n.) Llydaweg [f.]
{ Llydaweg is the Breton language. }
brevity - (n.) byrder (byrdra) [m.]
brew - (v.) berweddu [berwedd-], bragu [brag-], bryweddu [brywedd-], darllaw [darllaw-]
brewer - (n.) bragwr [bragwyr, m.], bragydd [-ion, m.], darllawydd [-ion, darllawwyr, m.]
brewers' grains - (n.) soeg [-au?, m.]
brewery - (n.) berwedd-dy [berwedd-dai, m.], bracty [bractai, m.], darllawdy [darllawdai, m.]
brewis - (n.) brywes [-au, m.]
bribe - (n.) cil-dwrn (cildwrn) [m.], llwgrwobrwy [-on, m.]
bribe - (v.) llwgrwobrwyo [llwgrwobrwy-]
brick - (n.) bricsen [brics, f.], priddfaen [priddfeini, m.]
brick - (v.) bricio [brici-]
Bride - (prop.n.) Ffraid
bride - (n.) priodasferch [-ed, f.], priodferch [-ed, f.]
bridegroom - (n.) priodasfab [priodasfeibion, m.], priodfab [priodfeibion, m.]
bridesmaid - (n.) morwyn briodas
bridge - (n.) pont [-ydd, f.]
Devil's Bridge - (prop.n.) Pontarfynach
foot bridge - (n.) pompren [f.]
Menai Bridge - (prop.n.) Porthaethwy
plank bridge - (n.) pompren [f.]
suspension bridge - (n.) crocbont [-ydd, crocbynt, f.]
bridge - (v.) pontio [ponti-]
Bridgend - (prop.n.) Pen-y-bond ar Ogwr
Bridget - (prop.n.) Ffraid
bridle - (n.) ffrwyn [-au, f.]
bridle - (v.) ffrwyno [ffrwyn-]
brief - (adj.) byr [f. ber; pl. -ion; byrr- &adj]
brier (briar) - (n.) drysi%en [drysi, f.], miaren [mieri, f.]
brigade - (n.) briga+d [brigadau, f.], mintai [minteioedd, f.], torf [-eydd, -oedd, f.]
brigand - (n.) carnleidr [carnladron, m.], herwr [herwyr, m.], ysbeiliwr [ysbeilwyr, m.]
bright - (adj.) cannaid, claer, disglair, eirian, gloyw [pl. -on], hoyw (hoew) [pl. -on; hoyw- &adj], llachar, llathr, pefr, siriol, trybelid
twice as bright as - (adj.) deune
brighten - (v.) gloywi [gloyw-], hoywi [hoyw-], sirioli (siriolu) [siriol-]
brightness - (n.) claerder [m.], disgleirdeb (disgleirder) [m.], gloywder [m.], llewych [m.], llewyrch [m.]
brilliance - (n.) disgleirdeb (disgleirder) [m.]
brilliant - (adj.) disglair, gwych [f. gwech], llachar, tanbaid, trybelid
brilliant - (n.) gem [-au, f.]
brim - (n.) cantel [-au, m.], cyfor [m.], min [-ion, m.], ymyl [-au, -on, mf.]
brim-full - (adj.) cyfor, cyforiog
brimstone - (n.) brwmstan [m.]
brimstony - (adj.) brwmstanaidd
brindled - (adj.) brith [f. braith], brych [f. brech], brycheulyd
brine - (n.) halen [m.], heli [m.]
bring - (v.) cyrchu [cyrch-; 3.s. & 2.s.imp. cyrch], dod a+, dwyn [dyg-; 3.s. & 2.s.imp. dwg; impers.past ind. dycpwyd, ducpwyd; 2.s.pres. subj. dygech; 3.s.pres. subj. dyco], no+l [nol-]
{ Dod a+ or "dod gyda" is literally "to come with" so is
necessarily to bring towards the speaker or the place referred
to in the context. "Dod a+" approximates "dwyn tuag yma", "dwyn
yma"; cf., "mynd a+" which would be "dwyn ymaith". }
{ Dwyn has a second meaning of "steal", but is nearest to
the Hiberno-English use of "bring" which can also mean what to a
British English speaker is always "take" -- perhaps it is closest to
"convey". }
bring forth - (v.) epilio [epili-], hilio [hili-], llydnu [llydn-]
bring hither - (v.) moes [def.; 2.s.imp. moes; 2.p.imp. moeswch]
bring to - (v.) dwyn at
brink - (n.) ceulan [-nau, ceulennydd, f.], glan [-nau, glennydd, f.], min [-ion, m.], ymyl [-au, -on, mf.]
brisk - (adj.) bywiog, chwimwth, gwisgi, heini, sionc
briskness - (n.) sioncrwydd [m.]
bristle - (n.) gwrychyn [gwrych, m.]
bristle - (v.) codi gwrychyn
Bristol - (prop.n.) Bryste, Caerodor
Britain - (prop.n.) Prydain [m.]
British - (adj.) Brytanaidd, Prydeinig
British language - (n.) Brythoneg [f.]
Britisher - (n.) Prydeiniwr [Prydeinwyr, m.]
Briton - (n.) Brython [-iaid, m.], Prydeiniwr [Prydeinwyr, m.]
Brittany - (prop.n.) Llydaw
brittle - (adj.) brau [pl. breuon; breu- &adj], bregus
brittleness - (n.) breuder [m.]
broach - (v.) agor baril, agor ymddiddan, gollwng [gollyng-; 3.s. & 2.s.imp. gollwng]
broad - (adj.) bras [bras- &adj], eang [ehang- &adj], llydan [pl. llydain]
as broad as - (adj.) cyfled
broad band - (n.) band llydan
broadband - (n.) band llydan
broadcast - (n.) darllediad [-au, m.]
broadcast - (v.) darlledu [darlled-]
broadcaster - (n.) darlledwr [darlledwyr, m.]
broaden - (v.) ehangu (eangu) [ehang-, eang-], lledu [lled-]
brocaded - (adj.) caerog
brogue - (n.) llediaith [fm.]
broil - (n.) terfysg [-oedd, m.], ymrafael [-ion, m.], ymryson [-au, m.]
broil - (v.) briwlio [briwli-], brwylio [brwyli-]
broken - (adj.) briw, drylliog, trwch [f. troch]
broken-nosed - (adj.) trwyndwn
bronze - (n.) efydd [m.], pres [m.]
the Bronze Age - (n.) yr Oes Efydd
brooch - (n.) tlws [tlysau, m.]
brood - (n.) epil [m.], hil [-iau, f.], nythaid (nythed) [nytheidiau, f.]
brood - (v.) deor [deor-], synfyfyrio [synfyfyri-]
{ Deor is brood in the sense of incubate. }
{ Synfyfyrio is brood in the sense of contemplate. }
brook - (n.) afonig [f.], cornant [cornentydd, f.], nant [nentydd, f.]
brook - (v.) cyd-ddwyn a+ [cyd-ddyg-], goddef [goddef-; 3.s. & 2.s.imp. goddef]
broom - (n.) banhadlen [banadl, f.], ysgub [-au, f.], ysgubell [-au, f.]
{ Banhadlen is a broom bush. }
{ Ysgub is the kind of broom you sweep with. }
{ Ysgubell is the kind of broom you sweep with. }
full of broom - (adj.) banhadlog
broth - (n.) cawl [m.], potes [m.]
brother - (n.) brawd [brodyr, m.]
foster brother - (n.) brawdmaeth [m.]
brotherhood - (n.) brawdoliaeth [-au, f.]
brotherly - (adj.) brawdol
brotherly love - (n.) brawdgarwch [m.]
brow - (n.) ael [-iau, f.], crib [-au, fm.], talcen [-ni, -nau, m.], ysgafell [-au, f.]
brown - (adj.) brown, gwinau, gwrm, llwyd [pl. -ion]
browse - (v.) pori [por-; 3.s. & 2.s.imp. pawr]
browser - (n.) porwr [porwyr, m.], porydd [-ion, m.]
bruise - (n.) clais [cleisiau, m.]
bruise - (v.) cleisio [cleisi-], ysigo [ysig-]
bruised - (adj.) briw, cleisiog, ysig
bruit - (v.) dadwrdd [dadyrdd-], trystio [trysti-]
brushwood - (n.) clun [m.], mangoeden [mangoed, f.]
brushwood - (n.pl.) prysgwydd
brutal - (adj.) ci%aidd, cigyddlyd
brutality - (n.) cieidd-dra [m.]
brutalize - (v.) anifeileiddio [anifeileiddi-]
brute - (adj.) ysgrublaidd
brutish - (adj.) anifeilaidd, bwystfilaidd, ysgrublaidd
Brythonic - (n.) Brythoneg [f.]
bubble - (n.) bwrlwm [byrlymau, m.]
bubble - (v.) byrlymu [byrlym-]
buck - (n.) bwch [bychod, m.], bwch danas
bucket - (n.) baeol [-au, m.], bwced [-i, mf.], celwrn [celyrnau, m.], stwc [stycau, m.], ystwc [ystycau, m.]
bucketful - (n.) bwcedaid (bwceded) [bwcedeidiau, m.], celyrnaid (celyrned) [celyrneidiau, m.]
buckle - (n.) bwcl [byclau, m.]
buckler - (n.) bwcled [-au, -i, mf.]
bud - (n.) blaguryn [blagur, m.]
bud - (v.) blaguro [blagur-], impio [impi-]
budge - (v.) syflyd [syfl-; 3.s. & 2.s.imp. syfl]
budget - (n.) cyllideb [-au, f.]
budget - (v.) cyllidebu [cyllideb-]
buds - (n.) atwf (ad-dwf) [atyfion, ad-dyfion, m.]
buffalo - (n.) bual [buail, -au, -od, m.]
buffet - (n.) cernod [-iau, f.], cis [-iau, mf.], palfod [-au, f.]
buffet about - (v.) bustachu [bustach-]
buffet - (v.) baeddu (maeddu) [baedd-, maedd-]
buffoon - (n.) croesan [-iaid, -aid, -od, m.], erestyn [m.]
bugbear - (n.) bwbach [-od, m.], bwci [-%od, m.]
build - (v.) adeiladu (adeiliadu) [adeilad-, adeiliad-]
builder - (n.) adeiladwr [adeiladwyr, m.], adeiladydd [-ion, m.]
building - (n.) adail [f.], adeilad (adeiliad) [-au, -oedd, mf.], adeiladaeth [-au, f.]
bay of building - (n.) cowlas [-au, mf.]
listed building - (n.) adeilad cofrestredig
registered building - (n.) adeilad cofrestredig
Builth - (prop.n.) Llanfair-ym-Muallt
bulb - (n.) bwlb [m.]
Bulgaria - (prop.n.) Bwlgaria
bulk - (n.) crynswth [m.], cyfan.gorff [m.], swm [symiau, m.]
bull - (n.) tarw [teirw, m.]
bullet - (n.) bwled [-i, f.]
bulletin - (n.) bwletin [m.?]
bulletin board - (n.) bwrdd bwletin
bullock - (n.) bustach [bustych, m.]
bulrush - (n.) llafrwynen [llafrwyn, f.]
bulwark - (n.) rhagfur [-iau, m.]
bunch - (n.) bagad [-au, mf.], blodeuglwm [m.], clamp [-iau, m.], cnot [-iau, m.], tusw [-+au, m.]
bunchy - (adj.) bagadog
bundle - (n.) bwndel [-i, m.], coflaid [cofleidiau, f.], pac [-iau, m.]
bundle of gleanings - (n.) lloffyn [m.]
bundle - (v.) sypio [sypi-]
bungle - (n.) bwn.glerwaith [m.], stomp (ystomp) [f.]
bungle - (v.) bustachu [bustach-], bwn.glera [bwn.gler-], stompio (ystompio) [stompi-, ystompi-]
bungler - (n.) bwn.gler [-iaid, m.], stompiwr (ystompiwr) [stompwyr, ystompwyr, m.]
bungling - (adj.) bwn.gleraidd, trwsgl [f. trosgl]
bunny - (n.) bwni [-s, f.]
burden - (n.) baich [beichiau, m.], bwrn [byrnau, m.], byrdwn [-au?, m.], llwyth [-i, m.], pwn [pynnau, m.], pwys [-au, -i, m.]
burden - (v.) beichio [beichi-], llwytho [llwyth-], pynio [pyni-]
burdened - (adj.) llwythog
burdensome - (adj.) beichus
burdock - (n.) cacimwci (cacamwci) [m.], cyngaf (cyngaw) [m.]
bureaucracy - (n.) biwrocratiaeth [f.]
bureaucrat - (n.) biwrocrat [-iaid, m.]
bureaucratic - (adj.) biwrocrataidd
burgess - (n.) bwrdais [bwrdeisiaid, m.]
burial - (n.) angladd [-au, mf.], claddedigaeth [-au, mf.]
burial ground - (n.) claddfa [claddfeydd, f.]
laid out for burial - (adj.) dan ei grwys
burn - (v.) brydio [brydi-], ennyn [enynn- &1; enyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. ennyn], llosgi [llosg-; 3.s. llysg]
burn incense - (v.) arogldarthu [arogldarth-]
burning - (adj.) eirias, llosg, poeth [pl. -ion; poeth- &adj]
burning - (n.) llosg [m.], llosgfa [-+u, llosgfeydd, f.]
burnt offering - (n.) poethoffrwm [poethoffrymau, m.]
burp - (v.) codi gwynt
burrow - (v.) turio [turi-], tyrchu [tyrch-]
burs - (n.) cyngaf (cyngaw) [m.]
burst - (v.) ymrwygo [ymrwyg-]
bury - (v.) claddu [cladd-; 3.s. & 2.s.imp. cladd], golo [gol-]
bus - (n.) bws [bysys, -au, m.]
bush - (n.) llwyn [-i, m.], perth [-i, f.], prys [m.], twmpath [-au, m.], twyn [-i, m.]
bushel - (n.) bwsiel [-i, m.?]
half a bushel - (n.) cibyn [-nau, m.]
half a bushel full - (n.) cibynnaid (cibyned) [cibynneidiau, cibyneidiau, m.]
business - (adj.) masnachol
business house - (n.) masnachdy [masnachdai, m.]
do business - (v.) masnachu [masnach-]
business - (n.) busnes [-au, -ion, mf.]
bustle - (n.) ffrwst [m.], ffwdan [f.], mwstwr [mwstwyr, m.], trybestod [m.], ystw+r [m.]
bustle - (v.) ffwdanu [ffwdan-]
busy - (adj.) amrygyr, prysur [prysur- &adj]
busybody - (n.) chwilgi [chwilgwn, m.]
busyness - (n.) prysurdeb [m.]
but - (conj.) eithr, hagen, ond
{ Eithr is "but" when it shows a contrast with what preceded
it, such as "not this but that". (Not everyone uses "eithr".) }
{ Ond is technically the senses of "but" that are like "only" as
in "none but that". However, it is generally used for all the
senses of "but". }
but - (prep.) namyn, ond, oni (onid)
butcher - (n.) cigydd [-ion, m.]
butcher - (v.) cigyddio [cigyddi-]
butchery - (n.) cigyddiaeth [f.]
butler - (n.) bwtler [-iaid, m.], trulliad [trulliaid, m.]
butt - (n.) pricsiwn [m.]
{ Pricsiwn is butt as in the butt of a joke. }
butt - (v.) cornio [corni-], twlcio [twlci-]
butter - (n.) ymenyn (menyn) [m.]
print of butter - (n.) breuan [-au, f.]
slice of bread and butter - (n.) brechdan [-au, f.]
butterfly - (n.) glo%yn byw, pili-pala [mf.]
butterfly stroke - (n.) nofio pili-pala
buttermilk - (n.) llaeth [lleithion, m.], llaeth enwyn
{ Llaeth is milk in S. Wales and buttermilk in N. Wales. }
buttery - (n.) bwtri [m.]
buttock - (n.) ffolen [-nau, f.]
button - (n.) botwm [botymau, m.]
button - (v.) botymu [botym-]
buttoned - (adj.) botwmog
buttonhole - (n.) rhwyll [-au, f.], rhwyllyn [m.]
buy - (v.) ceisio [ceisi-; 3.s. & 2.s.imp. cais], prynu [pryn-; 3.s. & 2.s.imp. pryn, pry+n]
{ Ceisio is used with the sense of "buy" in the
north-eastern dialect. }
{ Prynu is the usual word for "buy". }
buyer - (n.) prynwr [prynwyr, m.]
buzz - (n.) si [-on, -adau, m.], su [-on, m.]
buzz - (v.) suo [su-]
buzzard - (n.) boda [-od, mf.], boncath [-od, m.]
buzzing - (n.) suad [m.]
buzzword - (n.) bri-air [bri-eiriau, m.]
by - (adv.) heibio
beloved by - (adj.) annwyl gan, annwyl i
by a long way - (adv.) o bell ffordd
by a lot - (adv.) o lawer
by chance - (adv.) ar antur
by far - (adv.) o bell ffordd
by God! - (interj.) myn Duw
by hazard - (adv.) ar antur
by himself - (adv.) ar ei ben ei hun
by means of - (prep.) acha, trwy (drwy) [irreg.], trwy gyfrwng
by rote - (adv.) ar dafodleferydd
by the way - (adv.) gyda llaw
close by - (adv.) yngo (yngod)
go by sea - (v.) mordwyo [mordwy-]
reared by hand - (adj.) llawfaeth
sell by auction - (v.) arwerthu [arwerth-]
side by side - (adj.) cyfystlys
stand by - (v.) sefyll wrth
by - (prep.) at [at- &prep1], erbyn, fesul, gan (chan) [irreg.], ger, gerfydd, gogyfer, myn, trwy (drwy) [irreg.], wrth [irreg.]
{ "Chan" is a literary form of "gan" that can appear in a
context that requires the aspirate mutation. }
{ Fesul is "by" as in the phrase "count by threes". }
{ Gerfydd is by when you take someone by the hand. }
{ Myn is "by" in swearing. }
bye - (interj.) hwyl
by-law - (n.) ad-ddeddf [f.]
C.M. Association - (n.) sasiwn [sasiynau, mf.]
cabal - (n.) clymblaid [clymbleidiau, f.]
cabbage - (n.) bresychen [bresych, f.]
cabin - (n.) bwthyn [bythynnod, m.], caban [-au, m.]
cable - (n.) cebl [-au, m.]
fiber-optic (fibre-optic) cable - (n.) cebl ffibr optig
cackle - (v.) clegar [clegar-], clochdar [clochdar-]
cadence - (n.) diweddeb [f.]
Caerleon - (prop.n.) Caerllion
Caernarvon - (prop.n.) Caernarfon
Caesar - (prop.n.) Cesar
caesura - (n.) gwant [-au, m.]
cafe - (n.) caffe [m.]
cairn - (n.) carn [-au, f.], carnedd [-i, -au, f.], clegr (clegyr) [-au, m.]
cake - (n.) cacen [-ni, -nau, f.], teisen [-nau, -ni, -nod, f.]
calamitous - (adj.) trychinebus
calamity - (n.) aflwydd [-au, -ion, m.], aflwyddiant [aflwyddiannau, m.], armes [f.], trychineb [-au, mf.]
calculate - (v.) castio [casti-], clandro [clandr-]
calendar - (n.) calendr [-au, m.]
calends - (n.) calan [m.]
calf - (n.) croth [-au, f.], llo [-i, -eau, m.]
{ Croth is the kind of calf you have on your leg. }
in calf - (adj.) cyflo
calibrate - (v.) graddnodi [graddnod-]
call - (n.) galw [m.], galwad [-au, mf.]
call on - (v.) galw yn
call - (v.) galw [galw-; 3.s. geilw; 2.s.imp. galw]
{ If you "call someone" on the phone, you "galw rhywun". "Galw yn"
translates the use of "call" that's equivalent to "visit" (or in
American "visit with" or "drip in on"), so you "galw yn" someone's
house or "galw yn" the office (that is, a specified office).
Sometimes, you can "galw ar" someone meaning to "galw yn" their
house, but "ymweld a+" is more correct than "galw ar" in this sense.
"Galw ar" is equivalent to the English "call upon (someone to do)":
"galwaf ar fy nhgyd-Gymry i sefyll yn y bwlch" "I will call upon my
fellow Welshmen to stand in the gap". }
caller - (n.) geilwad [geilwaid, m.]
calling - (n.) galwedigaeth [-au, f.]
calm - (adj.) canllaith, tawel [tawel- &adj]
grow calm - (v.) ymlonyddu [ymlonydd-]
calm - (n.) llonydd [m.], tawelwch [m.]
calm - (v.) distewi [distaw-; 3.s. distau*; 2.s.imp. distaw], llonyddu [llonydd-], tawelu [tawel-; 3.s. & 2.s.imp. tawela]
calumny - (n.) difri%aeth [f.]
Calvary - (prop.n.) Calfaria
Cambridge - (prop.n.) Caergrawnt
Cambridgeshire - (prop.n.) Swydd Gaergrawnt
camel - (n.) camel [-od, m.]
camp - (n.) cadlys [-oedd, m.], gwersyll [-oedd, m.]
camp - (v.) gwersyllu [gwersyll-]
campaign - (n.) rhyfelgyrch [-oedd, m.], ymgyrch [-oedd, mf.]
can - (n.) piser [-au, -i, m.]
as fast as he can - (adj.) nerth ei draed
as loud as he can - (adj.) nerth esgyrn ei ben
can - (v.) gallu [gall-; 3.s. gall, geill; 2.s.imp. gall], medru [medr-; 3.s. & 2.s.imp. medr]
{ "Gallu" is used predominantly in S. Wales. }
{ "Medru" is used predominantly in N. Wales. Compared to
"gallu", it has the additional sense of "know how to". }
canal - (n.) camlas [-au, camlesydd, camlesi, mf.], dyfrffos [-ydd, f.]
cancel - (v.) dirymu [dirym-]
cancer - (n.) cancr [m.]
candidate - (n.) ymgeisydd [ymgeiswyr, m.]
candle - (n.) cannwyll [canhwyllau, f.]
candlestick - (n.) canhwyllbren [canwyllbrennau, canwyllbrenni, mf.]
candlewick - (n.) pabwyr [m.]
cane - (n.) cansen [-ni, -nau, f.], corsen [-nau, cyrs, f.]
canker - (n.) cancr [m.]
canker - (v.) cancro [cancr-]
cannon - (n.) cyflegr [-au, m.], magnel [-au, f.]
canoe - (n.) ceufad [-au, m.]
canon - (n.) canon [-iaid, -au, mf.], canonwr [canonwyr, m.]
canonical - (adj.) canonaidd
canonist - (n.) canonwr [canonwyr, m.]
canonize - (v.) canoneiddio [canoneiddi-], seintio [seinti-]
canonry - (n.) canoniaeth [-au, f.]
canopy - (n.) nenlen [-ni, f.]
cantankerous - (adj.) cecrus
cantata - (n.) cantawd [-au, f.]
Canterbury - (prop.n.) Caergaint
canvas - (n.) cynfas [-au, fm.]
canvas sheet - (n.) llywionen [f.]
cap - (n.) cap [-iau, m.], capan [-au, m.]
capacitance - (n.) cynhwysiant [cynwysiannau, m.]
capacity - (n.) cynhwysedd [m.], gallu [-oedd, m.], swydd [-au, -i, f.]
{ Cynhwysedd is capacity when it is the amount something can hold. }
{ Gallu is a capacity that is an ability to do something,
such as a capacity for hard work. }
{ Swydd is capacity as a specified role, such as working
in the capacity of an international correspondent. }
cape - (n.) penrhyn [-noedd, -nau, m.], trwyn [-au, m.]
Cape of Good Hope - (prop.n.) Penrhyn Gobaith Da
capella, a - (adj.) digyfeiliant
caper - (v.) prancio [pranci-], rhygyngu [rhygyng-]
capillarity - (n.) atynfa [atynfeydd, f.], atyniad [-au, m.]
capital - (n.) cyfalaf [m.], prifddinas [-oedd, f.]
{ Prifddinas is the capital city. }
capital letter - (n.) llythyren fras
capitalism - (n.) cyfalafiaeth [f.]
capitalist - (n.) cyfalafwr [cyfalafwyr, m.], cyfalafydd [-ion, m.]
caprice - (n.) mympwy [-on, m.]
capricious - (adj.) mympwyol
captain - (n.) capten [capteiniaid, m.]
captaincy - (n.) capteiniaeth [-au, f.]
captive, lead - (v.) caethgludo [caethglud-]
captivity - (n.) caethglud [f.], caethgludiad [-au, m.], caethiwed [m.]
capture - (v.) cipio [cipi-]
river capture - (n.) afon ladrad
car - (n.) car [ceir, m.], cerbyd [-au, m.]
car park - (n.) maes parcio
Caractacus - (prop.n.) Caradog
Caratacos - (prop.n.) Caradog
carcass - (n.) abo (abwy) [m.], burgyn [-nod, -iaid, m.], dynin [m.], ysgerbwd [ysgerbydau, m.]
card - (n.) cerdyn [cardiau, m.]
smart card - (n.) cerdyn smart
card - (v.) cribo [crib-]
Cardiff - (prop.n.) Caerdydd
Cardigan - (prop.n.) Aberteifi
Cardiganshire - (prop.n.) Ceredigion
care - (n.) cur [-iau, m.], cyfarchwel (cyfarchwyl) [m.], gofal [-on, m.], ymgeledd [m.]
care for - (v.) arail [arail-]
health care - (n.) gofal iechyd
primary care - (n.) gofal sylfaenol
take care - (interj.) cymer ofal, cymerwch ofal
take care - (v.) carco [carc-], gofalu [gofal-], ymorol [ymorol-]
take care of - (v.) adneuo [adneu-]
care - (v.) gofalu [gofal-], malio [mali-], meindio [meindi-]
career - (n.) gyrfa [-oedd, gyrfeydd, f.], rhawd [rhodau, f.]
careful - (adj.) carcus, dichlyn, gofalus
careless - (adj.) diofal, ysgafala
carelessness - (n.) diofalwch [m.]
caress - (n.) anwes [-au, m.]
caress - (v.) anwesu [anwes-], anwylo [anwyl-], llochi [lloch-], pratio [prati-]
caresses - (n.pl.) mwythau
Carlisle - (prop.n.) Caerliwelydd
Carmarthen - (prop.n.) Caerfyrddin
carnage - (n.pl.) celanedd
carnal - (adj.) cnawdol
carol - (n.) carol [-au, f.], cwndid [-au, m.]
carol - (v.) caroli [carol-]
carousal - (n.) cyfeddach [-au, f.], gloddest [-au, m.], wtres [f.]
carouse - (v.) cyfeddach [cyfedd-], gloddesta [gloddest-]
carouser - (n.) cyfeddachwr [cyfeddachwyr, m.]
carpenter - (n.) saer [seiri, m.]
carpet - (n.) carped [-au, -i, m.]
carriage - (n.) cludiad [-au, m.]
carrion - (n.) burgyn [-nod, -iaid, m.], ysglyfaeth [-au, f.]
carrot - (n.) moronen [moron, f.]
carry - (v.) arwain [arweini-; 3.s. & 2.s.imp. arwain], cario [cari-], cludo [clud-], cywain [cywain- ?]
cart - (n.) ben [-ni, f.], cert [-i, f.], certwain [certweiniau, f.], certwyn [-i, f.], men [-ni, f.], troli [-%au, f.]
carter - (n.) certiwr [certwyr, m.], troliwr [trolwyr, m.]
cartful - (n.) mennaid (menned) [menneidiau, meneidiau, f.]
cartilage - (n.) madruddyn [m.]
cart-saddle - (n.) ystrodur [-iau, f.]
cart-shaft - (n.) llorp [-iau, f.]
carve - (v.) cerfio [cerfi-], ysgythru [ysgythr-]
carved - (adj.) cerfiedig
carving - (n.) cerfwaith [m.]
case - (n.) cas [m.], cyflwr [cyflyrau, m.]
{ Cas is a case that holds things. }
caseous - (adj.) cawsaidd
cash - (n.) arian [m.], arian parod
hard cash - (n.) arian sychion
cask - (n.) casgen (casg) [-ni, casgiau, f.]
cassette - (n.) caset [-iau, m.]
Cassivellaunus - (prop.n.) Caswallon
cassock - (n.) casul [-iau, -au, mf.]
cast - (n.) bwrw [m.], cast [-iau, m.], ergyd [-ion, f.], tafl [-au, f.]
cast hoar-frost - (v.) barugo [barug-], llwydrewi [llwydrew-]
cast iron - (n.) haearn bwrw
cast - (v.) bwrw [bwri-; 2.s.imp. bwrw, bwra], castio [casti-], ergydio [ergydi-], taflu [tafl-; 3.s. teifl; 2.s.imp. tafl]
{ Bwrw is to throw down, or against. }
{ Taflu is to throw up or away. }
castellated - (adj.) castellog
castigate - (v.) cystwyo [cystwy-]
castle - (n.) caer [-au, ceyrydd, f.], castell [cestyll, m.]
castle - (v.) castellu [castell-]
castled - (adj.) castellog
castrate - (v.) disbaddu [disbadd-]
castrated - (adj.) disbaidd
castrator - (n.) disbaddwr [disbaddwyr, m.]
cat - (n.) cath [-od, -au, f.]
catacomb - (n.) beddgell [-oedd, f.]
catalog (catalogue) - (n.) llechres [-i, f.]
catamite - (n.) gwrywgydiwr [gwrywgydwyr, m.]
catapult - (n.) blif [-iau, m.], peiriant hyrddio
cataract - (n.) pilen [-nau, f.], pistyll [-oedd, m.], rhaeadr [-au, f.], sgwd [sgydiau, fm.]
catarrh - (n.) gormwyth [m.]
catch - (n.) helfa [-+u, helfeydd, f.]
catch birds - (v.) adara [adar-]
catch eels - (v.) llysywenna [llysywenn- &1, llysywen- &2+]
catch mice - (v.) llygota [llygot-]
catch sand eels - (v.) llymrieita [llymrieit-]
catch - (v.) dal (dala) [dali-; 3.s. dail, deil; 2.s.imp. dal]
catchpole - (n.) ceisbwl [ceisbyliaid, m.]
catechism - (n.) holwyddoreg [-au, f.]
catechist - (n.) holwr [holwyr, m.]
catechize - (v.) holwyddori [holwyddor-]
catering - (n.) arlwyaeth [f.]
caterpillar - (n.) lindys [m.]
Catherine - (prop.n.) Cadi, Catrin
cathode - (n.) cathod [f.]
catholic - (adj.) catholig
Roman Catholic - (adj.) pabyddol
Roman Catholic - (n.) pabydd [-ion, m.]
catholicism - (n.) catholigrwydd [m.]
catholicity - (n.) catholigrwydd [m.]
cattle - (n.) da [-oedd, m.]
cattle dealer - (n.) porthmon [porthmyn, m.]
cattle grid - (n.) alch wartheg, bualch [bueilch, f.], grid gwartheg, rhwyll wartheg
herd of cattle - (n.) alaf [-oedd, elyf, m.]
cattle - (n.pl.) catel, gwartheg
catty - (adj.) cathaidd
caught, get - (v.) cael cop
{ The expression "cael cop" is only used in N. Wales. }
cauldron - (n.) crochan [-au, m.], pair [peiriau, m.]
causal - (adj.) damweiniol
causality - (n.) achosiaeth [m.]
causation - (n.) achosiant [m.]
cause - (n.) achlysur [-on, m.], achos [-ion, m.]
cause to - (v.) peri i
cause - (v.) achosi [achos-], peri [par-; 3.s. pair, pa+r; 2.s.imp. pa+r]
causeway - (n.) cawsai (cawsi) [mf.], sarn [-au, f.], seri [m.]
caustic - (adj.) cignoeth
caution - (n.) gochelgarwch [m.], gwyliadwriaeth [m.]
caution - (v.) rhybuddio [rhybuddi-]
cautious - (adj.) gochelgar, gwyliadwrus
cavalryman - (n.) marchfilwr [marchfilwyr, m.]
cave - (n.) ogof [-au, -a+u, -eydd, f.]
cavil - (n.) geirddadl [f.]
cavity - (n.) ceudod [m.]
caw - (v.) cogor [cogor-], crawcian (crawcio) [crawci-]
CD-ROM - (n.) crynoddisg -- cof darllen yn unig
cease - (v.) pallu [pall-], peidio [peidi-; 3.s. & 2.s.imp. paid]
{ Pallu has a sense of failing, no longer to be able to
do, to cease through some fault or refusal. }
{ Peidio is to stop doing something which one has done or
has been doing, or ("actively") not to do it. }
cease work at eve - (v.) noswylio [noswyli-]
ceaseless - (adj.) di-baid (dibaid)
cedar - (n.) cedrwydden [cedrwydd, f.]
ceiling - (n.) nen [-nau, -noedd, f.], nenfwd [nenfydau, m.]
celebrate - (v.) dathlu [dathl-]
celebrated - (adj.) hyglod
celebration - (n.) dathliad [-au, m.]
celerity - (n.) chwyrndra [m.]
celestial - (adj.) nefol (nefolaidd), wybrennol
cell - (n.) cafell [-au, f.], cell [-oedd, -au, f.]
cellar - (n.) seler [-au, -ydd, -i, f.]
cellular - (adj.) cellog
cellular network - (n.) rhwydwaith cellog
Celtic - (adj.) Celtaidd
cement - (v.) asio [asi-], gludio [gludi-]
cemetery - (n.) claddfa [claddfeydd, f.]
censer - (n.) thuser [-au, f.]
censor - (v.) sensro [sensr-]
censure - (n.) cerydd [-on, m.], sen [-nau, f.]
censure - (v.) beio [bei-], sennu [senn- &1, sen- &2+]
census - (n.) cyfrifiad [-au, m.]
centenary - (n.) canmlwyddiant [canmlwyddiannau, m.]
centennial - (adj.) canmlwydd
centennial - (n.) canmlwyddiant [canmlwyddiannau, m.]
center (centre) - (adj.) canol
center (centre) of gravity - (n.) craidd disgyrchiant
center (centre) - (n.) canol [-au, m.], canolbwynt [-iau, m.], canolfan [-nau, mf.], canolwr [canolwyr, m.], craidd [creiddiau, m.]
{ Canolwr is the kind of center (centre) who plays
football. }
center (centre) - (v.) canolbwyntio [canolbwynti-], canoli [canol-]
central - (adj.) canolog
centurion - (n.) canwriad [canwriaid, m.]
century - (n.) canrif [-oedd, -au, f.]
ceremonial - (adj.) seremoni%ol
ceremony - (n.) defod [-au, f.], seremoni [-au, f.]
certain - (adj.) diau, dilys [dilys- &adj], diogel, dir, rhyw, saff, sicr [sicr- &adj]
{ "Saff" is used in N. Wales. }
{ Diau means without doubt, so is often
interchangeable with "sicr". }
{ Dilys is suitable, or authentic; it translates
"certain" only when it mean "true" (for which "certain" is perhaps
rarely used). }
{ Sicr is assured, so "gallaf eich sicr.hau"-I can
(re)assure you. }
certain day - (n.) dyddgwaith [m.]
certainly - (adv.) sbo
certainty - (n.) sicrwydd [m.]
certificate - (n.) tystysgrif [-au, f.]
certify - (v.) dilysu [dilys-]
cetera, et - (adv.) ac ati
chafe - (v.) brochi [broch-], ffromi [ffrom-], llidio [llidi-], rhwbio (rhwbian) [rhwbi-], sorri [sorr- &1, sor- &2+]
{ You "ffromi wrth" someone or something. }
chafer - (n.) chwil [-od, mf.]
chaff - (n.) mwlwg [m.], peiswyn [m.]
chaff - (n.pl.) us
chaffinch - (n.) asgell fraith, gwinc [-od, f.], ji-binc [-od, f.], pinc [-od, mf.]
chain - (n.) aerwy [-au, -on, m.], cadwyn [-i, -au, f.], tid [-au, f.], tres [-i, f.]
in chains - (adj.) cadwynog
ornamented torque or chain - (n.) aerwy [-au, -on, m.]
chain - (v.) cadwyno [cadwyn-]
chained - (adj.) cadwynog
chair - (adj.) cadeiriol
chair - (n.) cadair [cadeiriau, f.], ysto+l [ystolion, f.]
chair - (v.) cadeirio [cadeiri-]
chair-back - (n.) bancr [m.]
chaired - (adj.) cadeiriog
chaired bard - (n.) cadeirfardd [cadeirfeirdd, m.]
chairman - (n.) cadeirydd [-ion, cadeirwyr, m.]
chairwoman - (n.) cadeiryddes [-au, f.]
chalk - (n.) sialc [-iau, m.]
challenge - (n.) her [-iau, f.], sialens [f.]
challenge - (v.) herio (herian) [heri-], sialensio [sialensi-]
challenging - (adj.) hergar
chamber - (n.) cell [-oedd, -au, f.], siambr [f.], ystafell [-oedd, f.]
chamberlain - (n.) ystafellydd [-ion, m.]
champion - (n.) campwr [campwyr, m.], hyrwyddwr [hyrwyddwyr, m.], pencampwr [pencampwyr, m.], rhyswr [rhyswyr, m.]
chance - (n.) cyfle [-on, -adau, -oedd, m.], damwain [damweiniau, f.], siawns [f.]
by chance - (adv.) ar antur
chancel - (n.) cangell [canghellau, f.]
chancellorship - (n.) cangelloriaeth [f.]
chandler - (n.) canhwyllwr [canhwyllwyr, m.]
change - (n.) cyfnewidiad [-au, m.], newid [m.]
{ Newid is change of all sorts, including the money
returned after a transaction. }
change color (colour) - (v.) amliwio [amliwi-]
change key - (v.) trawsgyweirio [trawsgyweiri-]
change - (v.) cyfnewid [cyfnewidi-], newid [newidi-; 2.s.imp. newid]
changeable - (adj.) anwadal, cyfnewidiol, oriog
changeless - (adj.) anghyfnewidiol
changer - (n.) cyfnewidiwr [cyfnewidwyr, m.]
channel - (n.) cwndid [-au, m.], cwter [-i, -ydd, f.], sianel [-i, f.]
chant - (n.) corgan [-au, f.]
chant - (v.) canu [can-; 3.s. & 2.s.imp. ca+n], corganu [corgan-]
chaos - (n.) anhrefn [mf.], tryblith [m.]
chaotic - (adj.) anhrefnus
chapel - (n.) betws [m.], capel [-i, -au, m.]
chapel of ease - (n.) capel anwes
chapel-goer - (n.) capelwr [capelwyr, m.]
chaplain - (n.) caplan [-iaid, m.]
chaplaincy - (n.) caplaniaeth [-au, f.]
chaplet - (n.) amdorch [amdyrch, f.]
chapter - (n.) pennod [penodau, f.]
char - (v.) golosgi [golosg-]
character - (n.) cymeriad [-au, m.], nod [-au, -ion, mf.], nodwedd [-ion, f.]
{ Nod is a character on your keyboard. }
optical character recognition - (n.) adnabyddiad marciau gweledol
characteristic - (adj.) nodweddiadol
characteristic - (n.) nodwedd [-ion, f.]
characteristics - (n.pl.) teithi
characterize - (v.) hynodi [hynod-], nodweddu [nodwedd-]
charcoal - (n.) sercol [m.?]
charcoal - (n.pl.) marworyn [marwor, m.]
charge - (n.) cyhuddiad [-au, m.], ergyd [-ion, f.], gofal [-on, m.], gwefr [f.], pris [-iau, -oedd, m.], rhuthr [-au, m.], siars [f.]
{ Cyhuddiad is the king of charge you file in court. }
{ Ergyd is the charge that dynamite produces. }
{ Gofal is a person under your charge or the charge itself. }
{ Gwefr is the charge that an ion has (electrical). }
{ Pris is the charge you have to pay for merchandise. }
{ Rhuthr is a charge that an army does against the enemy. }
{ Siars is a charge that a superior gives to a subordinate. }
charge - (v.) cyhuddo [cyhudd-], siarsio [siarsi-]
{ Cyhuddo is charging someone of a crime. }
{ Siarsio is charge when you tell someone what to do. }
charger - (n.) march [meirch, m.]
chariot - (n.) cerbyd [-au, m.]
charitable - (adj.) elusen.gar, elusennol
charity - (n.) cardod [-au, f.], elusen.garwch [m.]
Charles - (prop.n.) Siarl
charm - (n.) cyfaredd [-ion, -au, f.], hud [-ion, m.], swyn [-ion, m.]
charm - (v.) aswyno [aswyn-], cyfareddu [cyfaredd-], hudo [hud-], swyno [swyn-]
charming - (adj.) swynol
chart - (n.) siart [-iau, f.]
flip chart - (n.) siart droi
charter - (n.) breinlen [-ni, -nau, f.], siartr [-au, f.]
chase - (n.) helwriaeth [-au, f.], ymlidiad [-au, m.]
chase - (v.) hel [heli-], ymlid [ymlid-]
chaste - (adj.) dillyn, diwair
chastening - (adj.) ceryddol
chastise - (v.) ceryddu [cerydd-], coethi [coeth-], cystwyo [cystwy-]
chastisement - (n.) cerydd [-on, m.]
chastiser - (n.) ceryddwr [ceryddwyr, m.]
chastising - (adj.) ceryddol
chastity - (n.) diweirdeb [m.]
chasuble - (n.) casul [-iau, -au, mf.]
chat - (n.) sgwrs [sgyrsiau, f.], ymgom [-iau, -ion, f.]
chat - (v.) sgwrsio [sgwrsi-], ymgomio [ymgomi-]
chattels - (n.pl.) catel
chatter - (n.) clebar (cleber) [mf.], trydar [m.]
chatter - (v.) clebran [clebr-], cogor [cogor-], trydar [trydar-]
chattering - (n.) cogor [m.], deincryd [m.]
{ Deincryd refers specifically to teeth
chattering or gnashing. }
cheap - (adj.) rhad
cheapness - (n.) rhadlondeb (rhadlonrwydd) [m.]
cheat - (n.) hocedwr [hocedwyr, m.]
cheat - (v.) cafflo [caffl-], castio [casti-], hocedu [hoced-], twyllo [twyll-]
check - (n.) atalfa [atalfeydd, f.], ataliad [-au, m.], ataliaeth [-au, f.]
check digit - (n.) did gwirio
unable to be checked - (adj.) anhyludd
checker, spell - (n.) gwiriwr sillafu
cheek - (n.) boch [-au, f.], cern [-au, f.], gran [-nau, m.], grudd [-iau, mf.]
cheek - (v.) bochio (bochian) [bochi-]
cheeks - (n.) deurudd [m.]
cheeky - (adj.) egr
cheer - (n.) lloniant [lloniannau, m.]
cheer - (v.) llonni [llonn- &1, llon- &2+], sirioli (siriolu) [siriol-]
cheerful - (adj.) llawen, siriol
cheerfulness - (n.) sirioldeb [m.]
cheerless - (adj.) aflawen, anaraul, blwng [f. blong]
cheese - (n.) caws [m.]
a cheese - (n.) cosyn [-nau, -nod, m.]
cheese-vat - (n.) cawsellt [-ydd, -i, -au, m.]
cheesy - (adj.) cawsaidd
chemical - (adj.) cemegol
chemist - (n.) cemegwr [cemegwyr, m.], fferyllydd [-ion, m.]
chemistry - (n.) cemeg [f.]
cherish - (v.) anwesu [anwes-], anwylo [anwyl-], coledd (coleddu) [coledd-], mynwesu [mynwes-], ymgeleddu [ymgeledd-], ymserchu [ymserch-]
cherisher - (n.) coleddwr [coleddwyr, m.]
cherry - (n.) ceiriosen [ceirios, f.]
cherub - (n.) cerub (ceriwb) [-iaid, m.]
chess - (n.) gwyddbwyll [f.]
chessboard - (n.) tawlbwrdd [tawlbyrddau, m.]
chest - (n.) brest [-iau, f.], cist [-iau, f.], coffr [-au, m.], dwyfron [-nau, f.]
Chester - (prop.n.) Caerlleon
chestful - (n.) cistaid (cisted) [cisteidiau, f.]
chestnut - (n.) castan [-au, f.]
chestnut tree - (n.) castanwydden [castanwydd, f.]
chew - (v.) cnoi [cno- &i; 3.s. cny*; 2.s.imp. cno]
chew cud - (v.) cil-gnoi (cilgnoi) [cil-gno- &i, cilgno- &i]
chew one's cud - (v.) atgnoi [atgno- &i]
chewing - (n.) cno [-eon, m.]
second chewing - (n.) atgno [-au, -eau, -eon, m.], atgnofa [atgnofeydd, f.]
chick - (n.) cyw [-ion, m.]
chicken - (n.) cyw [-ion, m.]
chickpeas - (n.pl.) corbys
chief - (adj.) pen [penn- &adj], pennaf, prif
chief bard - (n.) prifardd [prifeirdd, m.]
chief musician - (n.) pencerdd [penceirddiaid, m.]
chief officer - (n.) penswyddog (pen-swyddog) [-ion, m.]
chief rhyme - (n.) prifodl [-au, f.]
chief - (n.) bre%yr [brehyrion, -iaid, m.], pen [-nau, m.], penaig [m.], pennaeth [penaethiaid, m.], primas [m.]
chilblains - (n.) cibwst (cibws) [f.]
child - (n.) plentyn [plant, m.]
childhood - (n.) mabandod [f.], maboed [m.], mebyd [m.], plentyndod [m.]
childish - (adj.) babanaidd, bachgennaidd, plentynnaidd
grow childish - (v.) babanu [baban-]
childishness - (n.) plentyneiddiwch [m.], plentynrwydd [m.]
childless - (adj.) amhlantadwy
childlike - (adj.) babanaidd
children, bear - (v.) planta [plant-]
children, beget - (v.) planta [plant-]
children, handicapped - (n.) plant dan anfantais
children, little - (n.pl.) plantos
chill - (adj.) oer [oer- &adj]
chill - (v.) oeri [oer-]
chilling - (adj.) addoer
chillness - (n.) oerni [m.]
chilly - (adj.) anwydog (anwydus), fferllyd, oeraidd, oerfelog, oerllyd, rhynllyd
chilly - (n.) rhyndod [m.]
chimney - (n.) ffumer [-au, m.], llumon [m.], lwfer [-au, m.], simdde [-au?, f.], simnai [simneiau, f.]
chin - (n.) elgeth [f.], ge+n [genau, f.]
double chin - (n.) tagell [-au, tegyll, f.]
chink - (v.) tincian [tinci-]
chip - (n.) asglodyn [asglodion, asglod, m.], pric [-iau, m.]
chip - (v.) naddu [nadd-; 3.s. & 2.s.imp. nadd]
chips - (n.pl.) naddion
Chirk - (prop.n.) Y Waun
chiropody - (n.) trin traed
chirp - (n.) trydar [m.]
chirp - (v.) grillian (grillio) [grilli-], trydar [trydar-]
chisel - (n.) cy+n [cynion, m.], gaing [geingau, geingiau, geingion, f.]
chisel - (v.) cynio [cyni-], geingio [geingi-]
chitter - (v.) yswitian [yswiti-]
choice - (adj.) amheuthun, dewisol
choice - (n.) dewis [m.], dewisiad [-au, m.]
choir - (n.) co+r [corau, m.]
choke - (v.) llindagu [llindag-], tagu [tag-]
choking - (n.) tagfa [tagfeydd, f.]
cholera morbus - (n.) geri marwol
choose - (v.) dethol [dethol-], dewis [dewis-], dichlyn [dichlyn-]
chop - (n.) golwyth [-ion, m.]
chop - (v.) malu [mal-; 3.s. & 2.s.imp. ma+l]
choral - (adj.) corawl
chord - (n.) cord [-iau, m.], tant [tannau, m.]
chorus - (n.) byrdwn [-au?, m.], cytgan [-au, mf.]
Christ - (prop.n.) Crist [m.]
Jesus Christ - (prop.n.) Iesu Grist
christening - (n.) bedydd [-iau, m.]
Christian - (adj.) Cristnogol
Christian - (n.) Cristion [Cristnogion, m.]
Christianity - (n.) Cristnogaeth [f.]
Christmas - (prop.n.) Nadolig [m.]
Merry Christmas - (interj.) Nadolig llawen
chromosome - (n.) cromosom [-au, m.]
chronic - (adj.) par.haol
chronicle - (n.) brud [-iau, m.], coflyfr [-au, m.], cronicl [-au, m.]
chronicle - (v.) croniclo [cronicl-]
chronological - (adj.) amseryddol
chronologist - (n.) amserydd [-ion, m.]
chronology - (n.) amseryddiaeth [f.]
chunk - (n.) cwlff (cwlffyn) [cylffiau, m.]
church - (adj.) eglwysig
parochial church - (n.) eglwys y plwyf
church - (n.) eglwys [-i, -ydd, f.], llan [-nau, f.]
churchman - (n.) eglwyswr [eglwyswyr, m.]
churchwoman - (n.) eglwyswraig [eglwyswragedd, f.]
churchyard - (n.) mynwent [-au, -ydd, f.]
churl - (n.) adwr [m.], delff [m.], taeog [-au, -ion, m.]
churlish - (adj.) taeog, taeogaidd
churlishness - (n.) afrywiogrwydd [m.]
churn - (n.) buddai [buddeiau, f.]
churn - (v.) corddi [cordd-]
churner - (n.) corddwr [corddwyr, m.]
churning - (n.) corddiad [-au, m.]
cigar - (n.) sigar [-au, f.]
cigarette - (n.) sigaret [-au, -s, f.]
cinders - (n.pl.) ulw
cinnamon - (n.) sinamon [m.?], synamon [m.]
circle - (n.) amgarn [-au, mf.], cant [-au, m.], cylch [-au, -oedd, m.], cylchedd [-au, m.]
circumscribed circle - (n.) amgylch [-au, -oedd, m.]
lead in circles - (v.) cylcharwain [cylcharweini-]
circle - (v.) cylchio [cylchi-]
circuit - (n.) amdaith [amdeithiau, f.], amgylch [-au, -oedd, m.], cylchdaith [cylchdeithiau, f.], cylchedd [-au, m.]
{ Amdaith is an electrical circuit. }
circuitous - (adj.) cwmpasog
circular - (n.) cylchlythyr [-au, m.]
circulate - (v.) cylchredeg [cylchred-], lledaenu [lledaen-]
circulation - (n.) cylchrediad [m.]
circulatory - (adj.) cylchredol
circumcise - (v.) enwaedu [enwaed-]
circumcision - (n.) enwaediad [-au, m.]
circumference - (n.) amgylchedd [-ion, -au, m.]
circumflex - (n.) acen grom, to bach
circumlocute - (v.) cylchymadroddi [cylchymadrodd-]
circumlocution - (n.) cylchymadrodd [-ion, m.]
circumscribed circle - (n.) amgylch [-au, -oedd, m.]
circumspect - (adj.) dichlyn, dichlynaidd, gwagelog
circumstance - (n.) amgylchiad [-au, m.]
circumstantial - (adj.) amgylchiadol
cistern - (n.) dyfrgist [-iau, f.]
citation - (n.) dyfyniad [-au, m.]
cite - (v.) dyfynnu [dyfynn- &1, dyfyn- &2+]
citizen - (n.) dinesydd [dinasyddion, m.]
citizenship - (n.) dinasyddiaeth [f.]
city - (n.) caer [-au, ceyrydd, f.], dinas [-oedd, f.]
civic - (adj.) dinesig
civil - (adj.) cartrefol, dinesig, gwladol
civilization - (n.) gwareiddiad [m.]
civilize - (v.) gwareiddio [gwareiddi-]
civilized - (adj.) gwaraidd, gwareiddiedig
clack - (n.) clec [-iau, -s, f.], clep [-iau, f.]
clack - (v.) clecian [cleci-], clegar [clegar-]
claim - (n.) hawl [-iau, holion, f.], honiad [-au, m.]
lay claim to - (v.) ymhonni [ymhonn- &1, ymhon- &2+]
claim - (v.) arddel [arddel-], arddelu (arddelwi) [arddel-], hawlio [hawli-]
claimant - (n.) hawlydd [-ion, m.]
clam - (n.) cragen fylchog
clamber - (v.) cribo [crib-], dringo [dring-]
clammy - (adj.) cleiog, gludiog, toeslyd
clamor (clamour) - (n.) baldordd [m.], cri [-au, f.], dadwrdd [m.], gwaedd [-au, f.], na+d [nadau, f.]
clamor (clamour) - (v.) crochlefain [crochlef-]
clamp - (n.) craff [-au, mf.], ystyffwl [m.?]
clan - (n.) ciwdod [f.], llwyth [-au, m.], tylwyth [-au, m.]
clandestine - (adj.) lladradaidd
clang - (n.) clonc [-iau, f.], tinc [-iau, -iadau, m.]
clank - (n.) clonc [-iau, f.]
clank - (v.) tincian [tinci-]
clap - (n.) clep [-iau, f.], trwst [trystau, m.], twrf [tyrfau, m.]
{ Twrf is a clap of thunder. }
clap - (v.) clepian [clepi-], curo [cur-], curo dwylo, taro [traw-; 3.s. tery; 2.s.imp. taro]
clarify - (v.) croywi [croyw-], egluro [eglur-], gloywi [gloyw-], puro [pur-], teru [ter-]
{ Egluro is to clarify a concept. }
{ Gloywi is to clarify an object. }
{ Puro is to clarify an object. }
clarinet - (n.) clarine/t [clarinetau, m.], torbib [-au, f.]
clarion - (n.) utgorn [utgyrn, m.]
clarity - (n.) eglurdeb (eglurder) [m.]
clash - (n.) tonc [-iau, f.], tyrfu [m.?]
clash - (v.) gwrthdaro [gwrthdar-], taro [traw-; 3.s. tery; 2.s.imp. taro]
clasp - (n.) bach [-au, mf.], clesbyn [m.], gwa%eg [f.?]
clasp - (v.) cofleidio [cofleidi-], gwa%egu [gwa%eg-]
{ Cofleidio is when two people clasp. }
{ Gwa%egu is fastening a clasp. }
class - (n.) dosbarth [-iadau, -au, m.]
class - (v.) dosbarthu [dosbarth-]
classic - (adj.) awduraidd
classic - (n.) clasur [-on, m.]
classical - (adj.) clasurol
classify - (v.) dosbarthu [dosbarth-]
clatter - (n.) trwst [trystau, m.]
clatter - (v.) clepian [clepi-], clewtian [clewti-], trystio [trysti-]
clause - (n.) adran [-nau, f.], bannod [banodau, f.], cymal [-au, m.]
claw - (n.) crafanc [crafangau, f.], ewin [-edd, mf.]
having claws - (adj.) ewinog
claw - (v.) crafangio (crafangu) [crafangi-], cripio [cripi-], ewino [ewin-]
clay - (n.) clai [cleiau, m.]
clayey - (adj.) cleiog
clean - (adj.) gla+n [gleni- &adj], glanwaith, syber
clean - (v.) glanhau [glan- &hau]
{ "Glanhau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
cleaner, vacuum - (n.) hwfar [m.?]
cleanliness - (n.) glanweithdra [m.]
cleanly - (adj.) glanwaith
cleanness - (n.) glendid [m.]
cleanse - (v.) carthu [carth-], glanhau [glan- &hau], puro [pur-]
{ "Glanhau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
cleanser - (n.) carthwr [carthwyr, m.]
cleansing - (adj.) glanhaol
cleansing - (n.) glanhad [m.]
{ "Glanhad" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
clear - (adj.) amlwg [amlyc- &adj], claer, clir [clir- &adj], croyw [f. croew; pl. -on], eglur, gloyw [pl. -on], plaen, te+r
clear up - (v.) sychgoli [sychgol-]
{ Sychgoli means clear up when speaking of weather. }
clear y - (n.) sain ganol gaee%dig
make clear - (v.) egluro [eglur-]
clear - (v.) amlymu [amlym-], arloesi [arloes-], clirio [cliri-], croywi [croyw-], teru [ter-]
clearness - (n.) claerder [m.], croywder [m.], eglurdeb (eglurder) [m.], gloywder [m.]
cleave - (v.) fforchogi [fforchog-], glynu [glyn-; 3.s. & 2.s.imp. gly+n], hollti [hollt-]
{ Fforchogi is to divide or cleave a hoof. }
{ Glynu is cleave in the sense of adhere. }
{ Hollti is cleave in the sense of split apart. }
cleave to - (v.) glynu wrth, ymlynu [ymlyn-]
cleff - (n.) allwedd [-i, -au, f.], cleff [m.?]
cleft - (adj.) fforchog
full of clefts - (adj.) agennog
cleft - (n.) agen [-nau, f.], hollt [-au, mf.]
clement - (adj.) tirion, trugarog, tyner
clench - (v.) cau yn dyn, clensio [clensi-]
clergy - (n.) offeiriad [offeiriaid, m.]
clergyman - (n.) clerigwr [clerigwyr, m.], offeiriad [offeiriaid, m.], person [-iaid, m.]
clerical - (adj.) clerigol, perthynol glerc
{ Clerigol is clerical referring to the clergy. }
{ Perthynol glerc is clerical referring to a clerk. }
clerk - (n.) clerc [-od, m.]
serve as clerk - (v.) clercio [clerci-]
clever - (adj.) ciwt, clyfar, deheuig, hyfedr, medrus
cleverness - (n.) clyfrwch [m.], deheurwydd [m.], medr [-au, m.], medrusrwydd [m.]
click - (n.) clec [-iau, -s, f.]
click - (v.) clecian [cleci-], clepian [clepi-], clician [clici-]
clicket - (n.) clicied (cliced) [-au, -i, f.]
client - (n.) cwsmer [-iaid, m.], cyflogydd [-ion, m.]
cliff - (n.) allt [elltydd, f.], clogwyn [-i, -au, m.], gallt [gelltydd, f.]
climate - (n.) hinsawdd [hinsoddau, f.]
climatic - (adj.) hinsoddol
climax - (n.) uchafbwynt [-iau, m.]
climb - (n.) dringad [m.], dringfa [dringfeydd, f.]
steep climb - (n.) gorifyny [m.]
climb - (v.) cripio [cripi-], dringad [dringad-], dringo [dring-]
climber - (n.) dringhedydd [dringedyddion, m.], dringwr [dringwyr, m.]
clinch - (v.) cau [cae-; 3.s. cae; 2.s.imp. cau, caua, caea], clensio [clensi-], cloi [clo- &i; 3.s. clo, cly*; 2.s.imp. clo]
cling - (v.) cydio [cydi-], glynu [glyn-; 3.s. & 2.s.imp. gly+n]
clinic - (n.) clinig [m.?], meddygfa [meddygfeydd, f.]
clinical - (adj.) clinigol
clink - (n.) agen [-nau, f.]
clink - (v.) tincian [tinci-]
clip - (v.) clipio [clipi-], cneifio [cneifi-], tocio [toci-]
clipboard - (n.) clipfwrdd [clipfyrddau, m.]
clique - (n.) clic [m.?], clymblaid [clymbleidiau, f.]
cliquishiness - (n.) clymbleidiaeth [f.]
cloak - (n.) arwisg [-oedd, f.], clog [-au, mf.], clogyn [-nau, m.], cob [-au, mf.], cochl [-au, mf.], hugan [-au, f.], mantell [-oedd, mentyll, f.]
cloak - (v.) celu [cel-], cochli [cochl-], cuddio [cuddi-]
clock - (n.) awrlais [awrleisiau, m.], cloc [-iau, m.]
clod - (n.) priddell [-au, -i, f.], tywarchen [tywarch, f.]
clog - (n.) clocsen [clocsiau, f.]
clog - (v.) llesteirio (llestair) [llesteiri-], tagu [tag-]
cloister - (n.) clas [m.], clwysty [clwystai, m.]
clone - (n.) clo+n [clonau, m.]
close - (adj.) agos [agos- &adj; nesed; nes; nesaf], caeth [pl. -ion], clo\s, craff, mwll [f. moll], mwrn, myglyd, tesog, trymaidd, trymllyd, tyn [f. ten]
{ Mwll is close in the sense of hot and sticky. }
{ Mwrn is close in the sense of hot and sticky. }
{ Myglyd is close in the sense of stifling. }
a close shave - (adv.) cael a chael
close by - (adv.) yngo (yngod)
look closely - (v.) craffu [craff-; 3.s. & 2.s.imp. craff]
look closely at - (v.) craffu ar
close - (n.) buarth [-au, m.], cadlas [cadlesydd, f.], cae [-au, m.], clas [m.], clos [-ydd, m.], clwt [clytiau, m.], diwedd [-au, m.], diweddglo [-eon, m.]
{ Buarth is the close that is an enclosed space. }
{ Cae is the kind of close that is an enclosed space. }
{ Clas is the close that is an enclosed space. }
{ Clos is the close that is an enclosed space. }
{ Clwt is the kind of close that is an enclosed space. }
{ Diwedd is the kind of close that comes at the end. }
{ Diweddglo is the kind of close that comes at the end. }
close - (v.) cau [cae-; 3.s. cae; 2.s.imp. cau, caua, caea], closio [closi-], terfynu [terfyn-]
closed - (adj.) caead, caee%dig, cloe%dig
closet - (n.) cell [-oedd, -au, f.], geudy [geudai, m.], ystafell [-oedd, f.]
closure - (n.) cloadur [m.]
clot - (n.) tolchen [-ni, f.]
clot - (v.) ceulo [ceul-], tolchi [tolch-]
cloth - (n.) brethyn [-nau, m.], cadach [-au, m.], lliain [llieiniau, m.]
asbestos cloth - (n.) urael [m.]
full cloth - (v.) pannu [pann- &1, pan- &2+]
clothe - (v.) dilladu [dillad-], gwisgo [gwisg-]
clothes - (n.pl.) dilledyn [dillad, m.], gwisg [-oedd, f.]
swaddling clothes - (n.) cewyn [-nau, -non, m.]
clothier - (n.) brethynnwr [brethynnwyr, m.], dilledydd [-ion, m.]
clothing - (n.) archen [f.], archenad [m.]
clothing - (n.pl.) dilledyn [dillad, m.]
clotted dirt - (n.) cagl [-au, m.]
cloud - (n.) cwmwl [cymylau, m.]
cloud - (v.) cymylu [cymyl-]
clouded - (adj.) cymylog
cloudy - (adj.) cymylog
clout - (n.) brat [-iau, m.], carp [-iau, m.], cernod [-iau, f.], cerpyn [carpiau, m.], clewt [-iau, m.], clwt [clytiau, m.], llarp [-iau, m.], pilyn [pilion, -nau, m.]
clout - (v.) clewtian [clewti-], clytio [clyti-]
cloven - (adj.) fforchog
clover - (n.) clofer [m.?], meillionen [meillion, f.]
clovery - (adj.) meillionog
clown - (n.) clown [cloynnau, m.], croesan [-iaid, -aid, -od, m.], lleban [-od, m.]
cloy - (v.) digoni [digon-], syrffedu [syrffed-]
{ You "syrffedu ar" something. }
club - (n.) clopa [-+u, fm.], clwb [clybiau, m.], clwpa [-od, m.], pastwn [pastynau, m.]
club - (v.) clybio [clybi-], coedio [coedi-], pastynu [pastyn-]
{ Coedio has the meanings "beat" or
"escape" only in the N. Wales dialect. }
cluck - (v.) clegar [clegar-], clochdar [clochdar-], clocian [cloci-], clwcian [clwci-], crecian [creci-]
clue - (n.) arwydd (arw+y) [-ion, mf.], pen llinyn
clump - (n.) clamp [-iau, m.], clwmp [-iau, f.?], cyff [-ion, -iau, m.]
clumsiness - (n.) bwn.glerwch [m.]
clumsy - (adj.) abrwysg, afrosgo, afrwydd, anfedrus, anfytynaidd, anghelfydd, anhyfedr, annethau, annillyn, carbwl, carfaglog, clogyrnaidd, lletchwith, llibin, trwsgl [f. trosgl], trwstan
cluster - (n.) bagad [-au, mf.], clwstwr [clystyrau, m.], swp [sypiau, m.]
small cluster - (n.) bagedyn [m.]
cluster - (v.) bagadu [bagad-], casglu [casgl-; 3.s. & 2.s.imp. casgl], pyngad (pyngu) [pyng-], tyrru [tyrr- &1, tyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twr]
clutch - (n.) bachell [-ion, -au, f.], crafanc [crafangau, f.], gafael [-ion, f.]
clutch - (v.) crafangio (crafangu) [crafangi-]
clutches - (n.pl.) hafflau
clutter - (n.) helynt [-ion, f.]
clutter - (v.) dadwrdd [dadyrdd-]
co- - (pfx.) cyd-
{ "Cyd-" causes a soft mutation to the affixed stem. }
coach - (n.) cerbyd [-au, m.], hyfforddwr [hyfforddwyr, m.]
{ Cerbyd is the kind of coach you ride in. }
{ Hyfforddwr is the coach who heads a team. }
coachman - (n.) cerbydwr [cerbydwyr, m.]
coadjutor - (n.) cynorthwyydd [-ion, m.]
coagulate - (v.) ceulo [ceul-]
coal - (n.) glo [m.], glo%yn [gloynnod, gloynnau, m.]
coalesce - (v.) cyd-doddi [cyd-dodd-], cyfuno [cyfun-]
coalition - (n.) clymblaid [clymbleidiau, f.], cyfuniad [-au, m.], cynghrair [cynghreiriau, mf.]
{ Clymblaid is coalition as a group of people. }
{ Cyfuniad is coalition as a process. }
{ Cynghrair is coalition as a group of people. }
coarse - (adj.) aflednais, bras [bras- &adj], garw [pl. geirwon, geirw]
{ Aflednais is coarse in behavior (behaviour). }
{ Bras is coarse in texture. }
{ Garw is coarse in behavior (behaviour). }
coarse grass - (n.) bragwair [m.]
coarse long hair - (n.) rhawn [m.]
tall coarse grass - (n.pl.) marchwellt
coast - (n.) arfordir [-oedd, m.], glan [-nau, glennydd, f.], goror [-au, m.]
coast - (v.) hwylio gyda'r tir
coat - (n.) cob [-au, mf.], cot (co+t) [cotiau, f.], pais [peisiau, f.]
coat of mail - (n.) llurig [-au, f.]
coating - (n.) caen [-au, f.], golchiad [-au, m.]
coax - (v.) denu [den-], hudo [hud-], perswadio [perswadi-]
cobble - (n.) carreg balmant
cobble - (v.) coblan (coblo) [cobl-], crydda [crydd-]
cobbler - (n.) cobler [-iaid, m.], coblwr [coblwyr, m.], crydd [-ion, m.]
cobblestone - (n.) carreg balmant
cobweb - (n.) gwe pryf cop, gwe'r cor
cock - (n.) ceiliog [-od, m.], cogwrn [cogyrnau, cegyrn, m.], mwdwl [mydylau, m.]
{ Cogwrn is the kind of cock that corn has. }
{ Mwdwl is a cock of hay. }
cock - (v.) cocian (cocio) [coci-], codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd], mydylu [mydyl-], picio [pici-]
cock-crow - (n.) plygain [plygeiniau, m.]
cockerel - (n.) ceiliogyn [m.], cyw ceiliog
cockle - (n.) cocsen [cocos, cocs, f.]
cockles - (n.pl.) rhython
cockroach - (n.) chwilen ddu
cock-sure - (adj.) gor.hyderus, gorbendant
cocoa - (n.) coco [m.?]
cod - (n.) penfras [m.]
coddle - (v.) codlo [codl-], llochi [lloch-], panso [pans-]
code - (n.) cyfundrefn [-au, f.], dosbarth [-iadau, -au, m.], rheithlyfr [-au, m.]
codex - (n.) ysgriflyfr [-au, m.]
codicil - (n.) atodiad at ewyllys, o+l-ewyllys [-iau, fm.]
codify - (v.) cyfundrefnu [cyfundrefn-], dosbarthu [dosbarth-]
codpiece - (n.) balog [-au, f.]
coefficient - (n.) cyfernod [-au, m.]
coerce - (v.) gorfodi [gorfod-], gorthrechu [gorthrech-]
{ You "gorfodi i" a person. }
coersion (coercion) - (n.) gorthrech [m.]
coeval - (adj.) cyfoed
coffee - (n.) coffi [m.]
coffer - (n.) cist [-iau, f.], coffr [-au, m.]
coffin - (n.) arch [eirch, f.], ysgri+n [ysgriniau, f.]
cog - (n.) co\g [m.?], dant olwyn gocos
cog - (v.) cogio [cogi-]
cogent - (adj.) argyhoeddiadol, cryf [f. cref; pl. -ion; cryf- &adj], grymus
cogitate - (v.) meddwl [meddyli-; 3.s. & 2.s.imp. meddwl], myfyrio [myfyri-]
cognate - (adj.) cytras, perthynol
cognitive - (adj.) gwybyddol
cognizant - (adj.) hysbys
cogs - (n.pl.) cocos
cogwheel - (n.) olwyn gocos
cohabit - (v.) cyd-drigo [cyd-drig-], cyd-fyw [def.], cytal [cytal-]
cohere - (v.) cydlynu [cydlyn-], cyflynu [cyflyn-]
cohesion - (n.) cydlyniad [m.], cyflyniad [-au, m.]
cohort - (n.) mintai o filwyr
coil - (n.) torch [-au, f.]
coil - (v.) torchi [torch-]
coiled - (adj.) torchog
coin - (adj.) bathol
base coin - (n.) arian drwg
coin - (n.) arian bath, bath [-au, m.]
coin - (v.) bathu [bath-]
coinage - (n.) bathiad [-au, m.]
coincide - (v.) cyd-ddigwydd [cyd-ddigwydd-], cytuno [cytun-]
coincidence - (n.) cyd-ddigwyddiad [-au, m.]
coined - (adj.) bathol
coiner - (n.) bathwr [bathwyr, m.]
coining - (n.) bathiad [-au, m.]
coke - (n.) co+c [m.?], golosg [-ion, m.]
cold - (adj.) anghynnes, anwydog (anwydus), oer [oer- &adj], oerfelog
bad cold - (n.) annwyd trwm
having a cold - (adj.) anwydog (anwydus)
perish with cold - (v.) fferru [fferr- &1, ffer- &2+]
starve with cold - (v.) rhynnu [rhynn- &1, rhyn- &2+], sythu [syth-]
cold - (n.) annwyd [anwydau, -on, m.], oerfel [m.], oerni [m.]
{ Annwyd is the kind of cold you catch if you don't dress warmly. }
{ Oerfel is the kind of cold that is outside when it snows. }
{ Oerni is the kind of cold that is outside when it snows. }
coldish - (adj.) oeraidd
coldness - (n.) oerder [m.], oerfelgarwch [m.], oerni [m.]
colic - (n.) bolgno [m.], bolgnofa [bolgnofeydd, f.], bolwst [mf.]
collaborate - (v.) cydgyfansoddi [cydgyfansodd-], cydlafurio [cydlafuri-]
collapse - (n.) cwymp [-au, m.], ymollyngdod [m.]
collapse - (v.) cydymollwng [cydymollyng-], ymollwng [ymollyng-]
collar - (n.) aerwy [-au, -on, m.], coler [-i, -au, fm.]
cow collar - (n.) aerwy [-au, -on, m.]
collar - (v.) colero (coleru) [coler-]
collate - (v.) cyfleu [cyfle-], cymharu [cymhar-]
collateral - (adj.) cyfochrol, cyfystlys
colleague - (n.) cyd-swyddog [-ion, m.], cydweithiwr [cydweithwyr, m.]
collect - (n.) colect [m.?]
collect - (v.) casglu [casgl-; 3.s. & 2.s.imp. casgl], cronni [cronn- &1, cron- &2+], crynhoi [crynho- &i], cynnull [cynnull-], hel [heli-]
{ "Crynhoi" is accented on the last syllable, against the usual rule. }
{ Casglu is to make a "casgliad", a collection.
It is essentially equivalent to "hel". You can "ymhel" and
"ymgasglu" more-or-less equally well. There are some unlikely uses
of "casglu", but these are marginal. Some people say "casglu" for
"cronni" (gather into a "cronfa", of course, rather than a
"casgliad") and there is a medical sense of "casglu" (and "cronni")
which is for pus to gather. "Casglu" can also mean "gather" in the
sense of infer, as in "I gather that you're leaving the company." }
{ Cronni is to collect a substance rather than
individuals. There is a sense of a sump, or a reservoir, or of a
fund perhaps. }
{ Hel is essentially equivalent to "casglu".
"Hel casgliad" is to make a collection. Mind you I guess I would
use "ymhel" for to have to do with, though, rather than to gather
together. ("Paid ag ymhel a+ nhw, dydyn nhw ddim yn bobl capel" --
"You don't want anything to do with them, they're good for
nothings".) There are some things that you can "hel" in an aimless
way: "hel meddyliau" is to daydream. }
collection - (n.) casgl [-ion, mf.], casgliad [-au, m.], crynhoad [crynoadau, m.]
collector - (n.) casglwr [casglwyr, m.], casglydd [-ion, m.]
college - (n.) athrofa [-+u, athrofeydd, f.], ban.gor [-au, mf.], clas [m.], coleg [-au, m.]
{ Coleg is the usual word for college. }
collegian - (n.) colegwr [colegwyr, m.]
collegiate - (adj.) athrofaol, colegol
collide - (v.) gwrthdaro [gwrthdar-]
collie - (n.) ci defaid
collier - (n.) glowr [glowyr, m.], llong lo
{ Llong lo is the collier that is a ship. }
colliery - (n.) glofa [glofeydd, f.], gwaith glo, pwll glo
collision - (n.) gwrthdrawiad [-au, m.]
colloquial - (adj.) llafar, ymddiddanol
colon - (n.) colon [-au, m.], gorwahannod [gorwahanodau, m.]
colonel - (n.) cyrnol [m.], milwriad [milwriaid, m.]
colonist - (n.) gwladychwr [gwladychwyr, m.]
colonize - (v.) gwladychu [gwladych-]
colony - (n.) gwladfa [gwladfeydd, f.], gwladychfa [-oedd, f.], trefedigaeth [-au, f.]
color (colour) - (n.) baner [-i, -au, f.], gne [m.], lliw [-iau, m.]
{ Baner is the color (colour) that a color (colour)
guard carries. }
change color (colour) - (v.) amliwio [amliwi-]
color (colour) too highly - (v.) gorliwio [gorliwi-]
of good color (colour) - (adj.) lliwgar
twice the color (colour) of - (adj.) deune
color (colour) - (v.) arlliwio [arlliwi-], cochi [coch-], coluro [colur-], lliwio [lliwi-]
colored (coloured) - (adj.) lliwiog
colorful (colourful) - (adj.) lliwgar
colorless (colourless) - (adj.) afliwiog
colossal - (adj.) anferth, cawraidd
colporteur - (n.) Beibl-gludydd [-ion, m.]
colt - (n.) ebol [-ion, m.]
colter (coulter) - (n.) cwlltwr [cylltyrau, m.]
column - (n.) colofn [-au, f.]
comb - (n.) crib [-au, fm.], dil [-iau, m.]
comb - (v.) cribo [crib-]
combat - (n.) brwydr [-au, f.], cyfranc [cyfrangau, fm.], ornest [-au, f.]
combat - (v.) brwydro [brwydr-], gwrthladd [gwrthladd-]
combatant - (n.) brwydrwr [brwydrwyr, m.], ymladdwr [ymladdwyr, m.]
combination - (n.) cyfuniad [-au, m.]
combine - (v.) cyfuno [cyfun-]
combustible - (adj.) hylosg
combustion - (n.) llosgiad [-au, m.]
come - (v.) dod (dyfod; dw+ad) [irreg.]
{ "Dod" is used in S. Wales and "dw+ad" in N. Wales. The literary
version is "dyfod". }
come for a walk - (v.) dod am dro
comedian - (n.) digrifwr [digrifwyr, m.]
comedy - (n.) comedi [-%au, fm.]
comeliness - (n.) mireinder [m.]
comely - (adj.) gla+n [gleni- &adj], golygus, gosgeiddig, hawddgar, mirain, prydweddol, teg [tec- &adj], telaid
comer - (n.) dyfodiad [dyfodiaid, m.]
comet - (n.) comed [-au, f.], seren gynffon
comfort - (n.) cysur [-on, m.], diddanwch [m.]
comfort - (v.) cysuro [cysur-], diddanu [diddan-]
comfortable - (adj.) comfforddus, cyfforddus (cyffyrddus), cysurus, hwylus
comforter - (n.) cysurwr [cysurwyr, m.], diddanwr [diddanwyr, m.], diddanydd [-ion, m.]
comfortless - (adj.) anniddan, anniddos
comic - (adj.) digrif (digrifol), ysmala
coming - (adj.) dyfodol
coming - (n.) dyfodiad [-au, m.]
comma - (n.) coma [m.], rhagwahannod [-au, -ion, mf.]
command - (n.) gorchymyn [gorchmynion, m.], llywodraeth [-au, f.], siars [f.]
{ Gorchymyn is the kind of command you give. }
{ Llywodraeth is the kind of command you take orders from. }
command - (v.) erchi [arch-; 3.s. eirch], gorchymyn [gorchmynn- &1, gorchmyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gorchymyn]
{ You "erchi i" a person. }
{ You "gorchymyn i" a person. }
commandeer - (v.) atafael (atafaelu) [atafael-], meddiannu [meddiann- &1, meddian- &2+]
commandment - (n.) gorchymyn [gorchmynion, m.]
commemorate - (v.) coffa/u [coff- &a/u], dathlu [dathl-]
commence - (v.) dechrau [dechreu-; 3.s. & 2.s.imp. dechrau]
commend - (v.) canmol [canmol-], cymeradwyo [cymeradwy-]
commendable - (adj.) clodwiw
commendation - (n.) canmoliaeth [-au, f.]
commendatory - (adj.) cymeradwyol
commensurate - (adj.) cymesur, cymesurol
comment - (n.) sylw [-adau, m.]
comment - (v.) esbonio [esboni-], sylwi [sylw-]
commentary - (n.) esboniad [-au, m.]
commentator - (n.) esboniwr [esbonwyr, m.]
commerce - (n.) masnach [-au, f.]
have commerce with - (v.) ymgyfathrachu [ymgyfathrach-]
commercial - (adj.) masnachol
commination - (n.) bygythiad [-au, m.], cominasiwn [m.]
commingle - (v.) cydgymysgu [cydgymysg-], cymysgu [cymysg-]
commiserate - (v.) cyd-dosturio [cyd-dosturi-], cydofidio [cydofidi-], gresynu [gresyn-]
{ You "cyd-dosturio a+" a person. }
{ You "cydofidio a+" a person. }
commission - (n.) comisiwn [m.], dirprwyaeth [-au, f.]
commissioner - (n.) comisiynydd [-ion, m.], dirprwywr [dirprwywyr, m.]
commit - (v.) cyflawni [cyflawn-], cyflwyno [cyflwyn-], cymynnu [cymynn- &1, cymyn- &2+], traddodi [traddod-]
commit adultery - (v.) godinebu [godineb-]
commit fornication - (v.) puteinio [puteini-]
committal - (n.) cymyndod [m.]
committee - (n.) pwyllgor [-au, m.]
committee-man - (n.) pwyllgorwr [pwyllgorwyr, m.]
commodious - (adj.) cyfleus, eang [ehang- &adj], helaeth
commodity - (n.) nwydd [-au, m.], nwydd masnachol
common - (adj.) cyd, cyffredin, sathredig
common people - (n.) gwre+ng [coll. & m.]
common sense - (n.) synnwyr cyffredin
common - (n.) comin [m.], cytir [-oedd, m.], tir cyffredin
commonness - (n.) cyffredinwch [m.]
commons - (n.pl.) cyffredin
commonwealth - (n.) cymanwlad [f.]
commot - (n.) cwmwd [cymydau, m.]
commotion - (n.) cyffro [-adau, -au, m.], cynnwrf [m.], mwstwr [mwstwyr, m.], terfysg [-oedd, m.], trybestod [m.]
make commotion - (v.) tyrfo (tyrfu) [tyrf-]
communal - (adj.) cymunol
commune - (n.) ymddiddan [-ion, m.]
commune - (v.) cymuno [cymun-]
communicable - (adj.) cyfranogol
communicant - (n.) cymunwr [cymunwyr, m.]
communicate - (v.) cyfrannu [cyfrann- &1, cyfran- &2+], cymuno [cymun-]
communion - (n.) cymdeithas [-au, f.], cymun (cymundeb) [m.]
communism - (n.) comiwnyddiaeth [f.]
communist - (adj.) comiwnyddol
communist - (n.) comiwnydd [-ion, m.]
community - (n.) cymdeithas [-au, f.], cymuned [-au, f.]
monastic community - (n.) clas [m.]
commute - (v.) cyfnewid [cyfnewidi-], newid [newidi-; 2.s.imp. newid]
{ Cyfnewid is commute in the sense of exchange. }
{ Newid is commute in the sense of exchange. }
compact - (adj.) cryno
compact disk - (n.) crynoddisg [-iau, f.]
compact - (n.) cyfamod [-au, m.], cytundeb [-au, m.]
compact - (v.) crynhoi [crynho- &i]
{ "Crynhoi" is accented on the last syllable, against the usual rule. }
companion - (n.) cilydd [-ion, m.], cydymaith [cymdeithion, m.]
companionship - (n.) cwmni%aeth [f.]
company - (n.) cwmni [cwmni%au, cwmni%oedd, m.], cwmpeini (cwmpni) [m.], cymdeithas [-au, f.], cyweithas [m.]
comparative - (adj.) cymharol
compare - (v.) cyferbynnu [cyferbynn- &1, cyferbyn- &2+], cyffelybu [cyffelyb-], cymharu [cymhar-], cystadlu [cystadl-]
comparison - (n.) cymhariaeth [cymariaethau, f.]
compartment - (n.) adran [-nau, f.], rhan [-nau, f.]
compass - (n.) compod [-au, m.], cwmpas [-oedd, -au, m.], cwmpawd [cwmpodau, m.], cylchedd [-au, m.]
compass - (v.) amgylchu [amgylch-]
compassion - (n.) tosturi [-aethau, m.], trugaredd [-au, fm.]
compassionate - (adj.) tosturiol, trugarog
compassionate - (v.) tosturio [tosturi-]
{ You "tosturio wrth" a person. }
compatibility - (n.) cytunedd [m.]
compatible - (adj.) cydweddol, cyson
compatriot - (n.) cydwladwr (cyd-wladwr) [cydwladwyr, m.]
compeer - (adj.) cydradd, cyfurdd
compel - (v.) cymell [cymhell- &1, cymell- &2+; 3.s. & 2.s.imp. cymell], gorfodi [gorfod-]
{ You "gorfodi i" a person. }
compendium - (n.) crynodeb [-au, m.], talfyriad [-au, m.]
compensate - (v.) ad-dalu [ad-dal-; 3.s. & 2.s.imp. ad-da+l], digolledu [digolled-], talu iawn
compensation - (n.) ad-daledigaeth [-au, fm.], ad-daliad [-au, m.], iawn [m.], iawndal [m.]
compete - (v.) cydymgeisio [cydymgeisi-], cystadlu [cystadl-]
competent - (adj.) cymwys
competition - (n.) cydymgais [cydymgeisiau, m.], cystadleuaeth [-au, f.]
{ Cydymgais is competition in the abstract. }
competitive - (adj.) cydymgeisiol, cystadleuol
competitor - (n.) cystadleuwr [cystadleuwyr, m.], cystadleuydd [-ion, m.]
compile - (v.) casglu [casgl-; 3.s. & 2.s.imp. casgl], cyfansoddi [cyfansodd-], cynnull [cynnull-]
complacent - (adj.) digonol, hunan-foddhaus
complain - (v.) achwyn [achwyn-], cwynfan (cwynfanu) [cwynfan-], cwyno (cwynfan; cwynofain) [cwyn-], grwgnach [grygn-]
complainant - (n.) achwynwr [achwynwyr, m.], achwynyddes [-au, f.]
complainer - (n.) achwynwr [achwynwyr, m.]
complaining - (adj.) achwyn.gar
complaint - (n.) achwyn [-ion, m.], achwyniad [-au, m.], anhwylder (anhwyldeb) [-au, m.], cwyn [-ion, -au, mf.]
{ Anhwylder (anhwyldeb) is specifically a complaint about
health. }
complaisant - (adj.) hynaws, moesgar
complement - (n.) cyflawnder [m.], cyflenwad [-au, m.]
complement - (v.) cyflawni [cyflawn-]
complete - (adj.) crwn [f. cron; pl. crynion], cyflawn, cyman, llwyr
complete - (v.) cwblhau [cwbl- &hau], cyfannu [cyfann- &1, cyfan- &2+], cyflawni [cyflawn-], gorffen [gorffenn- &1, gorffen- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gorffen]
completely - (adv.) o'r bron
completeness - (n.) llwyredd [m.]
complex - (adj.) cymhleth, dyrys
complex - (n.) atalnwyd [-au, f.]
{ Atalnwyd is a "complex" in the psychological sense. }
complexion - (n.) gwawr [f.], gwedd [-au, -iau, f.], pryd [m.]
complexity - (n.) cymhlethdod [m.]
complicate - (v.) cymhlethu [cymhleth-], drysu [drys-]
complicated - (adj.) cymhleth
complicity - (n.) cyfranogaeth [f.], cyfranogaeth mewn drwg
compliment - (n.) canmoliaeth [-au, f.], cyfarchiad [-au, m.]
{ Canmoliaeth is a compliment that praises someone. }
{ Cyfarchiad is a compliment that is a greeting. }
complimentary - (adj.) canmoliaethus
comply - (v.) cydsynio [cydsyni-], ufuddhau [ufudd- &hau]
comport - (v.) ymarweddu [ymarwedd-], ymddwyn [ymddyg-]
compose - (v.) cyfansoddi [cyfansodd-], cysodi [cysod-], tawelu [tawel-; 3.s. & 2.s.imp. tawela]
{ Cyfansoddi is compose when you're writing something. }
{ Cysodi is compose in the sense of laying out type. }
{ Tawelu is compose when you become or make quiet. }
compose englynion - (v.) englyna (englynu) [englyn-]
compose poetry - (v.) barddoni [barddon-], prydyddu [prydydd-]
composed - (adj.) hunan-feddiannol
composer - (n.) cyfansoddwr [cyfansoddwyr, m.]
composer of ballads - (n.) baledwr [baledwyr, m.]
composer of englynion - (n.) englynwr [englynwyr, m.]
composer of interludes - (n.) anterliwtiwr [anterliwtwyr, m.]
composite - (adj.) cyfansawdd
composition - (n.) cyfansoddiad [-au, m.], cymysg [m.]
{ Cyfansoddiad is the kind of composition a person
produces. }
{ Cymysg is the kind of composition that tells what
something is made of. }
compositor - (n.) cysodwr [cysodwyr, m.], cysodydd [-ion, m.]
compost - (n.) compost [m.?], gwrtaith [m.]
composure - (n.) hunan-feddiant [m.], tawelwch [m.]
compound - (adj.) cyfansawdd
compound interest - (n.) adlog [-au, m.]
compound word - (n.) cyfansoddair [cyfansoddeiriau, m.]
compound - (n.) cyfansawdd [cyfansoddion, m.], cymysg [m.]
{ Cymysg is a chemical compound. }
compound - (v.) cymysgu [cymysg-]
comprehend - (v.) amgyffred [amgyffred-], cynnwys [cynhwys- &1, cynwys- &2+], dirnad [dirnad-]
{ Amgyffred is comprehend when you contain something. }
{ Cynnwys is comprehend when you contain something. }
{ Dirnad is comprehend when you understand something. }
comprehension - (n.) amgyffred [-ion, m.], amgyffrediad [m.], dirnadaeth [f.]
{ Amgyffred is comprehension in the sense of containment. }
{ Dirnadaeth is comprehension in the sense of
understanding. }
comprehensive - (adj.) cynhwysfawr
compress - (v.) crynhoi [crynho- &i], cywasgu [cywasg-], gwasgu [gwasg-; 3.s. & 2.s.imp. gwasg]
{ "Crynhoi" is accented on the last syllable, against the usual rule. }
compression - (n.) cywasgedd [m.]
comprise - (v.) amgyffred [amgyffred-], cynnwys [cynhwys- &1, cynwys- &2+]
compromise - (n.) cyfaddawd [-au, cyfaddodau, m.], cymrodedd [m.], cytundeb [-au, m.]
compromise - (v.) cymrodeddu [cymrodedd-], peryglu [perygl-]
{ Cymrodeddu is compromise when you find common ground. }
{ Peryglu is compromise when you endanger yourself. }
compulsion - (n.) gorfodaeth [f.]
compulsory - (adj.) gorfodol
compunction - (n.) dwysbigiad cydwybod, gofid [-iau, -ion, m.]
computational - (adj.) cyfrifiadureg
compute - (v.) cyfrif [cyfrif-]
computer - (adj.) cyfrifiadurol
computer literacy - (n.) llythrennedd cyfrifiadurol
palm-top computer - (n.) pocediadur [-on, m.]
related to computers - (adj.) cyfrifiadurol
computer - (n.) cyfrifiadur [-on, m.]
computing - (adj.) cyfrifiadeg
comrade - (n.) cydymaith [cymdeithion, m.], cymrawd [cymrodyr, m.]
concave - (adj.) cafnog (cafniog), cau
conceal - (v.) celu [cel-], coluro [colur-], cuddio [cuddi-], dirgelu [dirgel-], golo [gol-]
conceal a part - (v.) darn.guddio [darn.guddi-]
conceal from - (v.) celu rhag
concealed - (adj.) ce+l, cudd, cuddiedig
concealment - (n.) argel [-ion, mf.], ce+l [m.], celc [mf.]
concede - (v.) addef [addef-], caniata/u [caniat- &a/u]
conceit - (n.) cyse+t [m.?], hunan-dyb [m.], hunanoldeb [m.], mympwy [-on, m.], tyb [-iau, mf.]
conceited - (adj.) hunanol
conceive - (v.) beichiogi [beichiog-], dirnad [dirnad-], synied (synio) [syni-], tybio (tybied) [tybi-; 3.s. & 2.s.imp. tyb], ymddw+yn [ymddyg-]
{ Beichiogi is conceive when it refers to a baby. }
{ Dirnad is conceive when it refers to an idea. }
{ Synied (synio) is conceive when it refers to an idea. }
{ Tybio (tybied) is conceive when it refers to an idea. }
{ Ymddw+yn is conceive or bear when it refers to a baby. }
{ You "beichiogi ar" someone. }
concentrate - (v.) canolbwyntio [canolbwynti-], crynhoi [crynho- &i]
{ "Crynhoi" is accented on the last syllable, against the usual rule. }
conception - (n.) beichiogiad [m.], meddylrith [-iau, m.], syniad [-au, m.]
{ Beichiogiad is conception of a baby. }
{ Meddylrith is an abstract conception. }
{ Syniad is an abstract conception. }
concern - (n.) busnes [-au, -ion, mf.], diddordeb [-au, m.], gofal [-on, m.], pryder [-on, m.]
{ Busnes is a business concern. }
{ Diddordeb is a business concern. }
{ Gofal is a concern you feel. }
{ Pryder is a concern you feel. }
concern - (v.) bod a wnelo a+, perthyn [perthyn-]
concerning - (prep.) parthed, ynghylch
concert - (n.) cyngerdd [cyngherddau, cyngherddi, mf.]
in concert - (adv.) ar y cyd
concert - (v.) cyd-drefnu [cyd-drefn-]
concession - (n.) caniata+d [m.], goddefiad [-au, m.]
conciliate - (v.) cymodi [cymod-], heddychu [heddych-]
concise - (adj.) byr [f. ber; pl. -ion; byrr- &adj], cryno, cynhwysfawr
conclave - (n.) cyfarfod dirgel
conclude - (v.) barnu [barn-; 3.s. barn, beirn*; 2.s.imp. barn], casglu [casgl-; 3.s. & 2.s.imp. casgl], dibennu [dibenn- &1, diben- &2+], diweddu [diwedd-], gorffen [gorffenn- &1, gorffen- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gorffen]
{ Barnu is conclude meaning to arrive at a conclusion. }
{ Casglu is conclude meaning to arrive at a conclusion. }
{ Dibennu is conclude meaning come to an end. }
{ Diweddu is conclude meaning come to an end. }
{ Gorffen is conclude meaning come to an end. }
conclusion - (n.) casgliad [-au, m.], clo [-eau, -eon, m.], diwedd [-au, m.], diweddglo [-eon, m.]
{ Casgliad is the kind of conclusion that you draw;
it is the same word as a collection or gathering. }
{ Clo is a lock, so something that completes and
closes, the close of a letter, the close of a speech, the bit at the
end that sums it up and ties up loose ends, the signing off. }
{ Diwedd is a final end; the end of you life is your
death, the end of a meal is when you get up from a table. The
"diwedd" of a speech is where the "clo" ought to be. Every speech
has a "diwedd", not every speech has a "clo". }
{ Diweddglo, the "clo" (lock) at the "diwedd" (end), that
which completes and closes something. }
conclusive - (adj.) terfynol
concoct - (v.) dyfeisio [dyfeisi-], llunio [lluni-]
concoction - (n.) cymysgedd [mf.]
concomitant - (adj.) cyfredol
concord - (n.) cydfod [-au, m.], cytgord [m.]
concordance - (n.) mynegair [mynegeiriau, m.]
concourse - (n.) torf [-eydd, -oedd, f.], tyrfa [-oedd, f.]
concrete - (adj.) concrit, diriaethol
concubine - (n.) cyffoden [-nod, f.], gordderch [-adon, m.]
concupiscence - (n.) chwant [-au, m.], trachwant [-au, m.]
concur - (v.) cyd-fynd (cyd-fyned) [cyd-- &mynd], cydredeg [cydred-], cytuno [cytun-]
concussion - (n.) cyd-drawiad [-au, m.], ysgytiad [-au, m.]
condemn - (v.) collfarnu [collfarn-], condemnio [condemni-]
condemnation - (n.) collfarn [-au, f.], condemniad [-au, m.], damnedigaeth [f.]
condemnatory - (adj.) barnol
condense - (v.) crynhoi [crynho- &i], tewychu [tewych-]
{ "Crynhoi" is accented on the last syllable, against the usual rule. }
{ Crynhoi is condense when you compact something. }
{ Tewychu is condense when you form condensation. }
condescend - (v.) ymostwng [ymostyng-]
condescension - (n.) iselfrydedd [m.]
condign - (adj.) dyledus, haeddiannol, llym [f. llem; pl. -ion; llym- &adj]
condiment - (n.) cyffaith [cyffeithiau, m.]
condition - (n.) amod [-au, mf.], ansawdd [ansoddau, mf.], cyflwr [cyflyrau, m.], teler [-au, m.]
{ Amod is a condition in the sense of a stipulation. }
{ Ansawdd is the condition that characterizes the state
of something. }
{ Cyflwr is the condition that characterizes the state
of something. }
{ Teler is a condition in the sense of a stipulation. }
condition - (v.) cyflyru [cyflyr-]
conditional - (adj.) amodol
condole - (v.) cydofidio [cydofidi-], cydymdeimlo [cydymdeiml-]
{ You "cydofidio a+" a person. }
condone - (v.) maddau [maddeu-], pasio heibio i
{ You cannot use a person as the direct object of "maddau"; a person is
always an indirect object and is introduced with "i". Thus, you would
"maddau pechod" (forgive a sin), but say "maddewch i mi" (forgive me). }
conduce - (v.) arwain [arweini-; 3.s. & 2.s.imp. arwain], tueddu [tuedd-]
conduct - (n.) buchedd [-au, f.], ymarweddiad [-au, m.], ymddygiad [-au, m.]
conduct oneself - (v.) ymarweddu [ymarwedd-]
safe conduct - (n.) cwndid [m.]
conduct - (v.) arwain [arweini-; 3.s. & 2.s.imp. arwain], dwyn ymlaen, hebrwng [hebryng-]
conductor - (n.) arweinydd [-ion, m.], hebryngydd [-ion, m.]
conduit - (n.) cwndid [-au, m.], pibell ddw+r
cone - (n.) co+n [m.?], cogwrn [cogyrnau, cegyrn, m.], cornet (corned) [-i, m.], pigwrn [pigyrnau, m.]
confabulate - (v.) ymddiddan [ymddiddan- ?], ymgomio [ymgomi-]
confabulation - (n.) anwiredd [-au, m.]
confection - (n.) cyffaith [cyffeithiau, m.]
confederate - (n.) cynghreiriad [cynghreiriaid, m.], cynghreiriwr [cynghreirwyr, m.]
confederate - (v.) cydfwriadu [cydfwriad-], cynghreirio [cynghreiri-]
confer - (v.) rhoi (rhoddi) [rhodd-, rho- &i; 1.s. rhof; 3.s. rhydd, rhy, dyry; 2.s. imp. rho, dyro; 3.s.pres. subj. rhotho], ymgynghori [ymgynghor-]
{ Rhoi (rhoddi) is confer in the sense of bestow. }
{ Ymgynghori is confer in the sense of consult. }
{ The literary form of "rhoi" is "rhoddi". }
confer degree - (v.) urddo [urdd-]
confer rank - (v.) urddo [urdd-]
conference - (n.) cynhadledd [cynadleddau, f.]
meet in conference - (v.) cynadledda [cynadledd-]
conferring blessing - (adj.) bendithiol
confess - (v.) addef [addef-], cyfaddef [cyfaddef-; 3.s. & 2.s.imp. cyfaddef], cyffesu [cyffes-]
confessed - (adj.) addefedig
confession - (n.) addefiad [-au, m.], cyfaddefiad [-au, m.], cyffes [-ion, f.], cyffesiad [-au, m.]
auricular confession - (n.) clustgyffes [f.]
confessional - (n.) cyffesgell [-oedd, f.]
confessor - (n.) cyffeswr [cyffeswyr, m.], cyffesydd [-ion, m.]
confide - (v.) hyderu [hyder-], ymddiried [ymddiried-; 3.s. & 2.s.imp. ymddiried]
confidence - (n.) hyder [m.], ymddiried [m.], ymddiriedolaeth [f.]
confident - (adj.) hyderus
confidential - (adj.) cyfrinachol
confine - (n.) cyffin [-iau, -ydd, fm.], goror [-au, m.]
confine - (v.) adarwain [adarwein-; 3.s. & 2.s.imp. adarwain], caethiwo [caethiw-], carcharu [carchar-], cyfyngu [cyfyng-]
confined - (adj.) caeth [pl. -ion], caethiwus, cyfyng
confining - (adj.) caethiwus
confirm - (v.) ategu [ateg-], cadarnhau [cadarn- &hau], conffirmio [conffirmi-], cyfnerthu [cyfnerth-], sicr.hau [sicr.- &hau]
{ "Sicr.hau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
confirmation - (n.) ategiad [m.], conffirmasiwn [m.]
confirming - (adj.) ategol
confiscate - (v.) atafael (atafaelu) [atafael-], atafaelu [atafael-]
confiscation - (n.) atafaeliad [m.]
conflagration - (n.) goddaith [goddeithiau, f.], tanllwyth [-i, m.]
conflict - (n.) cyfrysedd [-au, mf.], gwrthdrawiad [-au, m.], ymladdfa [ymladdfeydd, f.]
{ Cyfrysedd is conflict in the sense of a fight. }
{ Gwrthdrawiad is conflict in an abstract sense. }
{ Ymladdfa is conflict in the sense of a fight. }
conflict - (v.) anghytuno [anghytun-], gwrthdaro [gwrthdar-]
confluence - (n.) aber [-oedd, ebyr, mf.], cymer [-au, m.]
conform - (v.) cydffurfio [cydffurfi-], cydymffurfio [cydymffurfi-]
conforming - (adj.) cydffurfiol
conformity - (n.) cydymffurfiad [-au, m.]
confound - (v.) cymysgu [cymysg-], drysu [drys-], gwaradwyddo [gwaradwydd-]
confront - (v.) wynebu (gwynebu) [wyneb-]
confuse - (v.) cymysgu [cymysg-], drysu [drys-]
confused - (adj.) cymysglyd, ffwndrus, pendraphen, rhwystrus
be confused - (v.) drysu [drys-]
become confused - (v.) ffwndro [ffyndr-]
confusing - (adj.) dryslyd
confusion - (n.) anhrefn [mf.], astrusi [m.], dryswch [m.], ffwndwr [m.], llanastr (llanast) [-au?, m.]
confute - (v.) dymchwelyd (dymchwel) [dymchwel-], gwrthbrofi [gwrthbrof-]
congeal - (v.) ceulo [ceul-], fferru [fferr- &1, ffer- &2+], rhewi [rhew-], tewychu [tewych-]
congenial - (adj.) cydnaws, hynaws
congenital - (adj.) cynhwynol, genedigol
congeries - (n.) crug [-iau, m.], cruglwyth [-i, -au, m.], crugyn [crugiau, -nau, m.]
congest - (v.) cronni [cronn- &1, cron- &2+], gorlanw [gorlan-]
conglomerate - (v.) dirwyn [dirwyn-], pentyrru [pentyrr- &1, pentyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. pentwr]
congratulate - (v.) llon.gyfarch [llon.gyfarch-]
congratulation - (n.) llon.gyfarchiad [-au, llon.gyfarchion, m.]
congregate - (v.) ymgynnull [ymgynnull-]
congregation - (n.) cynulleidfa [-oedd, f.]
congregational - (adj.) cynulleidfaol
congress - (n.) cymanfa [-oedd, f.], cyngres [-au, -i, f.]
conjecture - (n.) dychymyg [dychmygion, m.], dyfaliad [-au, m.], tyb [-iau, mf.]
conjecture - (v.) dyfalu [dyfal-]
conjugal - (adj.) cydweddog, priodasol
conjugate - (v.) cydieuo [cydieu-], rhedeg [rhed-; 3.s. & 2.s.imp. rhed], treiglo berf
conjunction - (n.) cysylltair [cysyllteiriau, m.], cysylltiad [cysylltiaid, m.]
conjure - (v.) aswyno [aswyn-], consurio [consuri-], tynghedu [tynghed-]
conjurer - (n.) consuriwr [consurwyr, m.]
conjuring - (n.) consuriaeth [f.]
connect - (v.) cydio [cydi-], cysylltu [cysyllt-]
connect to - (v.) cysylltu a+
connected - (adj.) cysylltiedig, cysylltiol
connecting - (adj.) cysylltiol
connection (connexion) - (n.) cyfundeb [-au, m.], cyswllt [cysylltiadau, cysylltau, m.], cysylltiad [-au, m.]
in connection (connexion) - (adv.) yngly+n
in connection (connexion) with - (prep.) yngly+n a+
connectional (connexional) - (adj.) cyfundebol
connectivity - (n.) cysylltedd [m.]
connive - (v.) cau llygaid rhag, goddef [goddef-; 3.s. & 2.s.imp. goddef]
connotation - (n.) cynodiad [-au, m.]
connote - (v.) arwyddo [arwydd-], dynodi [dynod-]
connubial - (adj.) cydweddog, priodasol
conquer - (v.) concro [concr-], gorchfygu [gorchfyg-], goresgyn [goresgyn-], trechu [trech-]
conqueror - (n.) concwerwr [concwerwyr, m.], gorchfygwr [gorchfygwyr, m.], goresgynnwr [goresgynnwyr, m.], goresgynnydd [-ion, m.]
conquest - (n.) buddugoliaeth [-au, f.], concwest [-au, f.], goresgyniad [-au, m.]
consanguinity - (n.) gwaedoliaeth [f.]
conscience - (n.) cydwybod [-au, f.]
conscientious - (adj.) cydwybodol
conscious - (adj.) ymwybodol
be conscious of - (v.) ymdeimlo [ymdeiml-]
consciousness - (n.) ymwybyddiaeth [f.]
conscription - (n.) gorfodaeth filwrol
consecrate - (v.) cysegru [cysegr-]
consecrated - (adj.) cysegredig [cysegredic- &adj]
consecration - (n.) cysegriad [-au, m.]
consecutive - (adj.) olynol
consent - (n.) bodd [m.], caniata+d [m.], cydsyniad [-au, m.], cytundeb [-au, m.]
consent to - (v.) cydsynio a+, cytuno a+
consent - (v.) cydsynio [cydsyni-], cytuno [cytun-]
consequence - (n.) canlyniad [-au, m.], pwys [-au, -i, m.]
{ Canlyniad is consequence in the sense of result. }
{ Pwys is consequence in the sense of importance. }
consequent - (adj.) canlynol, dilynol
conservancy - (n.) ceidwadaeth [f.]
conservatism - (n.) ceidwadaeth [f.]
Conservative - (n.) Ceidwadwr [Ceidwadwyr, m.]
conservative - (adj.) ceidwadol, tori%aidd
conservatory - (n.) ty+ gwydr
conserve - (v.) amddiffyn [amddiffynn- &1, amddiffyn- &2+; 3.s. amddiffyn], cadw [cadw-; 3.s. ceidw; 2.s.imp. cadw], diogelu [diogel-]
consider - (v.) cysidro [cysidr-], pwyllo [pwyll-], ystyried [ystyri-]
considerable - (adj.) cryn
considerate - (adj.) tosturiol, ystyriol
consideration - (n.) atchwyl [-iau, m.], ystyriaeth [-au, f.]
consign - (v.) traddodi [traddod-], trosglwyddo [trosglwydd-]
consist - (v.) bod [irreg.], cynnwys [cynhwys- &1, cynwys- &2+]
consistency - (n.) cysondeb [m.]
consistent - (adj.) cyson
consistory - (n.) llys eglwysig
consociate - (n.) cymrodor [-ion, m.]
consolation - (n.) cysur [-on, m.], diddanwch [m.], dyhuddiant [m.]
console - (v.) cysuro [cysur-], diddanu [diddan-], dyhuddo [dyhudd-]
consolidate - (v.) caledu [caled-], cyfnerthu [cyfnerth-], cyfuno [cyfun-]
consonant - (adj.) cysain, cyson
consonant - (n.) cytsain [cytseiniaid, f.]
consonantal - (adj.) cytseiniol
consort - (n.) cydwedd [-iaid, -ion, -au, mf.], cymar [cymheiriaid, m.]
consort - (v.) cyfeillachu [cyfeillach-], cymdeithasu [cymdeithas-]
conspicuous - (adj.) amlwg [amlyc- &adj], bannog
conspiracy - (n.) brad [-au, m.], bradwriaeth [f.], cynllwyn [-ion, m.]
conspirator - (n.) cynllwynwr [cynllwynwyr, m.]
conspire - (v.) bradfwriadu [bradfwriad-], cynllwyn [cynllwyn-]
constable - (n.) cwnstabl [-iaid, m.], heddgeidwad [heddgeidwaid, m.]
constant - (adj.) cyson, dianwadal, gwastad
Constantine - (prop.n.) Cystennin
Constantinople - (prop.n.) Caergystennin
constellation - (n.) cysawd [cysodau, m.], cytser [-au, m.]
consternation - (n.) braw [-iau, m.], dychryn [-iadau, m.]
constipate - (v.) rhwymo [rhwym-]
constipated - (adj.) bolrwym
constipation - (n.) rhwymedd [m.]
constituency - (n.) cynrychiolaeth [f.], etholaeth [-au, f.]
constituent - (adj.) cyfansoddol
constituent - (n.) defnydd [-iau, m.], etholwr [etholwyr, m.]
{ Defnydd is the constituent that constitutes something. }
{ Etholwr is the constituent that elects someone. }
constitute - (v.) cyfansoddi [cyfansodd-]
constitution - (n.) cyfansoddiad [-au, m.], ffurflywodraeth [f.]
constitutional - (adj.) cyfansoddiadol
constrain - (v.) cymell [cymhell- &1, cymell- &2+; 3.s. & 2.s.imp. cymell], gorfodi [gorfod-]
{ You "gorfodi i" a person. }
constrict - (v.) gwasgu [gwasg-; 3.s. & 2.s.imp. gwasg], tynhau [tyn- &hau]
construct - (v.) adeiladu (adeiliadu) [adeilad-, adeiliad-], ffurfio [ffurfi-], llunio [lluni-], saerni%o [saerni%-]
construct sentences - (v.) brawddegu [brawddeg-]
construction - (n.) adeiladaeth [-au, f.], cystrawen [-nau, f.], saerni%aeth [f.]
constructive - (adj.) adeiladol (adeiliadol)
construe - (v.) cyfieithu [cyfieith-], dehongli [dehongl-]
consul - (n.) consul [m.?], rhaglaw [-iaid, rhaglofiaid, m.], ynad [-on, m.]
consult - (v.) ymgynghori [ymgynghor-]
consultation - (n.) ymgynghoriad [-au, m.]
consultee - (n.) ymgyngoredig [-ion, m.]
consume - (v.) difa [dif-], nychu [nych-], treulio [treuli-], ysu [ys-]
consuming - (adj.) difaol, ysol
consummate - (adj.) cyflawn, perffaith
consummate - (v.) cyflawni [cyflawn-], perffeithio [perffeithi-]
consumption - (n.) darfodedigaeth [m.], traul [treuliau, f.]
{ Darfodedigaeth is the consumption treated with medicine. }
{ Traul is the kind of consumption that can be
conspicuous. }
contact - (n.) cyffyrddiad [-au, m.]
contagion - (n.) haint [heintiau, mf.]
contagious - (adj.) heintus
contain - (v.) amgyffred [amgyffred-], cynnwys [cynhwys- &1, cynwys- &2+], dal (dala) [dali-; 3.s. dail, deil; 2.s.imp. dal]
contaminate - (v.) halogi [halog-], heintio [heinti-], llygru [llygr-]
{ (perish} Llygru is perish when something rots. }
contemplate - (v.) bwriadu [bwriad-], myfyrio [myfyri-], ystyried [ystyri-]
{ Bwriadu is contemplate in the sense of intend. }
{ Myfyrio is contemplate in the sense of meditate. }
{ Ystyried is contemplate in the sense of consider. }
contemplative - (adj.) myfyrgar
contemporary - (adj.) cyfoed, cyfoes, cyfoesol
{ Cyfoed means "of the same age" -- children in the
same class are "cyfoed". }
{ Cyfoes means "from the same period", or sometimes "the same
period as us", i.e., "modern". }
be contemporary - (v.) cyfoesi [cyfoes-]
contemporary - (n.) cyfoed [-ion, m.], cyfoeswr [cyfoeswyr, m.]
contempt - (n.) dibristod [m.], dirmyg [m.], diystyrwch [m.]
contemptible - (adj.) dirmygus, diystyr
contemptuous - (adj.) atethol, dibris, dirmygus, diystyr, diystyrllyd, tremygus
contend - (v.) amwyn [amwyn-], cynhennu [cynhenn- &1, cynnen- &2+], taeru [taer-], ymddadlau [ymddadleu-], ymrafael [ymrafael-], ymryson [ymryson-]
contend with - (v.) ymryson a+
content - (adj.) bodlon (boddlon)
be content - (v.) bodloni [bodlon-]
content to - (adj.) bodlon o
content - (n.) cyd-destun [m.]
content - (v.) bodloni [bodlon-]
contented - (adj.) diddig
contention - (n.) anheddwch [m.], cynfyl [m.], cynnen [cynhennau, f.], ymrafael [-ion, m.], ymryson [-au, m.]
bone of contention - (n.) asgwrn y gynnen
contentious - (adj.) anghysonair, cynhennus, ymrafaelgar, ymryson.gar
contentment - (n.) bodlonrwydd (boddlonrwydd) [m.], diddigrwydd [m.]
contents - (n.) cynhwysiad [m.], cynnwys [cynhwysion, m.], cynnwys [m.]
contest - (n.) cyfergyr [f.], cystadleuaeth [-au, f.], ornest [-au, f.], ymrysonfa [ymrysonfeydd, f.]
contest - (v.) amau [amheu- &1, ameu- &2+], ymladd [ymladd-], ymryson [ymryson-]
context - (n.) cyd-destun [m.]
contiguous - (adj.) cyfagos, cyffiniol
continent - (adj.) cymedrol, diwair
continent - (n.) cyfandir [-oedd, m.]
continental - (adj.) cyfandirol
contingency - (n.) damwain [damweiniau, f.], digwyddiad [-au, m.]
contingent - (adj.) damweiniol
contingent - (n.) mintai [minteioedd, f.]
continual - (adj.) gwastad, gwastadol, par.haus
continuance - (n.) par.had [m.]
continuation - (n.) par.had [m.]
continue - (v.) aros [ar.hos- &1, aros- &2+; 3.s. erys; 2.s.imp. aros], dal (dala) [dali-; 3.s. dail, deil; 2.s.imp. dal], par.hau (para) [par- &hau; 3.s. pery, par.ha, para; 2.s.imp. para]
{ Dal (dala) has much the same meaning as "parhau":
"Parhau i wneud" and "dal i wneud" (to continue to do) have
identical meanings. On the other hand, you would not use "para" for
"yn dal yma" (= "yn dal i fod yma") (is still here). }
{ Par.hau (para) is used by itself to mean "continue
(in a right state)", "extend in time" that "dal" is not used, for
example, "faint mae'r ddrama'n para?" (how long does the drama
last) or "mae'r sgidiau yma'n para'n dda" (these shoes are lasting
well).
(endure) Par.hau (para) is endure both in the sense of to last and
in the sense of to persevere. }
continuous - (adj.) di-dor (didor), di-fwlch (difwlch), par.haol
contort - (v.) dirdynnu [dirdynn- &1, dirdyn- &2+], nydd-droi [nydd-dro- &i]
contour - (n.) amlinell [-au, f.], tro [-eau, -eon, m.]
contra- - (pfx.) croes-, gwrth-
{ "Croes" causes a soft mutation to the affixed stem. }
{ "Gwrth" causes a soft mutation to the affixed stem. }
contraband - (adj.) gwaharddedig
contract - (n.) cyfamod [-au, m.], cytundeb [-au, m.]
contract - (v.) byr.hau [byr.- &hau], cyfamodi [cyfamod-], cytuno [cytun-]
{ Byr.hau means contract in the sense of shorten. }
{ Cyfamodi is to contract in the sense of to make an
agreement. }
{ Cytuno is to contract in the sense of to make an
agreement. }
contraction - (n.) cywasgiad [-au, m.], talfyriad [-au, m.]
contradict - (v.) gwrth-ddweud (gwrthddywedyd) [gwrth-ddweud-]
contradiction - (n.) gwrthddywediad [-au, m.]
contraflow - (n.) gwrthlif [f.]
contrary - (adj.) croes, gwrthwyneb
contrast - (n.) cyferbyniad [-au, m.], gwrthgyferbyniad [-au, m.]
contrast - (v.) cyferbynnu [cyferbynn- &1, cyferbyn- &2+], gwrthgyferbynnu [gwrthgyferbynn- &1, gwrthgyferbyn- &2+]
contravene - (v.) torri [torr- &1, tor- &2+; 3.s. tyr, tor; 2.s.imp. tor, torr], troseddu [trosedd-]
contraversialist - (n.) dadleuwr [dadleuwyr, m.], dadleuydd [-ion, m.]
contribute - (v.) cyfrannu [cyfrann- &1, cyfran- &2+]
contributing - (adj.) cyfrannol
contribution - (n.) cyfraniad [-au, m.]
contributor - (n.) cyfrannwr [cyfrannwyr, m.]
contrite - (adj.) cystuddiedig, drylliedig, drylliog, edifeirus (edifeiriol)
contrive - (v.) dyfeisio [dyfeisi-], llwyddo [llwydd-], trefnu [trefn-]
control - (n.) llywodraeth [-au, f.], rheolaeth [f.]
control oneself - (v.) ymgynnal [ymgynhali-]
control - (v.) llywodraethu [llywodraeth-], rheoli [rheol-]
controller - (n.) rheolwr [rheolwyr, m.]
controversial - (adj.) dadleuol
controversy - (n.) dadl [-euon, -au, f.]
controvert - (v.) dymchwelyd (dymchwel) [dymchwel-], gwrthbrofi [gwrthbrof-], gwrthddadlau [gwrthddadleu-]
contumacious - (adj.) gwrthnysig
contumely - (n.) anfri [m.], gwarth [m.], sar.had [-au, m.]
contuse - (v.) cleisio [cleisi-]
contusion - (n.) ysictod [m.]
conundrum - (n.) dychymyg [dychmygion, m.], pos [-au, m.]
convalesce - (v.) gwella [gwell-], hybu [hyb-], ymadfer [ymadfer-]
convene - (v.) cynnull [cynnull-], galw [galw-; 3.s. geilw; 2.s.imp. galw], gwysio [gwysi-]
{ If you "call someone" on the phone, you "galw rhywun". "Galw yn"
translates the use of "call" that's equivalent to "visit" (or in
American "visit with" or "drip in on"), so you "galw yn" someone's
house or "galw yn" the office (that is, a specified office).
Sometimes, you can "galw ar" someone meaning to "galw yn" their
house, but "ymweld a+" is more correct than "galw ar" in this sense.
"Galw ar" is equivalent to the English "call upon (someone to do)":
"galwaf ar fy nhgyd-Gymry i sefyll yn y bwlch" "I will call upon my
fellow Welshmen to stand in the gap". }
convenience - (n.) cyfleuster (cyfleustra) [cyfleusterau, m.], hwylustod [m.]
convenient - (adj.) cyfaddas, cyfleus, gweddus, hwylus, hylaw, hyrwydd
convent - (n.) cwfaint [cwfeintiau, mf.], lleiandy [lleiandai, m.], mynachdy [mynachdai, m.]
conventicle - (n.) ty+ cwrdd
convention - (n.) confensiwn [m.], cymanfa [-oedd, f.], cytundeb [-au, m.], defod [-au, f.]
{ Confensiwn is a convention that's just the way people do
things. }
{ Cymanfa is a convention that is a group of people. }
{ Cytundeb is convention meaning an agreement. }
{ Defod is a convention that's just the way people do
things. }
conventional - (adj.) confensiynol
converge - (v.) cydgyfeirio [cydgyfeiri-]
conversant - (adj.) cyfarwydd, cynefin
conversation - (n.) sgwrs [sgyrsiau, f.], ymarwar [m.], ymddiddan [-ion, m.], ymgom [-iau, -ion, f.]
conversazione - (n.) ymgomwest [f.]
converse - (adj.) cyferbyniol, gwrthwyneb
converse - (n.) cyferbyniad [-au, m.], gwrthwyneb [m.]
converse - (v.) ymddiddan [ymddiddan- ?], ymgomio [ymgomi-]
conversion - (n.) dychweliad [-au, m.], tro [-eau, -eon, m.], troe%digaeth [-au, f.]
convert - (adj.) dychweledig [pl. -ion]
convert - (v.) am-droi (amdroi) [am-dro- &i; amdro- &i], dychwelyd [dychwel-; 3.s. & 2.s.imp. dychwel], newid [newidi-; 2.s.imp. newid], troi [tro- &i; 3.s. try; 2.s.imp. tro], trosi [tros-]
{ Trosi is to convert a goal. }
converted - (adj.) dychweledig [pl. -ion], troe%dig
convex - (adj.) amgrwm [f. amgrom], argrwm (argrwn) [f. argrom], crwm [f. crom; crwm- &adj]
convey - (v.) cludo [clud-], cyfleu [cyfle-], cywain [cywain- ?], danfon [danfon-; 3.s. denfyn; 2.s.imp. danfon], hebrwng [hebryng-], trosglwyddo [trosglwydd-], trosi [tros-]
{ Cludo means to carry. }
{ Cywain is convey in the sense of carry. }
{ Trosglwyddo is convey when you convey a meaning. }
{ Trosi is convey when you convey a meaning. }
convict - (n.) penydgarcharor [-ion, m.], troseddwr [troseddwyr, m.]
convict - (v.) argyhoeddi [argyhoedd-], barnu'n euog
{ Argyhoeddi is convict in the sense of convince. }
{ Barnu'n euog is convict in the sense of finding guilty. }
conviction - (n.) arddeliad [-au, m.], argyhoeddiad [-au, m.]
convince - (v.) argyhoeddi [argyhoedd-], darbwyllo [darbwyll-]
convincing - (adj.) argyhoeddiadol
convivial - (adj.) llawen
convocation - (n.) confocasiwn [m.]
convoke - (v.) gwysio [gwysi-]
convolution - (n.) dirwyniad [-au, m.], troelliad [-au, m.]
convolvulus - (n.) cwlwm coed
convoy - (n.) gosgordd [-ion, f.]
convoy - (v.) hebrwng [hebryng-]
convulse - (v.) dirdynnu [dirdynn- &1, dirdyn- &2+], dirgrynu [dirgryn-]
Conway - (prop.n.) Conwy
coo - (v.) lleisio fel colomen
cook - (n.) cog [-au, m.], cogydd [-ion, m.], cogyddes [-au, f.]
cook - (v.) arlwyo [arlwy-], coginio [cogini-], digoni [digon-], gwneud bwyd
cookery - (n.) coginiaeth [f.], cogyddiaeth [f.]
cookie - (n.) cwci [-s, m.?]
{ Cwci is a cookie that a net browser stores on your machine. }
cool - (adj.) claear, didaro, hunan-feddiannol, oer [oer- &adj], oeraidd, oerllyd
{ Claear is cool with respect to temperature. }
{ Didaro is cool with respect to interest. }
{ Hunan-feddiannol is cool with respect to composure. }
{ Oer is cool with respect to temperature. }
{ Oeraidd is cool with respect to temperament. }
{ Oerllyd is cool with respect to temperament. }
cool - (v.) oeri [oer-], ymoeri [ymoer-]
coolness - (n.) oerfelgarwch [m.]
coop - (n.) cawell [cewyll, m.], cut ieir
coop - (v.) cutio [cuti-]
cooper - (n.) cowper [m.], cylchwr [cylchwyr, m.]
co-operate - (v.) cydweithio [cydweithi-], cydweithredu [cydweithred-]
co-operation - (n.) cydweithrediad [-au, m.]
co-opt - (v.) cyfethol [cyfethol-]
co-ordinate - (adj.) cyfurdd
co-ordinate - (v.) cyfurddo [cyfurdd-]
cop - (n.) co\b [-iau, mf.]
cope - (n.) cochl [-au, mf.]
cope - (v.) ymdaro a+
copious - (adj.) dibrin, helaeth
copper - (n.) copr [m.], efydd [m.], efyddyn [-nau, m.], pair [peiriau, m.], pres [m.]
copper money - (n.) arian cochion
copse - (n.) prysglwyn [m.?]
copse - (n.pl.) prysgwydd
copula - (n.) cyplad [m.?]
copulation - (n.) cyd [-iau, -au, m.]
copy - (n.) adysgrif [-au, f.], copi [-%au, m.]
copy - (v.) adysgrifio [adysgrifi-], copi%o [copi%-]
copy-book - (n.) copi [-%au, m.]
copyist - (n.) copi%wr [copi%wyr, m.]
copyright - (n.) hawlfraint [hawlfreintiau, f.]
coquette - (n.) coegen [-nod, f.], hoeden [-nau, -nod, f.], mursen [-nod, f.]
coquette - (v.) mursennu [mursenn- &1, mursen- &2+]
coquettish - (adj.) hoedennaidd
coracle - (n.) corwg (corwgl; cwrwg; cwrwgl) [corygau, coryglau, cwrygau, cwryglau, m.]
coral - (n.) cwrel [-au, m.]
cord - (n.) cord [-iau, m.], cortyn [-nau, m.], rhaff [-au, f.], rheffyn [-nau, m.], tennyn [tenynnau, m.]
spinal cord - (n.) madruddyn y cefn
umbilical cord - (n.) llinyn bogail
cord - (v.) rheffynnu [rheffynn- &1, rheffyn- &2+]
cordial - (adj.) calonnog, o galon
cordial - (n.) cordial [m.?], gwirod [-ydd, -au, m.]
cordless phone - (n.) ffo+n symudol
cordon - (n.) cadwyn [-i, -au, f.], rhes [-i, -au, f.]
Cordovan leather - (n.) cordwal [m.]
corduroy - (n.) melfare/d [m.], rib [m.?]
cordwain - (n.) cordwal [m.]
core - (n.) bywyn [-nau, m.], calon [-nau, f.], curn [-au, f.], curnen [-nau, f.], perfedd [-ion, m.]
coriander - (n.) coriander [m.]
Corinth - (prop.n.) Corinth
cork - (n.) corc [m.], corcyn [cyrc, m.]
cork - (v.) corcio [corci-], topio [topi-]
cormorant - (n.) bilidowcar [m.], morfran [morfrain, f.], mulfran [mulfrain, f.]
corn - (n.) corn [cyrn, m.], llafur [-iau, m.], y+d [ydau, m.]
{ Corn is the kind of corn you don't want on your foot. }
{ Llafur is the kind of corn you eat. }
{ Y+d is the kind of corn you eat. }
ear of corn - (n.) tywysen [tywys, -nau, f.]
heap of corn sheaves - (n.) beisgawn [-au, f.]
mixed corn - (n.) amyd [m.], siprys [m.]
{ "Siprys" is corn mixed with oats and barley. }
sheaf of corn - (n.) aberthged [f.]
{ "Aberthged" is specifically the sheaf of corn used in the
Gorsedd ceremony. }
corncrake - (n.) rhegen yr y+d (rhegen ryg) [f.]
corner - (n.) bach [-au, mf.], bachell [-ion, -au, f.], ban [-nau, mf.], cil [-iau, -ion, m.], congl [-au, f.], cornel [-i, -au, mf.], ongl [-au, f.]
corner - (v.) cornelu [cornel-]
cornerstone - (n.) maen y gongl
cornice - (n.) cornis [m.?]
Cornish - (n.) Cernyweg [f.]
Cornwall - (prop.n.) Cernyw
coronation - (n.) coroni [m.], coroniad [-au, m.]
coroner - (n.) crwner [-iaid, m.], trengholydd [-ion, m.]
inquest of coroner - (n.) trengholiad [-au, m.]
coronet - (n.) coronig [f.], talaith [taleithiau, f.]
corporal - (adj.) corfforol, yn un corff
corporate - (adj.) corfforaethol, corfforedig
corporation - (n.) cest [-au, -iau, f.], corfforaeth [-au, f.]
corporeal - (adj.) corfforol, materol
corps - (n.) corfflu [-oedd, m.]
corpse - (n.) abar [m.], celain [celanedd, celaneddau, f.], corff marw, dynin [m.]
corpulent - (adj.) boliog, cestog, corffol, tew [pl. -ion]
corpuscle - (n.) corffilyn [corffilod, m.]
correct - (adj.) cywir [cywir- &adj]
correct - (v.) ceryddu [cerydd-], cywiro [cywir-]
correction - (n.) cerydd [-on, m.], cywiriad [-au, m.]
correctness - (n.) cywirdeb [m.]
corrector - (n.) cywirwr [cywirwyr, m.], gwiriwr [gwirwyr, m.]
correlate - (v.) cydberthnasu [cydberthnas-]
correspond - (v.) cyfateb [cyfateb-; 3.s. cyfetyb, cyfateb; 2.s.imp. cyfateb], gohebu [goheb-], ymateb [ymateb-; 3.s. ymetyb, ymateb; 2.s.imp. ymateb], ymohebu [ymoheb-]
{ Cyfateb is correspond in the sense of agree. }
{ Gohebu is correspond like a reporter. }
{ Ymohebu is correspond like a reporter. }
correspondence - (n.) cyfatebiaeth [-au, f.], gohebiaeth [f.]
{ Cyfatebiaeth is the kind of correspondence you
draw between two things. }
{ Gohebiaeth is the kind of correspondence you have with your pen pal. }
email correspondence - (n.) ehebiaeth [f.]
correspondent - (n.) gohebydd [-wyr, -ion, m.]
corresponding - (adj.) anghytrig, cyfatebol, gohebol
corridor - (n.) llwybr [-au, m.], rhodfa [rhodfeydd, f.]
corroborate - (v.) cadarnhau [cadarn- &hau], cyfnerthu [cyfnerth-]
corroboration - (n.) ategiad [m.]
corroborative - (adj.) ategol
corrode - (v.) bwyta [bwyt- &a/u; 3.s. bwyty; 2.s.imp. bwyta+], cancro [cancr-], rhydu [rhyd-], treulio [treuli-], ysu [ys-]
corrosive - (adj.) ysol
corrugate - (v.) crebachu [crebach-], crychu [crych-], rhychu [rhych-]
corrupt - (adj.) braen, llwgr, llygredig, pwdr [pl. pydron]
corrupt - (v.) llygru [llygr-]
{ (perish} Llygru is perish when something rots. }
corrupter - (n.) llygrwr [llygrwyr, m.]
corruptible - (adj.) llygradwy
corruption - (n.) llwgr [m.], llygredigaeth [-au, f.], llygriad [-au, m.]
corruptness - (n.) llygredd [m.]
corset - (n.) staes [f.?]
coruscate - (v.) fflachio [fflachi-], gwreichioni [gwreichion-]
cosmonaut - (n.) gofodwr [gofodwyr, m.]
cost - (n.) cost [-au, fm.], traul [treuliau, f.]
cost - (v.) costio [costi-]
costive - (adj.) bolrwym, rhwym
costly - (adj.) costus, drud [pl. -ion], drudfawr, prid
costume - (n.) gwisg [-oedd, f.]
cosy - (adj.) clyd [f. cled], cysurus
cot - (n.) bwth [bythod, m.], gwely bychan
{ Bwth is cot in the sense of cottage. }
{ Gwely bychan is the cot you sleep on. }
coterie - (n.) clymblaid [clymbleidiau, f.], cyfrinfa [cyfrinfeydd, -oedd, -+u, f.]
cottage - (n.) bwth [bythod, m.], bwthyn [bythynnod, m.], penty [pentai, m.], ty+ [tai, m.]
cottager - (n.) bythynnwr [bythynnwyr, m.]
cotton - (adj.) cotymaidd
cotton - (n.) cotwm [cotymau, m.], edau [edafedd, f.]
cottony - (adj.) cotymaidd
cotyledon - (n.) had-deilen [f.]
couch - (n.) glwth [glythau, m.], gorweddfa [-oedd, f.], gorweddfan [-nau, f.], gwa+l [-au, f.], lleithig [f.], tyle [-au, f.]
couch - (v.) gorwedd [gorwedd-; 3.s. & 2.s.imp. gorwedd]
cough - (n.) peswch [m.], pesychiad [-au, m.]
whooping cough - (n.) pas [m.]
cough - (v.) pesychu (peswch) [pesych-]
council - (n.) cwnsel [-au, -oedd, -i, m.], cyngor [cynghorau, m.]
privy council - (n.) cyfrin-gyngor [cyfrin-gynghorau, m.]
councillor - (n.) cynghorwr [cynghorwyr, m.]
counsel - (n.) cwnsel [-au, -oedd, -i, m.], cyngor [cynghorion, m.], dadleuydd [-ion, m.]
{ Cyngor is the counsel that is advice. }
{ Dadleuydd is the counsel you hire to represent you. }
counsel - (v.) cynghori [cynghor-]
counselee - (n.) ymgynghorai [ymgyngoreion, m.]
counselor (counsellor) - (n.) cwnseler [-iaid, m.], cynghorwr [cynghorwyr, m.]
count - (n.) cyfrif [-on, -au, m.], iarll [ieirll, m.]
{ Cyfrif is the count that has to do with numbers. }
{ Iarll is the count who marries a countess. }
count - (v.) cyfrif [cyfrif-], rhifo [rhif-]
countenance - (n.) cefnogaeth [f.], wynepryd [m.]
{ Cefnogaeth is the countenance that is outward support. }
{ Wynepryd is the countenance on your face. }
countenance - (v.) cefnogi [cefnog-]
counter - (n.) cownter [m.?]
counter- - (pfx.) gwrth-
{ "Gwrth" causes a soft mutation to the affixed stem. }
counteract - (v.) gwrthweithio [gwrthweithi-]
counterfeit - (adj.) ffug, gau
counterfeit - (v.) ffugio [ffugi-]
counterfoil - (n.) gwrthddalen [f.?]
countermand - (v.) gwrthorchymyn [gwrthorchmynn- &1, gwrthorchmyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gwrthorchymyn]
counterpane - (n.) cwilt gwely, cwrlid [-au, m.]
counterpart - (n.) cymar [cymheiriaid, m.], rhan gyfatebol
counterpoint - (n.) gwrthbwynt [-iau, m.]
countersign - (v.) adarwyddo [adarwydd-]
countervail - (v.) gwrthbwyso [gwrthbwys-], tycio yn erbyn
countess - (n.) iarlles [-au, f.]
counting - (n.) cyfrifiad [-au, m.]
countless - (adj.) amnifer, di-rif
countrified - (adj.) gwladaidd, gwledig
country - (adj.) gwledig
of a country - (adj.) gwladol
open country - (n.) maestir [-oedd, m.]
country - (n.) bro [-ydd, f.], gwlad [gwledydd, f.], pau [peuoedd, f.], peues [f.]
countryman - (n.) gwladwr [gwladwyr, m.]
county - (n.) sir [-oedd, f.], swydd [-au, -i, f.]
coup - (n.) ergyd [-ion, f.], stro+c [f.], trawiad (tarawiad) [-au, m.]
couple - (n.) cwpl [cyplau, m.]
couple - (v.) cyplu [cypl-], cyplysu [cyplys-]
couplet - (n.) cwpled [-i, -au, m.]
coupling - (n.) cwplws [cyplysau, m.], cyd [-iau, -au, m.]
coupon - (n.) cwpon [-au, m.]
courage - (n.) dewrder [m.], glewdra (glewder) [m.], gwroldeb [m.]
be of good courage - (v.) ymwroli [ymwrol-]
courageous - (adj.) gwrol
courier - (n.) cennad [cenhadau, cenhadon, f.]
course - (n.) cerrynt [mf.], cwrs [cyrsiau, m.], gyrfa [-oedd, gyrfeydd, f.], hynt [-iau, -oedd, f.], rhawd [rhodau, f.], rhedfa [f.], treigl [-au, m.], ystod [-au, -ion, f.]
{ Cerrynt is the same word as the English (water, or
electrical) "current" and so "course" only when this means a flow or
a path. }
{ Cwrs is a borrowed word that has the technical meaning of an
educational experience, or a course of treatment, or perhaps a
running track or golf course. }
{ Gyrfa is the "course" is the sense of "race". }
{ Hynt is the sort of course that is one's life -- "holi
hynt rhywun" is to "ask after" them, ask how the course of their
life is going. }
{ Ystod is used primarily in the phrase "yn ystod"
(during, in the course of). }
in the course of - (prep.) yn ystod
of course - (adv.) wrth gwrs
put on a course - (v.) cynnal cwrs
court - (n.) cwrt [cyrtiau, m.], cyntedd [-au, m.], llys [-oedd, m.]
{ Cyntedd is court in the sense of courtyard. }
{ Llys is the kind of court a judge sits in. }
divorce court - (n.) ysgarlys [-oedd, m.]
court - (v.) caru [car-; 3.s. & 2.s.imp. ca+r], gwahodd (gwadd) [gwahodd-]
{ Caru is court when you're dating someone. }
{ Gwahodd (gwadd) is court when you court disaster. }
courteous - (adj.) cwrtais, syberw
courtesy - (n.) cwrteisi (cwrteisrwydd) [m.]
courtier - (n.) gw+r llys, llyswr [llyswyr, m.]
courtly - (adj.) llysaidd
courtship - (n.) carwriaeth [-au, f.]
courtyard - (n.) buarth [-au, m.], clos [-ydd, m.], cwrt [cyrtiau, m.], iard [ierdydd, f.]
cousin, female - (n.) cyfnither [-oedd, f.]
cousin, female second - (n.) cyfyrderes [-au, f.]
cousin, first - (n.) cefnder [cefndyr, m.]
cousin, second - (n.) cyfyrder [cyfyrdyr, m.]
cove - (n.) cil [-iau, -ion, m.], cilfach [-au, f.]
covenant - (n.) cyfamod [-au, m.]
covenant - (v.) amodi [amod-], cyfamodi [cyfamod-]
covenanted - (adj.) cyfamodol
covenanter - (n.) cyfamodwr [cyfamodwyr, m.]
cover - (n.) caead [-au, m.], clawr [cloriau, m.], cwfert [m.], gorchudd [-ion, m.], gwerchyr [m.]
{ Caead is the top of a tin or vessel. }
cover - (v.) anhuddo [anhudd-], gorchuddio [gorchuddi-], gordoi [gordo- &i], hulio [huli-], toi [to- &i]
{ Anhuddo especially has the meaning of covering with fire. }
covered - (adj.) anhuddol
covering - (n.) achwre (achfre) [m.], amwisg [-oedd, f.], anhudded [m.], cnwd [cnydau, m.], gorchudd [-ion, m.], hugan [-au, f.]
coverlet - (n.) cwilt [-iau, m.], cwrlid [-au, m.], cylched [-au, m.]
coverlid - (n.) cwilt [-iau, m.], cwrlid [-au, m.]
covert - (adj.) ce+l, cudd
covert - (n.) dirgel [-ion, m.], lloches [-au, f.], prysglwyn [m.?]
covet - (v.) chwanta (chwantu) [chwant-], chwenychu (chwennych) [chwenych-; 3.s. & 2.s.imp. chwennych], trachwantu (trachwanta) [trachwant-]
covetous - (adj.) trachwantus
covetousness - (n.) trachwant [-au, m.]
covey - (n.) haid [heidiau, f.], nythaid o betris
cow - (n.) buwch [buchod, f.]
afterbirth of a cow - (n.) brych [m.]
barren cow - (n.) myswynog [-ydd, -au, f.]
cow collar - (n.) aerwy [-au, -on, m.]
cow - (v.) bygylu [bygyl-], torri ysbryd
coward - (n.) adwr [m.], anwr [anwyr, m.], llwfrddyn [-ion, m.], llwfrgi [llwfrgwn, m.], llwfryn [m.]
cowardice - (n.) llwfrdra [m.]
cowardly - (adj.) anw+raidd, llwfr [f. llofr]
Cowbridge - (prop.n.) Y Bont-faen
cower - (v.) cyrcydu [cyrcyd-], yswatio [yswati-]
cow-house - (n.) beudy [beudai, -au, m.], glowty [glowtai, m.]
cow-house post - (n.) buddel (buddelw) [buddelwydd, mf.]
cowl - (n.) cwcwll [cycyllau, m.], cwfl [cyflau, m.]
cowled - (adj.) cycyllog
co-worker - (n.) cydweithiwr [cydweithwyr, m.]
cowpox - (n.) brech y fuwch
cows - (n.pl.) gwartheg
herd of cows - (n.) buches [-au, -i, f.]
cowslip - (n.) briallu Mair
coxcomb - (n.) coegddyn [-ion, m.], coegyn [-nod, m.], pefryn [m.], ysgogyn [m.]
coxwain - (n.) llywydd cwch
coy - (adj.) gwylaidd, yswil
Coychurch - (prop.n.) Llan.grallo
cozen - (v.) hocedu [hoced-], hudo [hud-], twyllo [twyll-]
crab - (n.) cranc [-od, -iau, m.]
crabapple - (n.) afal crabas, afal sur
crabbed - (adj.) crebachlyd
crack - (n.) clec [-iau, -s, f.], crac [-iau, m.]
crack - (v.) agennu [agenn- &1, agen- &2+], brolio [broli-], clecian [cleci-], cracio [craci-]
cracked - (adj.) craciog
crackle - (v.) clindarddach [clindardd-], crecian [creci-]
crackling - (n.) clindarddach [m.]
cradle - (n.) cadair fedi, cawell [cewyll, m.], crud [-au, m.]
craft - (n.) celf [-au, f.], celfyddyd [-au, f.], crefft [-au, f.], cyfrwystra (cyfrwyster) [m.], dichell [-ion, f.], llestr [-i, m.], llong [-au, f.], ystryw [-iau, f.]
{ Celf is a craft that is an art form. }
{ Celfyddyd is a craft that is an art form. }
{ Crefft is a craft that is a handicraft. }
{ Cyfrwystra (cyfrwyster) is the kind of craft that is cunning
or deceitful. }
{ Dichell is the kind of craft that is cunning
or deceitful. }
{ Llestr is the kind of craft you ride in. }
{ Llong is the kind of craft you sail in. }
smith's craft - (n.) gofaniaeth [f.]
craftsman - (n.) crefftwr [crefftwyr, m.]
crafty - (adj.) cyfrwys, dichellgar, diferiog, dyfeisgar, sgilgar, ystrywgar
crag - (n.) clegr (clegyr) [-au, m.], clogwyn [-i, -au, m.], craig [creigiau, f.]
craggy - (adj.) clogwynog, ysgithrog
cram - (v.) gorlenwi [gorlenw-], saco [sac-], stwffio [stwffi-]
cramp - (n.) cramp [m.?], creffyn [-nau, m.], cwlwm gwythi
cramp - (v.) caethiwo [caethiw-], gwasgu [gwasg-; 3.s. & 2.s.imp. gwasg]
crane - (n.) craen [-iau, m.], cre%yr [crehyrod, m.], crychydd [-ion, m.], garan [-od, mf.]
crane - (v.) estyn gwddf
cranium - (n.) pen.glog [-au, f.]
cranny - (n.) agen [-nau, f.], agennig [m.], hollt [-au, mf.]
crash - (n.) gwrthdrawiad [-au, m.], twrf [tyrfau, m.]
crash - (v.) chwilfriwio [chwilfriwi-]
crass - (adj.) dybryd, naff, praff [pl. preiffion; praff- &adj], tew [pl. -ion]
{ "Naff" is a slang term. }
{ Dybryd is crass with respect to behavior (behaviour). }
{ Praff is crass with respect to size. }
{ Tew is crass with respect to size. }
crate - (n.) cawell llestri
crater - (n.) cawg [-iau, m.], ceudod [m.], safn llosgfynydd
{ Safn llosgfynydd is specifically a volcano's crater. }
cravat - (n.) cadach gwddf, crafat [m.?]
crave - (v.) blysio [blysi-], chwenychu (chwennych) [chwenych-; 3.s. & 2.s.imp. chwennych], crefu [cref-], deisyf (deisyfu) [deisyf-], ffrawddunio [ffrawdduni-], ymhw+edd [ymhwedd-]
{ You "crefu ar" a person. }
craven - (adj.) llwfr [f. llofr]
craven - (n.) llwfr [m.?]
craving - (n.) blys [-iau, m.], chwant [-au, m.]
crawl - (v.) cropian [cropi-], llusgo [llusg-], ymlusgo [ymlusg-]
front crawl - (n.) nofio rhydd
craze - (n.) chwilen [chwilod, f.], ysfa [ysfeydd, f.]
creak - (n.) gwich [-iau, f.]
creak - (v.) crecian [creci-], grillian (grillio) [grilli-], gwichian (gwichio) [gwichi-], rhincian [rhinci-]
creaking - (adj.) gwichlyd
cream - (adj.) melynwyn
ice cream - (n.) hufen ia+
cream - (n.) hufen [m.]
creamery - (n.) hufenfa [hufenfeydd, f.]
creamy - (adj.) hufennaidd
crease - (n.) o+l plygu, plyg [-ion, -iau, m.]
crease - (v.) crychu [crych-]
create - (v.) creu [cre-]
not created - (adj.) digree%dig
creation - (n.) cread [m.], creadigaeth [-au, f.]
creative - (adj.) creadigol
creativity - (n.) creadigedd [m.], creadigrwydd [m.]
creator - (n.) cre%wr [crewyr, m.], creawdwr [creawdwyr, m.]
creature - (n.) creadur [-iaid, m.], creadures [-au, f.]
credence - (n.) coel [-ion, f.], cred [-au, f.], ffydd [f.]
credential - (n.) credlythyr [-au, m.]
credibility - (n.) hygoeledd [m.]
credible - (adj.) credadwy, hygoel, hygred
credit - (n.) clod [-ydd, mf.], coel [-ion, f.], cred [-au, f.], credyd [-au, m.]
{ Clod is the type of credit you get for a job well done. }
{ Coel is the type of credit you can use to buy things. }
{ Cred is the type of credit you can use to buy things. }
{ Credyd is the type of credit you get for a job well done. }
on credit - (adv.) ar goel
credit - (v.) coelio [coeli-]
creditor - (n.) coeliwr [coelwyr, m.], echwynnwr [echwynnwyr, m.], gofynnwr [gofynnwyr, m.]
credulity - (n.) hygoeledd [m.]
credulous - (adj.) hygoel, hygoelus
creed - (n.) credo [-au, mf.]
creek - (n.) cilfach [-au, f.]
creel - (n.) cryw [-iau, m.]
creep - (v.) cripio [cripi-], cropian [cropi-], ymgripio [ymgripi-], ymlusgo [ymlusg-]
cremate - (v.) amlosgi [amlosg-]
crematorium - (n.) amlosgfa [amlosgfeydd, f.]
crepe (crape) - (n.) cre+p [m.?]
crescent - (adj.) cynyddol
crescent - (n.) hanner lleuad
cress - (n.pl.) berwr
crest - (n.) arfau bonedd, copa [-+u, -on, m.], crib [-au, fm.], mwng [myngau, m.]
{ Arfau bonedd is a crest of arms. }
{ Copa is the crest that is the top of something. }
{ Crib is the crest that is the top of something. }
{ Mwng is the crest that some animals have on their tops. }
crestfallen - (adj.) penisel
crevice - (n.) agen [-nau, f.], hollt [-au, mf.], rhigol [-au, -ydd, f.]
crew - (n.) ciwed [coll.f.], criw [-iau, m.], gwerin [-oedd, coll.f.], gwerin llong, haid [heidiau, f.]
crewel - (n.) edau fain o wla+n
crib - (n.) caban [-au, m.], gwely plentyn, preseb [-au, m.]
{ Caban is crib in the sense of booth. }
{ Gwely plentyn is the crib a baby sleeps in. }
{ Preseb is crib in the sense of stall. }
crib - (v.) caethiwo [caethiw-]
cricket - (n.) criced [m.], cricsyn [crics, m.]
{ Criced is the cricket that is a game. }
{ Cricsyn is the cricket that is an insect. }
Crickhowell - (prop.n.) Crucywel
crier - (n.) cri%wr [cri%wyr, m.]
crime - (n.) anghyfraith [m.], caredd [-au, m.], trosedd [-au, mf.]
criminal - (adj.) troseddol
criminal - (n.) troseddwr [troseddwyr, m.]
crimp - (v.) crebachu [crebach-], crimpio [crimpi-], crychu [crych-]
crimson - (adj.) rhudd [pl. -ion], rhuddgoch [pl. -ion]
crimson - (n.) rhuddgoch [m.?]
cringe - (v.) creinio [creini-], cynffonna [cynffonn- &1, cynffon- &2+], ffalsio [ffalsi-], ymgreinio [ymgreini-]
cripple - (n.) cloff [-ion?, m.], efrydd [-ion, m.]
cripple - (v.) cloffi [cloff-], efryddu [efrydd-], llesteirio (llestair) [llesteiri-], llyffetheirio [llyffetheiri-]
crippled - (adj.) efrydd [pl. -ion]
crisis - (n.) argyfwng [argyfyngau, argyfyngoedd, m.]
crisp - (adj.) cras [pl. creision], crisbin, crych [f. crech], sychgola
criterion - (n.) maen prawf, safon [-au, f.]
critic - (n.) beirniad [beirniaid, m.]
critical - (adj.) beirniadol, peryglus [perycl- &adj], pryderus
{ Beirniadol is critical as relates to a critic. }
{ Peryglus is critical in the sense of dangerous. }
{ Pryderus is critical in the sense of anxious. }
criticism - (n.) beirniadaeth [-au, f.]
criticize (criticise) - (v.) beirniadu [beirniad-]
croak - (n.) crawc [-iau, f.]
croak - (v.) ceintach [ceintach-], cogor [cogor-], crawcian (crawcio) [crawci-]
croaker - (n.) ceintachwr [ceintachwyr, m.]
crochet - (n.) crosiet [m.]
crochet - (v.) crosio [crosi-]
crock - (n.) ewach [-od, m.], llestr pridd, priddell [-au, -i, f.]
{ Ewach is an animal. }
{ Llestr pridd is an earthen dish. }
{ Priddell is an earthen dish. }
crocodile - (n.) crocodil [-od?, m.?]
croft - (n.) cadlas [cadlesydd, f.], crofft [-ydd, -au, f.], llain [lleiniau, f.], tyddyn [-nod, -nau, m.]
cromlech - (n.) cromlech [-i, -au, f.]
crony - (n.) cydymaith [cymdeithion, m.], cyfaill agos
crook - (n.) bagl [-au, f.], crwca [m.], ffon fugail
{ Bagl is the kind of crook a shepherd carries. }
crooked - (adj.) adw+yr [adwyr- &adj], aniawn, anunion, cam [pl. ceimion], crwca, gw+yr, gwyrgam
crookedness - (n.) camder (camdra) [m.], gwyrni [m.]
croon - (v.) grwnan [grwnan- ?], mwmian canu
crop - (n.) cnwd [cnydau, m.], crombil [-iau, f.], cynnyrch [cynhyrchion, m.], glasog [-au, f.]
{ Cnwd is the kind of crop you grow in the fields. }
{ Crombil is the kind of crop a bird has. }
{ Cynnyrch is the kind of crop you grow in the fields. }
{ Glasog is the kind of crop a bird has. }
crop - (v.) cnydio [cnydi-], cwtogi [cwtog-], tocio [toci-], torri [torr- &1, tor- &2+; 3.s. tyr, tor; 2.s.imp. tor, torr]
crosier - (n.) bagl esgob
cross - (adj.) croes, traws
{ Croes tends to mean across the direction of something
else (like the cross-piece of a cross). A "croesbren" is one
attached at right angles to a vertical post. "Yn groes i'r ffordd"
is at right angles to the traffic on the road. "Yn groes i" can
also mean "in the opposite direction to": "mynd yn groes i bawb
arall" -- "going against the traffic". }
{ Traws tends to be something to do with "from one side to
the other". A "trawsbren" goes from one wall to the other, across
the gap. "Ar draws y ffordd" is over (to/on) the other side of the
street. }
cross oneself - (v.) ymgroesi [ymgroes-], ymswyno [ymswyn-]
cross out - (v.) croesi allan
cross - (n.) croes [-au, f.], croesbren [-nau, -ni, mf.], crog [-au, f.], crwys [-au, f.]
cross - (v.) croesi [croes-]
cross-cross - (adj.) croesymgroes
cross-cross - (n.) cris-groes [f.]
cross-examination - (n.) croesholiad [-au, m.]
cross-examine - (v.) croesholi [croeshol-; 3.s. & 2.s.imp. croeshawl]
cross-eyed - (adj.) llygatgroes
cross-grained - (adj.) afrywiog
crossroad - (n.) croesffordd [croesffyrdd, f.]
cross-saw - (n.) trawslif [f.]
crossword - (n.) croesair [croeseiriau, m.]
crotchet - (n.) cromfach [-au, f.], crosiet [m.], mympwy [-on, m.]
crouch - (v.) cyrcydu [cyrcyd-], gwyro i lawr
crouching - (adj.) ar gwrcwd
croup - (n.) crw+p [m.?]
crow - (n.) bra+n [brain, mf.], trosol haearn
{ Bra+n is the crow that is a black bird. }
{ Trosol haearn is the crow you pry with. }
crow - (v.) canu [can-; 3.s. & 2.s.imp. ca+n], canu fel ceiliog, ymffrostio [ymffrosti-]
{ Canu fel ceiliog is the crowing a rooster does. }
{ Canu is the crowing a rooster does. }
{ Ymffrostio is the crowing a braggart does. }
crowbar - (n.) gwif [-iau, -ion, m.], trosol [-ion, m.]
crowd - (n.) crwth [crythau, m.], torf [-eydd, -oedd, f.], twr [tyrrau, m.], tyrfa [-oedd, f.]
crowd together - (v.) tyrru [tyrr- &1, tyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twr], ymdyrru [ymdyrr- &1, ymdyr- &2+]
crowd - (v.) heidio [heidi-], tyrru [tyrr- &1, tyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twr]
crown - (n.) coron [-au, fm.], corun [-au, m.]
{ Coron is the kind of crown placed on a head to indicate royalty. }
{ Corun is the kind of crown Jack fell down and broke. }
crown - (v.) coroni [coron-]
crowned - (adj.) coronog
crowner - (n.) crwner [-iaid, m.]
crucial - (adj.) hanfodol, terfynol
crucible - (n.) tawddlestr [-i, m.]
crucifix - (n.) crog [-au, f.], crwys [-au, f.], delw Crist ar y groes
crucifixion - (n.) croeshoeliad [m.]
crucify - (v.) croeshoelio [croeshoeli-]
crude - (adj.) amrwd, crai, cri, llymrig
cruel - (adj.) addoer, adwythig, an.guriol (an.giriol), annhirion, annynol, anwar [anwar- &adj], anwaraidd, aruthr, creulon [creulon- &adj], dywal, en.giriol, milain
cruelty - (n.) creulondeb [-au, m.]
cruise - (n.) mordaith [mordeithiau, f.]
cruise - (v.) morio [mori-]
cruiser - (n.) gwiblong [-au, f.]
crumb - (n.) briwsionyn (briwsyn) [briwsion, m.]
crumb - (n.pl.) mwyd [-ion, -od, m.]
crumble - (v.) briwsioni [briwsion-], malurio [maluri-]
crumple - (v.) crychu [crych-], gwasgu [gwasg-; 3.s. & 2.s.imp. gwasg]
crunch - (v.) cnoi yn drystiog, grillian (grillio) [grilli-], sathru yn drystiog
crupper - (n.) crwper [m.], pedrain [pedreiniau, f.], pen o+l
crusade - (n.) croesgad [-au, f.], rhyfel y groes
crusader - (n.) croesgadwr [croesgadwyr, m.]
crush - (n.) torf [-eydd, -oedd, f.], ymwasg [f.]
crush - (v.) gwasgu [gwasg-; 3.s. & 2.s.imp. gwasg], llethu [lleth-], ysigo [ysig-]
crust - (n.) cramen [-nau, f.], crawen [-nau, f.], crest [m.], crofen [-nau, -ni, f.], crwst [crystiau, m.], crystyn [crystiau, m.]
crutch - (n.) bagl [-au, f.], baglan [f.], ffon fagl
cry - (n.) cri [-au, f.], diasbad [-au, f.], disgyr [f.], dolef [-au, f.], gwaedd [-au, f.], llef [-au, -ydd, f.], na+d [nadau, f.]
battle cry - (n.) rhyfelgri [-au, -oedd, m.]
cry fie - (v.) wfftio [wffti-]
cry out - (v.) dolefain [dolef-], nadu [nad-]
war cry - (n.) rhyfelgri [-au, -oedd, m.]
cry - (v.) crio [cri-], gweiddi (gwaeddi) [gweidd-, gwaedd-], llefain [llef-], wylo [wyl-]
cryptic - (adj.) cyfrin, dirgel [dirgel- &adj]
crystal - (adj.) crisial, grisialaidd
crystal - (n.) crisial [-au, m.], grisial [m.]
crystalline - (adj.) grisialaidd
crystallization (crystallisation) - (n.) crisialiad [m.]
crystallize (crystallise) - (v.) crisialu [crisial-]
cub - (n.) cenau [cenawon, m.]
cube - (n.) ciwb [m.]
cubicle - (n.) cuddygl [m.?]
cubit - (n.) cufydd [-au, m.], cyfelin [-au, f.]
cuckold - (n.) cwcwallt [-iaid, -od, m.]
cuckold - (v.) cwcwalltu [cwcwallt-]
cuckoo - (n.) cog [-au, f.], cwcw [-od, f.], gwirionyn [m.]
{ Cog is a bird. }
{ Cwcw is a bird. }
{ Gwirionyn is cuckoo as a simpleton. }
cucumber - (n.) cucumer [-au, m.]
cud - (n.) cil [-iau, -ion, m.]
chew cud - (v.) cil-gnoi (cilgnoi) [cil-gno- &i, cilgno- &i]
chew one's cud - (v.) atgnoi [atgno- &i]
cuddle - (v.) anwesu [anwes-], anwylo [anwyl-], tolach [tol-]
cudgel - (n.) ffon [ffyn, f.], pastwn [pastynau, m.]
cudgel - (v.) ffonodio [ffonodi-], pastynu [pastyn-]
cue - (n.) awgrym [-au, -iadau, m.], ciw [m.]
cuff - (n.) cernod [-iau, f.], dyrnod [-iau, -au, mf.], torch llawes
{ Cernod is the kind of cuff that hurts when you receive one. }
{ Dyrnod is the kind of cuff that hurts when you receive one. }
{ Torch llawes is the kind of cuff a sleeve has. }
cuff - (v.) cernodio [cernodi-], dyrnodio [dyrnodi-]
cuirass - (n.) dwyfronneg [dwyfronegau, f.], llurig [-au, f.]
culinary - (adj.) coginiol
cull - (v.) dewis [dewis-], pigo [pig-]
culminate - (v.) cyrraedd ei anterth
culpable - (adj.) beius, camweddus
culprit - (n.) drwgweithredwr [drwgweithredwyr, m.], troseddwr [troseddwyr, m.]
cult - (n.) addoliad [-au, m.], cwlt [m.?]
cultivate - (v.) amaethu [amaeth-], arail [arail-], diwyllio [diwylli-], gwrteithio [gwrteithi-], hwsmona [hwsmon-], meithrin [meithrin-], trin [trini-]
cultivation - (n.) gwrteithiad [m.], hwsmonaeth [f.]
cultivator - (n.) meithrinwr [meithrinwyr, m.], meithrinydd [-ion, m.]
cultural - (adj.) diwylliadol
culture - (n.) diwylliant [diwylliannau, m.], gwrtaith [m.], gwrteithiad [m.]
culture - (v.) gwrteithio [gwrteithi-]
cultured - (adj.) coeth, diwylliedig
cumber - (v.) beichio [beichi-], llesteirio (llestair) [llesteiri-]
cumbersome - (adj.) afrosgo, beichus
cumin - (n.) cwmin [m.?]
cunning - (adj.) cyfrwys, cywrain, dichellgar, dyfeisgar, ffel, sgilgar
cunning and malicious - (adj.) dichellddrwg
cunning - (n.) cyfrwystra (cyfrwyster) [m.], ffalster [m.], medr [-au, m.]
cup - (n.) cwpan [-au, mf.], ffiol (phiol) [-au, f.], godard (godart) [-au, f.], gorflwch [gorflychau, m.]
cup-bearer - (n.) menestr [m.]
cupbearer - (n.) trulliad [trulliaid, m.]
cupboard - (n.) cwpwrdd [cypyrddau, m.]
cupful - (n.) cwpanaid (cwpaned) [cwpaneidiau, mf.]
cupidity - (n.) gwanc am elw, trachwant [-au, m.]
cur - (n.) corgi [corgwn, m.], costog [-ion, m.], taeog [-au, -ion, m.]
{ Corgi is a cur that is a dog. }
{ Costog is a cur that is a dog. }
{ Taeog is a human who acts like a cur. }
curacy - (n.) curadiaeth [-au, f.]
curate - (n.) curad [-iaid, m.]
curate - (v.) curadu [curad-]
curator - (n.) ceidwad [ceidwaid, m.], curadur [-on, m.]
curb - (n.) atalfa [atalfeydd, f.], cwrbyn [-ion?, m.], genfa [genfa+u, genfeydd, f.], ymyl [-au, -on, mf.]
curb - (v.) ffrwyno [ffrwyn-]
curd - (n.) caul [ceulion, ceuliau, m.], caws [m.], ceuled [m.]
curd - (v.) cawsio [cawsi-]
curdle - (v.) cawsio [cawsi-], cawsu [caws-], ceulo [ceul-]
curdled - (adj.) cawsiog, meiddlyd
curds - (n.pl.) cawsion
cure - (n.) gofal [-on, m.], iacha+d [m.], meddyginiaeth [-au, f.]
{ Gofal is cure in the old-fashioned sense of care. }
{ Iacha+d is the cure that refers to return to health. }
{ Meddyginiaeth is the cure that refers to the medicine. }
cure - (v.) halltu [hallt-], iacha/u [iach- &a/u], meddyginiaethu [meddyginiaeth-]
{ Halltu is the curing that puts salt in something. }
{ Iacha/u is curing that restores to health. }
{ Meddyginiaethu is curing that restores to health. }
curfew - (n.) dyhuddgloch [dyhuddglychau, dyhuddglych, f.], hwyrgloch [hwyrglychau, hwyrglych, f.]
curiosity - (n.) chwilfrydedd [m.], cywreinbeth [-au, cywreinion, m.], cywreinrwydd [m.]
{ Cywreinbeth is a curiosity, i.e., something curious. }
{ Cywreinrwydd is the abstract concept of curiosity. }
curious - (adj.) chwilfrydig, chwilgar, cywrain, holgar, hynod
curl - (n.) cudyn [-nau, m.], cwrlyn [m.]
curl - (v.) crychu [crych-], modrwyo [modrwy-]
curlew - (n.) gylfinir [m.]
curliness - (n.) crychni [m.]
curly - (adj.) crych [f. crech], cyrliog
curmudgeon - (n.) cerlyn [-ion?, m.], cybydd [-ion, m.], dyn.gaswr [dyn.gaswyr, m.], taeog [-au, -ion, m.]
currant bread - (n.) bara brith
currants - (n.pl.) cyrains (cyrans), grawn Corinth, rhyfon
currency - (n.) arian breiniol
current - (adj.) rhedegol
current money - (n.) arian bath, arian treigl
current - (n.) cerrynt [mf.], ffrwd [ffrydiau, f.], llif [-ogydd, m.]
curriculum - (n.) cwriwcwlwm [m.], cwrs addysg, maes llafur
currier - (n.) crwynwr [crwynwyr, m.]
curry - (v.) cribo [crib-], trin lledr, ysgrafellu [ysgrafell-]
curry-comb - (n.) ysgrafell [-od, -i, f.]
curse - (n.) andras (andros) [-iaid, m.], melltith [-ion, f.], rheg [-au, rhegfeydd, f.]
{ Melltith is curse in the sense of hex. }
{ Rheg is curse in the sense of naughty words. }
given to cursing - (adj.) rheglyd
curse - (v.) melltithio [melltithi-], rhegi [rheg-]
{ Melltithio is curse in the sense of calling a curse upon someone. }
{ Rhegi is to say naughty words. }
cursed - (adj.) melltigedig (melltigaid)
cursor - (n.) cwrswr [cwrswyr, m.], rhedell [-au, f.]
cursory - (adj.) brysiog, diofal
curt - (adj.) byr [f. ber; pl. -ion; byrr- &adj], cryno, cwta [f. cota], swta, sychgola
curtail - (v.) cwtogi [cwtog-], prinhau [prin- &hau], talfyrru [talfyri-]
curtain - (n.) llen [-ni, f.]
curtsy - (n.) cyrtsi [f.?]
curvature - (n.) camedd [m.]
curve - (n.) cromlin [-iau, f.], tro [-eau, -eon, m.]
{ Cromlin is a curve as a mathematical object. }
{ Tro is a general curve, like you find on a road. }
curve - (v.) camu [cam-], gwyro [gwyr-], troi [tro- &i; 3.s. try; 2.s.imp. tro]
curved - (adj.) crwm [f. crom; crwm- &adj]
cushion - (n.) clustog [-au, fm.]
custard - (n.) cwstard [m.]
custodian - (n.) ceidwad [ceidwaid, m.]
custody - (n.) cadwraeth [f.], dalfa [dalfeydd, f.], gwarchodaeth [f.]
custom - (adj.) dewisol
custom setting - (n.) gosodiad dewisol
custom - (n.) arfer [-ion, mf.], arferiad [-au, m.], cwsmeriaeth [f.], cynefod [-au, f.], defod [-au, f.], toll [-au, f.]
{ Arfer is something one is accustomed to do. }
{ Arferiad is something one is accustomed to do. }
{ Defod is a custom that is a convention. }
{ Toll is the type of custom you pay when you enter a
country. }
customary - (adj.) arferol, gnawd
customer - (n.) cwsmer [-iaid, m.]
customs - (n.pl.) defion
cut - (n.) archoll [-ion, mf.], briw [-iau, -ydd, m.], golwyth [-ion, m.], hac [-iau, m.], toriad [-au, m.]
{ Golwyth is a cut of meat. }
cut up - (v.) darnio [darni-]
cut - (v.) lladd [lladd-; 3.s. & 2.s.imp. lladd], toli [tol-; 3.s. & 2.s.imp. tawl], torri [torr- &1, tor- &2+; 3.s. tyr, tor; 2.s.imp. tor, torr], trychu [trych-], ysgythru [ysgythr-]
cutaneous - (adj.) croenol
cute - (adj.) ciwt
cuticle - (n.) croen [crwyn, m.], pilen [-nau, f.]
cutler - (n.) cyllellwr [cyllellwyr, m.]
cutlet - (n.) golwyth [-ion, m.]
cutter - (n.) torrwr [torrwyr, m.]
cutting - (adj.) crafog, miniog
cutting - (n.) trychiad [-au, m.]
cwm - (n.) cwm [cymau, cymoedd, m.]
cyberspace - (n.) rhithofod [m.]
cycle - (n.) cylch [-au, -oedd, m.], olwyn [-ion, f.]
cycle - (v.) olwyno [olwyn-]
cyclone - (n.) trowynt [-oedd, m.]
cyclotron - (n.) troellwr [troellwyr, m.]
cygnet - (n.) alarchen [f.], cyw alarch
cylinder - (n.) rho+l [rholiau, f.], silindr [-au, m.]
cymbal - (n.) symbal [-au, m.]
cynghanedd, form - (v.) cynganeddu [cynganedd-]
cynghanedd, in - (adj.) cynganeddol
cynic - (n.) gwawdiwr [gwawdwyr, m.], sinig [m.]
cynical - (adj.) gwawdlyd
dab - (n.) dab [m.?]
dab - (v.) dabio [dabi-], dwbio [dwbi-]
dabble - (v.) dablo [dabl-], diblo [dibl-], slotian [sloti-], yslotian [ysloti-]
dad - (n.) dada [m.], tad [-au, m.], tada [m.], tyta [m.]
dada - (n.) dada [m.], tad [-au, m.], tada [m.], tyta [m.]
daddy - (n.) dada [m.], tad [-au, m.], tada [m.], tyta [m.]
daffodil - (n.) cenhinen Bedr
daft - (adj.) gwirion [pl. -iaid; gwirion- &adj], hurt
dagger - (n.) bidog [-au, mf.], dagr [-au, m.]
daily - (adj.) beunyddiol, dyddiol
daily - (adv.) beunydd
dainty - (adj.) amheuthun, danteithiol, del, dillyn
dainty - (n.) amheuthun [-ion, m.], danteithfwyd [danteithion, m.]
dairy - (n.) bwtri [m.], llaethdy [llaethdai, m.]
daisy - (n.) llygad y dydd
dale - (n.) bro [-ydd, f.], cwm [cymau, cymoedd, m.], do+l [dolydd, dolau, doliau, f.], dyffryn [-noedd, m.], glyn [-noedd, m.]
{ Cwm is actually an English word, which Webster's
helpfully defines as "cirque"; Webster's defines "cirque" as "a deep
steep-walled basin on a mountain shaped like half a bowl". A "cwm"
is something in the mountains, it has a distinct "pen" or "blaen"
where it is closed; I have no sense of its being broad and lush.
Cwm Pennant is a valley that ends at the ridge by Rhyd Ddu in the
middle of Snowdonia and you wouldn't try to grow much more than
sheep in it, even though it is broad. }
{ Dyffryn is low land, meadows, that sort of thing, probably
extending both ways from where you are. A "dyffryn" tends to be
broad and lush. Dyffryn Clwyd is a "dyffryn"; it is a broad river
valley in which the principal stock is cattle. }
dalliance - (n.) maldod [m.]
dally - (v.) cellwair [cellweir- ?], pencawna [pencawn-], swmera [swmer-], ymdroi [ymdro- &i]
{ Cellwair is dally in the sense of trifle. }
{ Pencawna is dally in the sense of trifle. }
{ Swmera is dally in the sense of loiter. }
{ Ymdroi is dally in the sense of loiter. }
dam - (n.) argae [-au, m.], cored [-au, f.], cronfa [cronfeydd, f.], mamog [-iaid, -ion, f.]
{ Argae is the dam that holds back waters. }
{ Cored is the dam that holds back waters. }
{ Cronfa is the dam that holds back waters. }
{ Mamog is the dam that gives birth to baby animals. }
dam - (v.) arga/u [arg- &a/u], cronni [cronn- &1, cron- &2+]
damage - (n.) amhariad [m.], difrod [-iau, m.], niwed [niweidiau, m.]
damage - (v.) amharu [amhar-], niweidio [niweidi-]
{ You "amharu ar" something. } }
dame - (n.) arglwyddes [-au, f.], gwraig [gwragedd, f.], meistres [-i, f.]
{ The word 'gwraig' has only one syllable. }
damn - (v.) cyfrgolli [cyfrgoll-], damnio [damni-]
damnation - (n.) damnedigaeth [f.]
damnatory - (adj.) damniol
damning - (adj.) damniol
damp - (adj.) gwlybyrog, llaith [pl. lleithion]
damp - (n.) lleithder (lleithdra) [m.]
damp - (v.) lleitho [lleith-]
damsel - (n.) herlodes (lodes) [-i, f.], llances [-i, -au, f.], morwyn [morynion, f.]
dance - (n.) dawns [-iau, f.]
dance - (v.) dawnsio [dawnsi-], llemain [llem- ?]
dancer - (n.) dawnsiwr [dawnswyr, m.]
dandelion - (n.) dant y llew
dandruff - (n.) cen [m.], mardon [m.?]
dandy - (n.) coegyn [-nod, m.], dandi [m.?]
danger - (n.) enbydrwydd [m.], perygl (peryg) [-on, m.]
dangerous - (adj.) enbyd (enbydus), peryglus [perycl- &adj]
dangle - (v.) hongian [hongi-], siglo [sigl-]
{ Hongian is dangle as an intransitive verb. }
{ Siglo is dangle as a transitive verb. }
dapper - (adj.) del, heini, sionc, twt
dapple - (v.) britho [brith-], ysmotio [ysmoti-]
dare - (v.) anturio [anturi-], beiddio [beiddi-; 3.s. & 2.s.imp. baidd], herfeiddio [herfeiddi-], herio (herian) [heri-], meiddio [meiddi-; 3.s. & 2.s.imp. maidd], osio [osi-], rhyfygu [rhyfyg-]
daring - (adj.) beiddgar, glew [pl. -ion], herfeiddiol, mentrus
daring - (n.) beiddgarwch [m.]
dark - (adj.) cethin, tywyll [f. tywell]
dark blue - (adj.) gwrm
dark - (n.) nos [-au, nosweithiau, f.], tywyllwch [m.]
{ Nos probably always means "night". }
darken - (v.) caddugo [caddug-], tywyllu [tywyll-]
darkness - (n.) caddug [m.], gwyll [-ion, m.], tywyllwch [m.]
gross darkness - (n.) fagddu [f.]
darling - (adj.) annwyl [anwyl- &adj]
darling - (n.) anwylyd [anwyliaid, mf.], cariad [-au, -on, mf.]
darn - (v.) brodio [brodi-], cyweirio [cyweiri-], trwsio [trwsi-]
dart - (n.) picell [-au, f.], saeth [-au, f.]
dart - (v.) gwanu [gwan-; 3.s. & 2.s.imp. gwa+n], picio [pici-], saethu [saeth-]
dash - (n.) llinell [-au, f.], rhuthr [-au, m.], ystremp [-iau, f.]
{ Llinell is the dash that is a piece of punctuation. }
{ Rhuthr is the dash that means you are moving quickly. }
dash - (v.) chwalu [chwal-; 3.s. & 2.s.imp. chwa+l], chwilfriwio [chwilfriwi-], rhuthro [rhuthr-]
{ Chwalu is dash when you dash something into pieces. }
{ Chwilfriwio is dash when you dash something into pieces. }
{ Rhuthro is dash when you run quickly. }
dastard - (n.) llwfryn [m.]
data - (n.) data [m.]
database - (n.) cronfa ddata, databas [-au, m.]
relational database - (n.) cronfa ddata berthynol
date - (n.) amseriad [-au, m.], dyddiad [-au, m.]
have a date - (v.) cadw oed
date - (v.) amseru [amser-], cadw oed, dyddio [dyddi- {only 3.s. forms exist}]
dating - (n.) amseriad [-au, m.]
daub - (v.) dwbio [dwbi-], iro [ir-]
daughter - (n.) merch [-ed, f.]
daughter-in-law - (n.) gwaudd [f.], merch-yng-nghyfraith [merched-yng-nghyfraith, f.]
daunt - (v.) dantio [danti-], digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+], llwfr.hau [llwfr.- &hau]
David - (prop.n.) Dafydd (Dewi)
David's, St. - (prop.n.) Mynyw, Tyddewi
dawdle - (v.) swmera [swmer-], ymdroi [ymdro- &i]
dawn - (n.) cyfddydd [-iau, m.], cynddydd [m.], gwawr [f.], plygain [plygeiniau, m.]
dawn - (v.) dyddhau [dydd- &hau], dyddio [dyddi- {only 3.s. forms exist}], gwawrio [gwawri-]
dawning - (adj.) plygeiniol
day - (n.) diwrnod [-au, -iau, m.], dwthwn [m.], dydd [-iau, m.]
{ Diwrnod is especially used for "day" in the sense of 24 hours. }
{ Dydd is largely the kind of "day" that is not night. The days
of the week all use "dydd": "Dydd Llun" (Monday). }
become day - (v.) dyddhau [dydd- &hau], dyddio [dyddi- {only 3.s. forms exist}]
certain day - (n.) dyddgwaith [m.]
day before yesterday - (adv.) echdoe
day before yesterday - (n.) echdoe [m.]
ember day - (n.) catgor [-iau, -au, m.]
every day - (adv.) beunydd
every day - (n.) diwetydd (diwedydd) [m.]
feast day - (n.) dygwyl [m.]
first day of month - (n.) calan [m.]
New Year's Day - (n.) y Calan
next day - (adv.) drannoeth, trannoeth
the Ancient of Days - (n.) yr hen Ddihenydd
three days - (n.pl.) tridiau
three days later - (adv.) tradwy
two days - (n.) deuddydd [-iau, m.]
two days later - (adv.) trennydd
daybreak - (n.) boreddydd [-iau, m.], cyfddydd [-iau, m.], cynddydd [m.], gwawr [f.]
daydream - (v.) hel meddyliau
daysman - (n.) dyddiwr [dyddwyr, m.]
daze - (v.) dallu [dall-], pensyfrdanu [pensyfrdan-], syfrdanu [syfrdan-], synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
{ Dallu is daze in the sense of dazzle. }
{ Syfrdanu is daze in the sense of amaze. }
{ Synnu is daze in the sense of amaze. }
dazed - (adj.) pensyfrdan, syfrdan
dazzle - (v.) britho [brith-], dallu [dall-], disgleirio [disgleiri-], pelydru [pelydr-]
{ Dallu is dazzle as a transitive verb. }
{ Disgleirio is an intransitive dazzle. }
{ Pelydru is dazzle as an intransitive verb. }
dazzling - (adj.) disglair, llachar
de- - (pfx.) an- (a-; af-)
{ "An (a-; af-)" causes a nasal mutation to the affixed stem. }
deacon - (n.) blaenor [-iaid, m.], diacon [-iaid, m.]
deaconess - (n.) diacones [f.]
deaconly - (adj.) diaconaidd
deacons' pew - (n.) se+t fawr
dead - (adj.) difywyd, marw [pl. meirw, meirwon]
dead body - (n.) celain [celanedd, celaneddau, f.]
Dead Sea - (prop.n.) Y Mo+r Marw
half dead - (adj.) adfyw
mourn for the dead - (v.) arwylo [arwyl-]
dead - (adv.) hollol
dead - (n.) marw [meirw, meirwon, m.]
deaden - (v.) marweiddio [marweiddi-], marwhau [marw- &hau]
deadlock - (n.) clo marw
deadly - (adj.) angheuol, marwol [pl. -ion]
deadness - (n.) marweidd-dra [m.]
deaf - (adj.) byddar [pl. byddair]
deaf person - (n.) byddar [-iaid, byddair, m.]
profoundly deaf - (adj.) cwbl byddar, hollol byddar
deafen - (v.) byddaru [byddar-]
deafening - (adj.) byddarol
deafness - (n.) byddardod [m.]
deal - (n.) llawer [-oedd, m.], trafodaeth [-au, f.]
{ Llawer is deal as in "a great deal of trouble".}
{ Trafodaeth is a deal you make with a business partner. }
deal with - (v.) ymdrin [ymdrini-]
deal - (v.) delio [deli-], trin [trini-], ymwneud (ymwneuthur) [ymwn- &mynd; ymwnel- {only (1.s. & 2.s. & p.)pres. ind. forms exist}; 3.s. ymwnel]
dealer - (n.) masnachwr [masnachwyr, m.]
cattle dealer - (n.) porthmon [porthmyn, m.]
dean - (n.) deon [-iaid, m.]
deanery - (n.) deondy [deondai, m.], deoniaeth [-au, f.]
dear - (adj.) annwyl [anwyl- &adj], cariadus, cu, drud [pl. -ion], hoff, mwyn [mwyn- &adj], prid
{ Annwyl means "beloved", so that "He is dear to me" is
"mae o'n annwyl i mi". The salutation is "annwyl gyfaill" (dear
friend) so it is always "annwyl" at the top of a letter. }
{ Cu is the kind of dear of whom you are fond. }
{ Drud is dear in the sense of costly. }
{ Hoff is the kind of dear of whom you are fond. }
{ Mwyn, when translated as "dear", would be closer to
"(dear because) endearing". }
dear to - (adj.) annwyl gan, annwyl i
O dear me! - (interj.) O'r annwyl!
dear - (n.) anwylyd [anwyliaid, mf.], cariad [-au, -on, mf.]
dearness - (n.) anwyldeb [m.]
dearth - (n.) drudaniaeth [f.], prinder (prindra) [m.]
death - (n.) addoed [m.], adwedd [m.], angau [angheuoedd, mf.], dihenydd [dienyddiadau, m.], llaith [m.], marwolaeth [-au, f.], tranc [m.], trancedigaeth [f.]
put to death - (v.) dienyddio [dienyddi-]
death-rattle - (n.) rhoch [fm.], rhwnc [m.]
debar - (v.) atal [atali-; 3.s. etyl, eteil*; 2.s.imp. atal], cau allan, lluddio (lluddias) [lluddi-]
debase - (v.) darostwng [darostyng-], iselhau (iselu) [isel- &hau, isel-], llygru [llygr-]
{ (perish} Llygru is perish when something rots. }
debased language - (n.) bratiaith [f.]
debate - (n.) dadl [-euon, -au, f.]
debate about - (v.) dadlau am
debate with - (v.) dadlau a+
debate - (v.) dadlau [dadleu-], ymryson [ymryson-]
debater - (n.) dadleuwr [dadleuwyr, m.], dadleuydd [-ion, m.]
debauch - (n.) cyfeddach [-au, f.]
debauch - (v.) llygru [llygr-], treisio [treisi-]
{ (perish} Llygru is perish when something rots. }
{ Llygru is debauch when you do it yourself. }
{ Treisio is debauch when you do it to someone else. }
debility - (n.) gwendid [-au, m.], llesgedd [m.], musgrellni [m.]
debit - (n.) dyled [-ion, f.]
debit - (v.) codi ar, dyledu [dyled-]
debris - (n.) llutrod [m.], ysbwriel (ysbwrial) [m.]
debris - (n.pl.) malurion, mwnws
debt - (n.) dyled [-ion, f.]
in debt - (adj.) dyledog
debtor - (n.) dyledwr [dyledwyr, m.]
decadence - (n.) adfeiliad (adfeiliant) [m.], dirywiad [m.]
decalogue - (n.) y deg gorchymyn
decamp - (v.) cilio [cili-], dianc (diengyd; dihengyd) [dihang- &1, diang- &2+; 3.s. & 2.s.imp. dianc], ffoi [ffo- &i; 3.s. ffy; 2.s.imp. ffo]
decapitate - (v.) torfynyglu [torfynygl-], torri pen
decay - (n.) adfeiliad (adfeiliant) [m.], dadfeiliad [m.]
decay - (v.) adfeilio [adfeili-], dadfeilio [dadfeili-], edwi (edwino) [edw-, edwin-]
decayed - (adj.) adfeiliedig, amharus, methiannus
decayed stump - (n.) celffaint [celffeiniau, m.]
decease - (n.) marwolaeth [-au, f.], tranc [m.], trancedigaeth [f.], ymadawiad [m.]
decease - (v.) marw [def.], trengi [treng-]
{ (perish} Trengi is perish when something dies. }
deceased - (adj.) trancedig, ymadawedig
deceit - (n.) anghywirdeb [-au, m.], dichell [-ion, f.], ffalsedd [m.], hoced [-ion, f.], som [-au, f.], twyll [m.]
deceitful - (adj.) ffals [pl. ffeilsion], twyllodrus
deceitfulness - (n.) ffalster [m.]
deceive - (v.) hocedu [hoced-], siomi [siom-], twyllo [twyll-]
deceiver - (n.) twyllwr [twyllwyr, m.]
deceleration - (n.) arafiad [-au, m.]
December - (n.) Rhagfyr [m.]
decency - (n.) gweddeidd-dra [m.], gwedduster (gweddustra) [m.]
decent - (adj.) chwaethus, gweddaidd, gweddus, syber
deception - (n.) dichell [-ion, f.], ffug [-ion, m.], twyll [m.]
decide - (v.) penderfynu [penderfyn-]
decimal - (adj.) degol
decimal - (n.) degol [-ion, m.]
decimate - (v.) degymu [degym-]
decipher - (v.) dadrys [dadrys-], darllen [darllen-; 3.s. & 2.s.imp. darllen], dehongli [dehongl-]
decision - (n.) dyfarniad [-au, m.], penderfyniad [-au, m.]
decisive - (adj.) pendant, penderfynol
deck - (n.) bwrdd llong, dec [m.?]
deck - (v.) addurno [addurn-], pincio [pinci-], trwsio [trwsi-]
declaration - (n.) datganiad [-au, m.], mynegiad [-au, m.]
declarative - (adj.) mynegol
declare - (v.) cyhoeddi [cyhoedd-], datgan [datgan-], datganu [datgan-], mynegi [myneg-], traethu [traeth-]
decline - (n.) dadfeiliad [m.], darfodedigaeth [m.]
{ Dadfeiliad is the decline that leads to ruin. }
decline - (v.) dadfeilio [dadfeili-], gwrthod [gwrthod-; 3.s. gwrthyd; 2.s.imp. gwrthod], treiglo [treigl-]
{ Dadfeilio is decline when you fall to ruin. }
{ Gwrthod is decline when you turn down a deal. }
{ Treiglo is decline, devolve, or inflect
in the grammatical sense. }
declining - (adj.) llethrog
declivity - (n.) disgynfa [disgynfeydd, f.], goriwaered [m.], llethr [-au, -i, f.]
decoct - (v.) berweddu [berwedd-], toddi [todd-; 3.s. & 2.s.imp. tawdd], trwytho [trwyth-]
decoction - (n.) trwyth [-i, -au, m.]
decollate - (v.) decoladu [decolad-]
decompose - (v.) braenu [braen-], dadelfennu [dadelfenn- &1, dadelfen- &2+], pydru [pydr-]
{ Braenu is decompose when you rot. }
{ Dadelfennu is decompose when you break a problem into
parts. }
{ Pydru is decompose when you rot. }
decorate - (v.) addurno [addurn-], arwisgo [arwisg-]
decorative - (adj.) addurnol
decorator - (n.) addurnwr [addurnwyr, m.]
decorous - (adj.) gweddaidd, gweddus
decorum - (n.) gweddeidd-dra [m.], gwedduster (gweddustra) [m.]
decoy - (n.) hud [-ion, m.], magl [-au, f.]
decoy - (v.) hudo [hud-], llithio [llithi-]
decrease - (n.) lleihad [m.]
on the decrease - (adj.) ar drai
decrease - (v.) gostwng [gostyng-; 3.s. & 2.s.imp. gostwng], lleihau [llei- &hau]
decree - (n.) act [-au, f.], arfaeth [-au, f.], gorchymyn [gorchmynion, m.]
decree - (v.) gorchymyn [gorchmynn- &1, gorchmyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gorchymyn], lluniaethu [lluniaeth-]
{ You "gorchymyn i" a person. }
decrepit - (adj.) llegach, llesg, methedig [pl. -ion], musgrell
decrepit one - (n.) cleiriach [m.]
decriminalize - (v.) dad-droseddoli [dad-droseddol-]
decry - (v.) difri%o [difri%-], goganu [gogan-]
dedicate - (v.) cyflwyno [cyflwyn-], cysegru [cysegr-]
dedication - (n.) cyflwyniad [-au, m.]
deduce - (v.) casglu [casgl-; 3.s. & 2.s.imp. casgl], diddwytho [diddwyth-], tynnu [tynn- &1, tyn- &2+; 3.s. tyn, tynn; 2.s.imp. tyn]
deduct - (v.) toli [tol-; 3.s. & 2.s.imp. tawl], tolli [toll-], tynnu ymaith
deduction - (n.) diddwythiad [-au, m.]
Dee - (prop.n.) Dyfrdwy
deed - (n.) gweithred [-oedd, f.]
deem - (v.) barnu [barn-; 3.s. barn, beirn*; 2.s.imp. barn], meddwl [meddyli-; 3.s. & 2.s.imp. meddwl], ystyried [ystyri-]
deep - (adj.) dwfn [f. dofn; pl. dyfn, dyfnion; dyfn- &adj], dwys [pl. -ion]
deep sleep - (n.) trwmgwsg [m.]
drink deeply - (v.) drachtio [drachti-]
deep - (n.) dwfn [m.?], dyfnder [-au, -oedd, m.], gorddyfnder [-au, m.]
deepen - (v.) dwysa/u [dwys- &a/u], dyfnhau [dyfn- &hau], trymhau [trym- &hau]
deepness - (n.) dyfndra [m.]
deer - (n.) carw [ceirw, m.], danas [m.]
deface - (v.) anurddo [anurdd-], difwyno [difwyn-], hagru [hagr-]
defalcate - (v.) celcio [celci-], darn.guddio [darn.guddi-], lladrata [lladrata-]
defamation - (n.) gogan [f.]
defame - (v.) athrodi [athrod-], difenwi [difenw-], difri%o [difri%-], goganu [gogan-], pardduo [parddu-]
default - (adj.) diofyn
default - (n.) diffyg [-ion, m.], gwall [-au, m.], meth [-ion, m.], pall [m.]
defeat - (n.) gorchfygiad [-au, m.]
defeat - (v.) gorchfygu [gorchfyg-]
defect - (n.) anaf [-au, m.], anafdod [m.], anghaffael [m.], bai [beiau, m.], coll [-iadau, m.], diffyg [-ion, m.], ffaeledd [-au, m.], gwall [-au, m.], nam [-au, m.], rhemp [f.]
defective - (adj.) diffygiol
defence - (n.) amddiffyn [m.?], amddiffyniad [m.], pill [-ion, m.]
defend - (v.) amddiffyn [amddiffynn- &1, amddiffyn- &2+; 3.s. amddiffyn], amwyn [amwyn-]
defend from - (v.) amddiffyn rhag
defendant - (n.) diffynnydd [diffynyddion, m.], diffynnyddes [-au, f.]
defender - (n.) amddiffynnwr [amddiffynnwyr, m.], amddiffynnydd [-ion, m.]
defer - (v.) gohirio [gohiri-], gwrogi [gwrog-], oedi [oed-], parchu [parch-; 3.s. peirch*], ymostwng [ymostyng-]
{ Gohirio is defer when you postpone something. }
{ Gwrogi is defer when you submit to someone. }
{ Oedi is defer when you postpone something. }
{ Parchu is defer when you submit to someone. }
{ Ymostwng is defer when you submit to someone. }
defiance - (n.) her [-iau, f.], herfeiddiad [m.]
defiant - (adj.) herfeiddiol
deficient - (adj.) diffygiol, prin [pl. -ion; prin- &adj], yn eisiau
deficit - (n.) diffyg [-ion, m.]
attention deficit disorder - (n.) anhwylder diffyg canolbwyntio
defile - (n.) bwlch [bylchau, m.], ceunant [ceunentydd, m.], culffordd [culffyrdd, f.]
defile - (v.) anharddu [anhardd-], difwyno [difwyn-], halogi [halog-]
defiled - (adj.) halog (halogedig)
defilement - (n.) halogrwydd [m.]
defiler - (n.) halogwr [halogwyr, m.]
define - (v.) darnodi [darnod-], diffinio [diffini-], penderfynu [penderfyn-]
{ Darnodi is define when you explain something clearly. }
{ Diffinio is define when you explain something clearly. }
{ Penderfynu is define when you determine the boundary of
something. }
definite - (adj.) pendant, penodol
definite article - (n.) bannod [banodau, f.]
definition - (n.) darnodiad [-au, m.], diffiniad [-au, m.], eglurdeb (eglurder) [m.]
{ Eglurdeb (eglurder) is the kind of definition a
television has. }
deflect - (v.) gwyro [gwyr-], osgoi [osgo-]
{ "Osgoi" is accented on the final syllable, in contrast to the normal
rule. }
deforest - (v.) datfforestu [datfforest-]
deform - (v.) aflunieiddio [aflunieiddi-], aflunio [afluni-], anffurfio [anffurfi-], gwrthuno [gwrthun-], hagru [hagr-]
deformed - (adj.) afluniaidd, anffurfiol
deformity - (n.) anffurfiad [-au, m.]
defraud - (v.) hocedu [hoced-], twyllo [twyll-], ysbeilio [ysbeili-]
defray - (v.) talu treuliau
deft - (adj.) deheuig, hylaw, medrus
defunct - (adj.) marw [pl. meirw, meirwon], trancedig
defy - (v.) beiddio [beiddi-; 3.s. & 2.s.imp. baidd], herfeiddio [herfeiddi-], herio (herian) [heri-]
degenerate - (adj.) dirywiedig
degenerate - (v.) dirywio [dirywi-]
degeneration - (n.) dirywiad [m.]
degrade - (v.) difreinio [difreini-], diraddio [diraddi-], iselhau (iselu) [isel- &hau, isel-]
degraded - (adj.) llygredig
degrading - (adj.) diraddiol
degree - (n.) gradd [-au, f.]
confer degree - (v.) urddo [urdd-]
degree of kinship - (n.) ach [-au, -oedd, f.]
of high degree - (adj.) uchelradd
deify - (v.) dwyfoli [dwyfol-]
deign - (v.) teilyngu [teilyng-], ymostwng [ymostyng-]
deity - (n.) duw [-iau, m.], duwdod [m.], dwyfoldeb [m.]
{ Duw is Deity. }
{ Duwdod is the abstract concept of deity. }
{ Dwyfoldeb is the abstract concept of deity. }
deject - (v.) digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+], llwfr.hau [llwfr.- &hau]
dejected - (adj.) digalon
become dejected - (v.) anhyfrydu [anhyfryd-]
dejection - (n.) digalondid [m.]
delapidate - (v.) adfeilio [adfeili-], malurio [maluri-]
delay - (n.) atreg [m.], oediad [-au, m.]
without delay - (adj.) di-oed (dioed)
without delay - (adv.) diannod, yn syth, yn union
delay - (v.) addoedi [addoed-], gohirio [gohiri-], oedi [oed-]
delectable - (adj.) hyfryd [hyfryt- &adj], hyfrydlon
delegate - (n.) anfonog [-ion, m.], cynrychiolwr [cynrychiolwyr, m.], cynrychiolydd [-ion, m.], dirprwy [-on, m.]
delegate - (v.) dirprwyo [dirprwy-]
delete - (v.) dileu [dile-]
deleterious - (adj.) niweidiol
deletion - (n.) dilead [m.]
deliberate - (adj.) bwriadol, hamddenol, pwyllog
deliberate - (v.) ystyried yn bwyllog
deliberation - (n.) arafeiddiwch [m.]
delicacies - (n.pl.) danteithion
delicacy - (n.) amheuthun [-ion, m.], lledneisrwydd [m.], sew [-ion, m.]
delicate - (adj.) cain [pl. ceinion; cein- &adj], cynnil, gwanllyd (gwannaidd), llednais, manw+aidd, tyner
{ Cain is delicate in the sense of intricate. }
{ Gwanllyd (gwannaidd) is delicate in the sense of easily
destroyed. }
{ Llednais is delicate in the sense of modest. }
{ Manw+aidd is delicate in the sense of intricate. }
{ Tyner is delicate in the sense of gentle. }
delicious - (adj.) blasus, danteithiol, pe+r
delight - (n.) hoffter [-au, m.], hyfrydwch [m.], menwyd [m.]
delight oneself - (v.) ymhyfrydu [ymhyfryd-]
take delight - (v.) ymhoffi [ymhoff-]
delight - (v.) difyrru [difyrr- &1, difyr- &2+], hyfrydu [hyfryd-], ymddigrifo [ymddigrif-]
delightful - (adj.) braf, hyfryd [hyfryt- &adj]
{ The adjective "braf" is not mutated after "yn" as most
adjectives are. }
delights - (n.pl.) mwynder [-au, m.]
delimit - (v.) gosod terfynau
delineate - (v.) darlunio [darluni-], portreadu [portread-]
delinquency - (n.) bai [beiau, m.], trosedd [-au, mf.]
delirium - (n.) gwallgofrwydd [m.], syfrdandod [m.]
deliver - (v.) danfon [danfon-; 3.s. denfyn; 2.s.imp. danfon], gwaredu (gwared) [gwared-; 3.s. gwared, gweryd*; 2.s.imp. gwared], traddodi [traddod-]
{ Danfon is deliver in the sense of escort. }
{ Gwaredu (gwared) is deliver in the sense of save. }
{ Traddodi is deliver in the sense of consign. }
deliverance - (n.) gwaredigaeth [-au, f.], ymwared [m.]
deliverer - (n.) traddodwr [traddodwyr, m.]
delivery - (n.) danfoniad [m.], traddodiad [-au, m.]
dell - (n.) ceunant [ceunentydd, m.], cwm [cymau, cymoedd, m.], glyn [-noedd, m.], pant [-iau, m.]
delude - (v.) hocedu [hoced-], hudo [hud-], llithio [llithi-], twyllo [twyll-]
deluge - (n.) cenllif [m.], dilyw (diluw) [-iau, m.], dylif [m.]
deluge - (v.) gorlifo [gorlif-]
delusion - (n.) cyfeiliornad [-au, m.], lledrith [m.], twyll [m.]
{ Lledrith is delusion in the sense of magic. }
delve - (v.) chwilio [chwili-], cloddio [cloddi-], palu [pal-], turio [turi-]
demand - (n.) galw [m.], galwad [-au, mf.], gofyn [-ion, m.], hawl [-iau, holion, f.]
{ Galwad is a demand, as in "this is our demand". }
{ Gofyn is a need or requirement, as in "this is what is
demanded." If there is "no demand for it, sir", the indefinite
abstraction, it could be either "gofyn" or "galwad". }
demand - (v.) erchi [arch-; 3.s. eirch], gofyn [gofynn- &1, gofyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gofyn], hawlio [hawli-], mynnu [mynn- &1, myn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. myn]
{ To ask a question, you "gofyn cwestiwn". To ask a person, you "gofyn i
berson". To ask a person a question, you "gofyn i berson am gwestiwn". }
{ You "erchi i" a person. }
demarcation - (n.) ffin [-iau, f.], gosodiad terfynau
demean - (v.) ymddwyn [ymddyg-]
demeanor (demeanour) - (n.) ymddygiad [-au, m.]
demented - (adj.) gorffwyll, gwallgof
demerit - (n.) anhaeddiant [m.]
demesne - (n.) bro [-ydd, f.], tiriogaeth [-au, f.], treftadaeth [f.]
Demetia - (prop.n.) Dyfed
demi- - (adj.) hanner
demise - (n.) marwolaeth [-au, f.], trosglwyddiad [m.]
democracy - (n.) democratiaeth [f.], gwerin [-oedd, coll.f.], gweriniaeth [-au, f.]
democrat - (n.) gweriniaethwr [gweriniaethwyr, m.], gwerinwr [gwerinwyr, m.], gwerinydd [-ion, m.]
demolish - (v.) chwalu [chwal-; 3.s. & 2.s.imp. chwa+l], distrywio [distrywi-], dymchwelyd (dymchwel) [dymchwel-]
demon - (n.) cythraul [cythreuliaid, m.], ysbryd drwg
demonstrate - (v.) arddan.gos (arddangos) [arddan.gos-; 3.s. ardden.gys; 2.s.imp. arddan.gos], profi [prof-; 3.s. & 2.s.imp. prawf]
demonstration - (n.) arddan.gosfa (arddangosfa) [arddan.gosfeydd, arddangosfeydd, f.], arddan.gosiad (arddangosiad) [-au, m.], eglur.had [m.]
demonstrator - (n.) arddan.goswr (arddangoswr) [arddan.goswyr, m.]
demoralize - (v.) anfoesoli [anfoesol-], anwroli [anwrol-], llygru [llygr-]
{ (perish} Llygru is perish when something rots. }
{ Anfoesoli is demoralize when you remove someone's morals. }
{ Anwroli is demoralize when you make someone a coward. }
{ Llygru is demoralize when you remove someone's morals. }
demur - (v.) codi gwrthwynebiad, petruso [petrus-]
demure - (adj.) mursennaidd, swil
{ Mursennaidd is demure in the sense of prudish. }
{ Swil is demure in the sense of shy. }
den - (n.) ffau [ffeuau, f.], gwa+l [-au, f.], lloches [-au, f.]
Denby - (prop.n.) Dinbych
denial - (n.) gwad [-nau, m.], gwadiad [-au, m.], gwrthodiad [m.], naca+d [m.], ymwadiad [m.]
{ Gwad is denial when you disavow someone. }
{ Gwrthodiad is denial when you refuse something. }
{ Naca+d is denial when you refuse something. }
denier - (n.) gwadwr [gwadwyr, m.]
denizen - (n.) dinesydd [dinasyddion, m.], preswylydd [-ion, preswylwyr, m.]
denominate - (v.) cyfenwi [cyfenw-], enwi [enw-], galw [galw-; 3.s. geilw; 2.s.imp. galw]
{ If you "call someone" on the phone, you "galw rhywun". "Galw yn"
translates the use of "call" that's equivalent to "visit" (or in
American "visit with" or "drip in on"), so you "galw yn" someone's
house or "galw yn" the office (that is, a specified office).
Sometimes, you can "galw ar" someone meaning to "galw yn" their
house, but "ymweld a+" is more correct than "galw ar" in this sense.
"Galw ar" is equivalent to the English "call upon (someone to do)":
"galwaf ar fy nhgyd-Gymry i sefyll yn y bwlch" "I will call upon my
fellow Welshmen to stand in the gap". }
denomination - (n.) enw [-au, m.], enwad [-au, m.]
denote - (v.) arwyddo [arwydd-], arwyddoca/u [arwyddoc- &a/u], darnodi [darnod-], dynodi [dynod-], hynodi [hynod-]
denounce - (v.) condemnio [condemni-], cyhuddo [cyhudd-], lladd ar
dense - (adj.) dwys [pl. -ion], hurt, pendew, tew [pl. -ion]
{ Dwys is dense in a physical sense. }
{ Hurt is dense in a mental sense. }
{ Pendew is dense in a mental sense. }
{ Tew is dense in a physical sense. }
density - (n.) dwysedd [m.]
dent - (n.) tolc [-iau, m.]
dent - (v.) pantio [panti-], tolcio [tolci-]
dental - (adj.) deintiol
dented - (adj.) tolciog
dentist - (n.) deintydd [-ion, m.]
dentistry - (n.) deintyddiaeth [f.]
denude - (v.) dinoethi [dinoeth-], noethi [noeth-]
deny - (v.) gomedd [gomedd-; 3.s. & 2.s.imp. gomedd], gwadu [gwad-; 3.s. & 2.s.imp. gwad], gwrthod [gwrthod-; 3.s. gwrthyd; 2.s.imp. gwrthod], naca/u [nac- &a/u]
deny oneself - (v.) hunanymwadu [hunanymwad-], ymwadu [ymwad-]
{ You "ymwadu a+" something. }
depart - (v.) cychwyn [cychwynn- &1, cychwyn- &2+; 3.s. cychwyn], ymadael (ymadaw; ymado) [ymadaw-; 3.s. ymedy; 2.s.imp. yma+d]
{ Cychwyn is depart when you start a new course of action. }
{ Ymadael (ymadaw; ymado) is depart when you leave a place. }
depart from - (v.) ymadael a+
departed - (adj.) ymadawedig
department - (n.) adran [-nau, f.], dosbarth [-iadau, -au, m.]
departure - (n.) cychwyniad [-au, m.], ymadawiad [m.]
{ Cychwyniad is departure when you set out on a new course
of action. }
{ Ymadawiad is departure when you leave a place. }
depend - (v.) dibynnu [dibynn- &1, dibyn- &2+], ymddibynnu [ymddibyn-]
depend on - (v.) dibynnu ar
dependence - (n.) dibyniad [-au, m.], goglyd [m.], ymddibyniad [m.]
dependent - (adj.) dibynnol
dependent - (n.) dibynnydd [dibynyddion, m.]
depending - (adj.) dibynnol
depict - (v.) darlunio [darluni-], portreadu [portread-]
depiction - (n.) portread [-au, m.]
deplete - (v.) gwaca/u [gwac- &a/u], gwagu [gwag-], hysbyddu [hysbydd-]
deplore - (v.) gofidio [gofidi-], gresynu [gresyn-]
deplume - (v.) pluo (plufio) [plu-, plufi-]
deponent - (n.) deponent [m.?], tyst ar lw
depopulate - (v.) diboblogi [diboblog-]
deport - (v.) alltudio [alltudi-], ymarweddu [ymarwedd-]
{ Alltudio is deport in the sense of sending away. }
{ Ymarweddu is deport in the sense of conducting yourself. }
deportation - (n.) alltudiaeth [f.]
deportment - (n.) ymarweddiad [-au, m.], ymddygiad [-au, m.]
depose - (v.) deol [deol-], diorseddu [diorsedd-], diswyddo [diswydd-], tyngu [tyng- &1, tyngh- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twng], tystio [tysti-]
{ Deol is depose when you kick someone out. }
{ Diorseddu is depose when you dethrone someone. }
{ Diswyddo is depose when you remove someone from office. }
{ Tyngu is depose when you give a deposition. }
{ Tystio is depose when you give a deposition. }
deposit - (n.) adnau [adneuon, m.], blaendal [-iadau, m.], gwaddod [-ion, m.]
deposit sediment - (v.) gwaddodi [gwaddod-], gwaelodi [gwaelod-]
deposit - (v.) adneuo [adneu-], dodi i lawr
depositary - (n.) addod [-au, m.]
depositing - (adj.) adneuol
depositor - (n.) adneuwr [adneuwyr, m.]
depot - (n.) gorsaf [-oedd, f.], ystorfa [ystorfeydd, f.]
{ Gorsaf is a depot that is a train station. }
{ Ystorfa is a depot that is a storehouse. }
depradation - (n.) lladrad [-au, m.]
deprave - (v.) halogi [halog-], llygru [llygr-]
{ (perish} Llygru is perish when something rots. }
depraved - (adj.) llygredig
depravity - (n.) llygredd [m.]
deprecate - (v.) anghymeradwyo [anghymeradwy-]
depreciate - (v.) bychanu [bychan-], dibrisio [dibrisi-]
{ Bychanu is depreciate as in to belittle. }
{ Dibrisio is to depreciate financially. }
depreciation - (n.) dibristod [m.]
depredation - (n.) ysbeiliad [m.]
depress - (v.) digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+], gostwng [gostyng-; 3.s. & 2.s.imp. gostwng], iselhau (iselu) [isel- &hau, isel-], pantio [panti-], pruddhau [prudd- &hau]
{ Digalonni is depress as in to discourage. }
{ Gostwng is depress as in to lower. }
{ Iselhau (iselu) is depress as in to lower. }
{ Pantio is depress as in to dent. }
{ Pruddhau is depress as in to sadden. }
depressed - (adj.) digalon, isel [ised; is; isaf], pruddglwyfus
as depressed - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
depression - (n.) digalondid [m.], dirwasgiad [-au, m.], iselder [-au, m.], pruddglwyf [m.]
deprive - (v.) amddifadu [amddifad-], difeddiannu [difeddiann- &1, difeddian- &2+], difreinio [difreini-], difuddio [difuddi-]
depth - (n.) dyfnder [-au, -oedd, m.], dyfndra [m.], eigion [-au, m.], iselder [-au, m.]
deputation - (n.) dirprwyaeth [-au, f.]
depute - (v.) dirprwyo [dirprwy-]
deputize - (v.) dirprwyo [dirprwy-]
deputy - (n.) dirprwy [-on, m.]
derange - (v.) anhrefnu [anhrefn-], drysu [drys-]
deride - (v.) gwatwar [gwatwar-; 3.s. & 2.s.imp. gwatwar], gwawdio [gwawdi-], testunio [testuni-]
derision - (n.) dirmyg [m.], gwatwar [m.], gwawd [m.]
derivation - (n.) haniad [m.], tadogaeth [f.], tarddiad [-au, m.]
derive - (v.) cael (caffael) [irreg.], deillio [deilli-], derbyn [derbyni-; 3.s. & 2.s.imp. derbyn], tarddu [tardd-, 3.s. & 2.s.imp. tardd]
{ Cael (caffael) is derive when you obtain something from
a source. }
{ Deillio is derive when you have something as origin. }
{ Derbyn is derive when you obtain something from a source. }
{ Tarddu is derive when you have something as origin. }
be derived - (v.) hanu [han-], tarddu [tardd-, 3.s. & 2.s.imp. tardd]
derogate - (v.) bychanu [bychan-], tynnu oddi wrth
derogatory - (adj.) bychanus
descant - (n.) cyfalaw [-on, f.], desgant [-iau?, f.?]
descend - (v.) disgyn [disgynn- &1, disgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. disgyn], hanfod [irreg.]
be descended - (v.) hanu [han-]
descendant - (n.) disgynnydd [disgynyddion, m.], esillydd [-ion, m.]
descent - (n.) ach [-au, -oedd, f.], disgynfa [disgynfeydd, f.], disgyniad [-au, m.], goriwaered [m.], gwaered [m.], haniad [m.], hil [-iau, f.]
{ Ach is the descent that was your lineage. }
{ Disgynfa is the descent you climb down. }
{ Disgyniad is the descent you climb down. }
{ Hil is the descent that was your lineage. }
line of descent - (n.) llinach [f.]
describe - (v.) darlunio [darluni-], disgrifio [disgrifi-]
description - (n.) darluniad [-au, m.], disgrifiad [-au, m.]
descriptive - (adj.) disgrifiadol
descry - (v.) canfod [can- &fod]
desecrate - (v.) digysegru [digysegr-], halogi [halog-]
desert - (adj.) anghyfanheddol, anghyfannedd, anial, diffaith
desert - (n.) anial [m.], anialwch [m.], diffaith [diffeithydd, m.], diffeithwch [m.], haeddiant [haeddiannau, m.]
{ Anial is the desert that has little water. }
{ Anialwch is the desert that has little water. }
{ Diffaith is the desert that has little water. }
{ Diffeithwch is the desert that has little water. }
{ Haeddiant is the kind of desert as in "just deserts". }
desert - (v.) cefnu ar, encilio [encili-], gadael (gadu) [gadaw-; 3.s. gedy, gad; 2.s.imp. gad; 3.s.pres.subj. gato]
{ You "gadael i" a person. }
deserter - (n.) enciliwr [encilwyr, m.]
desertion - (n.) encilfa [encilfeydd, f.]
deserve - (v.) haeddu [haedd-], rhyglyddu [rhyglydd-], teilyngu [teilyng-]
deserved - (adj.) teilwng
desiccate - (v.) disychu [disych-]
desiderate - (v.) chwenychu (chwennych) [chwenych-; 3.s. & 2.s.imp. chwennych]
design - (n.) arfaeth [-au, f.], cynllun [-iau, m.], dyluniad [-au, m.]
design - (v.) arfaethu [arfaeth-], cynllunio [cynlluni-], dylunio [dyluni-]
designate - (v.) dynodi [dynod-], penodi [penod-]
designated - (adj.) penodol
designer - (n.) cynllunydd [-ion, cynllunwyr, m.]
desirable - (adj.) dewisol, dymunol
desire - (n.) awydd [-au, m.], chwant [-au, m.], dihewyd [m.], dymuniad [-au, m.]
vehement desire - (n.) awyddfryd [m.]
desire - (v.) awyddu [awydd-], chwanta (chwantu) [chwant-], chwenychu (chwennych) [chwenych-; 3.s. & 2.s.imp. chwennych], deisyf (deisyfu) [deisyf-], dymuno [dymun-], eidduno [eiddun-]
desirous - (adj.) awyddus, chwannog
desist - (v.) peidio [peidi-; 3.s. & 2.s.imp. paid], ymatal [ymatal-; 3.s. ymetyl; 2.s.imp. ymatal]
desk - (n.) desg [-iau, f.]
reading desk - (n.) darllenfa [darllenfeydd, f.]
desktop - (adj.) pen-desg
desktop - (n.) bwrdd gwaith, pen-bwrdd [m.]
desolate - (adj.) anghyfannedd, anial
desolate place - (n.) anghyfanheddle [anghyfaneddleoedd, m.]
desolate - (v.) anghyfanheddu [anghyfanhedd-]
desolating - (adj.) anghyfanheddol
desolation - (n.) anghyfanhedd-dra [m.]
despair - (n.) anobaith [m.]
despair - (v.) anobeithio [anobeithi-]
despairing - (adj.) anobeithiol
desperado - (n.) rhyfygwr [rhyfygwyr, m.]
desperate - (adj.) anobeithiol, diobaith, gorffwyll
{ Anobeithiol is desperate in the sense of hopeless. }
{ Diobaith is desperate in the sense of hopeless. }
{ Gorffwyll is desperate in the sense of frenzied. }
despicable - (adj.) atgas (adgas), dirmygedig, ffiaidd
despise - (v.) dibrisio [dibrisi-], dirmygu [dirmyg-], diystyru [diystyr-], tremygu [tremyg-]
despite - (prep.) er [er- &prep2], er gwaethaf
despoil - (v.) anrheithio [anrheithi-], ysbeilio [ysbeili-]
despond - (v.) anobeithio [anobeithi-], digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+]
despondent - (adj.) digalon, isel ei ysbryd, isel-ysbryd
despot - (n.) gormeswr [gormeswyr, m.], unben [-iaid, unbyn, m.]
despot unit - (n.) unben [-iaid, unbyn, m.]
despotic - (adj.) unbenaethol
despotism - (n.) archdeyrnaeth [-au, f.], unbeiniaeth [f.], unbennaeth [f.]
dessert - (n.) danteithfwyd [danteithion, m.], melysfwyd [-ydd, m.], pwdin [m.]
{ Pwdin is a colloquial term for dessert. }
destination - (n.) cyrchfan [-nau, f.], nod [-au, -ion, mf.], pen taith
destine - (v.) arfaethu [arfaeth-], bwriadu [bwriad-], tynghedu [tynghed-]
destiny - (n.) tynged [tynghedau, f.], tynghedfen [tyngedfennau, f.]
destitute - (adj.) amddifad, anghenus, llwm [f. llom; pl. llymion], tlawd (tylawd) [pl. tlodion; tlot- &adj]
destitution - (n.) amddifadrwydd [m.], amddifedi [m.], llymder (llymdra) [m.], tlodi [m.]
destroy - (v.) anrheithio [anrheithi-], difa [dif-], difetha [difeth-], dinistrio [dinistri-], distrywio [distrywi-]
destroyer - (n.) difethwr [difethwyr, m.], dinistriwr [dinistrwyr, m.], dinistrydd [-ion, m.], distrywiwr [distrywwyr, m.]
destroying - (adj.) dinistriol, distrywiol
destruction - (n.) aball [f.], anrhaith [anrheithiau, anrheithi, f.], boloch [m.], difethdod [m.], dinistr [-oedd, m.], distryw [m.]
destructive - (adj.) dinistriol, distrywgar, distrywiol
desultory - (adj.) anghysylltiol, didrefn
detach - (v.) datod [datod-; 3.s. datod, detyd*; 2.s.imp. datod], gwahanu [gwahan-]
detachment - (n.) adran [-nau, f.], annibyniaeth [f.], didoliad [-au, m.]
{ Adran is a detachment to which you assign a task. }
{ Annibyniaeth is detachment that enables you to judge
impartially. }
{ Didoliad is detachment that is a separation. }
detail - (n.) manylyn [manylion, m.]
go into detail - (v.) manylu [manyl-]
detain - (v.) atal [atali-; 3.s. etyl, eteil*; 2.s.imp. atal], cadw [cadw-; 3.s. ceidw; 2.s.imp. cadw], caethiwo [caethiw-]
detect - (v.) canfod [can- &fod], dal (dala) [dali-; 3.s. dail, deil; 2.s.imp. dal], darganfod [dargan- &fod]
detective - (n.) cuddswyddog [-ion, m.], ditectif [m.]
detention - (n.) ataliad [-au, m.], carchariad [m.]
deter - (v.) atal [atali-; 3.s. etyl, eteil*; 2.s.imp. atal], rhwystro [rhwystr-]
deter from - (v.) atal rhag, cadw rhag
deteriorate - (v.) dirywio [dirywi-], gwaethygu [gwaethyg-]
deterioration - (n.) dirywiad [m.]
determination - (n.) penderfyniad [-au, m.]
determine - (v.) penderfynu [penderfyn-], pennu [penn- &1, pen- &2+], terfynu [terfyn-]
determined - (adj.) penderfynol
determined to - (adj.) penderfynol o
determinism - (n.) penderfyniaeth [f.], rheidoliaeth [f.]
detest - (v.) atgasu [atgas-], casa/u [cas- &a/u], ffieiddio [ffieiddi-]
dethrone - (v.) diorseddu [diorsedd-]
detour - (n.) cwmpas [-oedd, -au, m.], cylch [-au, -oedd, m.]
detract - (v.) bychanu [bychan-], tynnu oddi wrth
detriment - (n.) anfantais [anfanteision, f.], colled [-ion, f.], niwed [niweidiau, m.]
deuce - (n.) andras (andros) [-iaid, m.]
devastate - (v.) anialu [anial-], diffeithio [diffeithi-], difrodi [difrod-]
devastator - (n.) difrodwr [difrodwyr, m.]
develop - (v.) datblygu [datblyg-]
developer, late - (n.) plentyn hwyrgynnydd
development - (n.) datblygiad [-au, m.]
deviate - (v.) gwyro [gwyr-], troi o'r neilltu
device - (n.) dychymyg [dychmygion, m.], dyfais [dyfeisiau, f.]
devil - (n.) andras (andros) [-iaid, m.], cythraul [cythreuliaid, m.], diafol [diefyl, dieifl, m.], diawl [-iaid, m.]
Devil's Bridge - (prop.n.) Pontarfynach
devilish - (adj.) cythreulig, dieflig
devious - (adj.) cyfeiliornus, diarffordd, troellog
{ Cyfeiliornus is devious in the malicious sense. }
{ Diarffordd is devious in the sense of tortuous. }
{ Troellog is devious in the sense of tortuous. }
devise - (v.) cymynroddi [cymynrodd-], dyfeisio [dyfeisi-]
{ Cymynroddi is devise in the sense of bequeath. }
{ Dyfeisio is devise in the sense of invent. }
devoid - (adj.) amddifad
devolution - (n.) treigliad (treiglad) [-au, m.], trosglwyddiad [m.]
devolve - (v.) disgyn [disgynn- &1, disgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. disgyn], syrthio [syrthi-; 3.s. & 2.s.imp. syrth], treiglo [treigl-]
{ Disgyn is devolve in the sense of fall. }
{ Syrthio is devolve in the sense of fall. }
{ Treiglo is decline, devolve, or inflect
in the grammatical sense. }
Devon - (prop.n.) Dyfnaint
devote - (v.) cyflwyno [cyflwyn-], cysegru [cysegr-], diofrydu [diofryd-]
devote oneself - (v.) ymroddi (ymroi) [ymrodd-]
devoted - (adj.) ffyddlon, ymroddedig, ymroddgar
devotion - (n.) defosiwn [defosiynau, m.], dihewyd [m.], ymroad [-au, m.], ymroddiad [-au, m.]
devotional - (adj.) defosiynol
devour - (v.) difa [dif-], llewa [llew-], traflyncu [traflync-], ysu [ys-]
devouring - (adj.) difaol, ysol
devout - (adj.) addolgar, crefyddol, defosiynol
devout - (n.) duwiol [m.]
devoutness - (n.) addolgarwch [m.]
dew - (n.) gwlith [-oedd, m.]
dew - (v.) gwlitho [gwlith-]
dewdrop - (n.) gwlithyn [m.]
dewlap - (n.) tagell [-au, tegyll, f.]
dewy - (adj.) gwlithog
dexterity - (n.) deheurwydd [m.]
dextrous (dexterous) - (adj.) celfydd, dechau (deche), deheuig, hylaw, hywaith, llawdde, medrus
diabolical - (adj.) dieflig
diaconate - (n.) diaconiaeth [-au, f.]
diadem - (n.) coron [-au, fm.], coronbleth [-au, f.], talaith [taleithiau, f.]
diaeresis - (n.) didolnod [-au, mf.]
diagonal - (adj.) croeslinol, lletraws
diagonal - (n.) croeslin [f.?]
diagram - (n.) darlun eglur.haol, diagram [m.?]
dial - (n.) deial [-au?, m.]
dial up - (v.) deialu [deial-]
hand of dial - (n.) bys [-edd, -iau, m.]
dial - (v.) deialu [deial-]
dialect - (n.) tafodiaith [tafodieithoedd, f.]
dialectic - (n.) dilechdid [m.]
dialog (dialogue) - (n.) dadl [-euon, -au, f.], dialog [-au, m.], ymddiddan [-ion, m.]
diameter - (n.) diamedr [-au, m.], tryfesur [m.]
diamond - (n.) adamant [m.], diemwnt [m.]
diaper - (n.) clwt [clytiau, m.]
diaphragm - (n.) cefndedyn [m.], llen.gig [-au?, f.], lliein.gig [f.]
diarrhea (diarrhoea) - (n.) dolur rhydd, pib [-au, f.], rhyddni [m.]
diary - (n.) dyddiadur [-on, m.], dyddlyfr [-au, m.]
dice - (n.pl.) dis [-iau, m.]
dichotomous - (adj.) deubarthol, fforchog
dichotomy - (n.) deubarthiad [-au, m.]
dictate - (n.) arch [eirchion, f.], galwad [-au, mf.], gorchymyn [gorchmynion, m.]
dictate - (v.) adrodd [adrodd-; 3.s. edrydd; 2.s.imp. adrodd], gormesu [gormes-]
{ Adrodd is dictate in the sense of recite. }
{ Gormesu is dictate in the way a dictator works. }
dictation - (n.) arddywediad [-au, m.]
diction - (n.) geirwedd [f.], iaith [ieithoedd, f.], ieithwedd [-au, -ion, f.]
dictionary - (n.) geiriadur [-on, m.], geirlyfr [-au, m.]
rhyming dictionary - (n.) odliadur [-on, m.]
didactic - (adj.) athrawiaethol, hyfforddiadol
diddle - (v.) hocedu [hoced-], twyllo [twyll-]
die - (n.) bath [-au, m.], dis [-iau, m.]
{ Bath is the kind of die into which you pour molten metal. }
{ Dis is the kind of die with pips on it. }
die - (v.) darfod [dar- &fod], marw [def.], trengi [treng-], trigo [trig-]
{ (perish} Darfod is perish when something dies. }
{ (perish} Trengi is perish when something dies. }
diet - (n.) cyfarpar [m.], deiet [m.?], dogn [-au, m.], lluniaeth [m.], ymborth [m.]
{ Cyfarpar is the kind of diet you use to lose weight. }
{ Deiet is the kind of diet that defines what you eat. }
{ Dogn is the kind of diet you use to lose weight. }
{ Lluniaeth is the kind of diet that defines what you eat. }
{ Ymborth is the kind of diet that defines what you eat. }
dietetics - (n.) deieteg [f.], dieteteg [f.]
differ - (v.) amrywio [amrywi-], gwahaniaethu [gwahaniaeth-]
difference - (n.) gwahaniaeth [-au, m.], rhagor [-au, -ion, m.]
{ Gwahaniaeth is that which differentiates and is
neutral as to value. "Faint o wahaniaeth?" is "to what extent do
they differ?". }
{ Rhagor is related to "rhagoriaeth", an excellence,
an extent to which something is better, or in greater quantity
("rhagor o <rhywbeth>", more of <something>; "yn rhagori ar
<rhywbeth>", better than <something>). "Faint rhagor?" is "how much
more?", "how much longer?", "what greater extent?". }
different - (adj.) amgen (amgenach), gwahanol
different from - (adv.) amgen na
of different sounds - (adj.) amrysain
differentiate - (v.) gwahaniaethu [gwahaniaeth-]
differently - (adv.) amgen (amgenach)
difficult - (adj.) afrwydd, anawdd, anhawdd [anhawdd- &adj; anhawsed; anhaws; anhawsaf], anodd, astrus, caled [pl. -ion; calet- &adj], cyfyng, dyrys
difficulty - (n.) afrwyddineb [-au, m.], anhawster [anawsterau, m.]
diffidence - (n.) anhyder [m.], anymddiried [m.]
diffident - (adj.) anhyderus, petrusgar
diffuse - (adj.) anghryno, gwasgarog
diffuse - (v.) gwasgaru [gwasgar-; 3.s. gwesgyr*, gwasgar; 2.s.imp. gwasgar], lledaenu [lledaen-]
dig - (n.) pwniad [-au, m.]
dig - (v.) ceibio [ceibi-], cloddio [cloddi-], palu [pal-], torri [torr- &1, tor- &2+; 3.s. tyr, tor; 2.s.imp. tor, torr]
digest - (n.) crynhoad [crynoadau, m.]
digest - (v.) cymathu [cymath-], toddi [todd-; 3.s. & 2.s.imp. tawdd], treulio [treuli-]
{ Cymathu is digesting mentally. }
{ Toddi is digesting physically. }
{ Treulio is digesting physically. }
digestion - (n.) traul [treuliau, f.], treuliad [m.]
digger - (n.) ceibiwr [ceibwyr, m.], cloddiwr [cloddwyr, m.], palwr [palwyr, m.]
earth digger - (n.) jac-codi-baw [m.]
{ Earth diggers in the UK are largely made by a company known as
JCB, and some wag decided that this stood for "Jac Codi Baw" (Jack
Lifts Dirt), by which they are now popularly known. }
digit - (n.) did [-au, m.], digid [-au, m.]
check digit - (n.) did gwirio
digital - (adj.) digidol
dignified - (adj.) urddasol
dignify - (v.) anrhydeddu [anrhydedd-], urddasu [urddas-]
dignity - (n.) balchder (balchedd) [m.], teilyngdod [m.], urddas [-au, m.]
digress - (v.) crwydro [crwydr-], gwyro [gwyr-]
dike - (n.) argae [-au, m.], clawdd [cloddiau, m.], ffos [-ydd, f.]
dilapidated thing - (n.) celffaint [celffeiniau, m.]
dilate - (v.) lledu [lled-], ymhelaethu [ymhelaeth-]
dilatory - (adj.) anniben, hwyrfrydig, ymar.hous
dilemma - (n.) dilema [f.?]
diligence - (n.) astudrwydd [m.], diwydrwydd [m.], dyfalwch [m.]
diligent - (adj.) astud, diwyd, dyfal, prysur [prysur- &adj], ystig
dilute - (v.) cymysgu a+ dwfr, gwanhau [gwan- &hau], teneuo [teneu-]
dim - (adj.) aneglur, pw+l
dim - (v.) cymylu [cymyl-], tywyllu [tywyll-]
dimension - (n.) dimensiwn [dimensiynau, m.], maintioli [m.]
dimension - (v.) mesur [mesur-]
diminish - (v.) lleihau [llei- &hau], prinhau [prin- &hau]
diminution - (n.) lleihad [m.], prinhad [m.]
diminutive - (adj.) bachigol, bychan [f. bechan; pl. bychain]
diminutive - (n.) bachigyn [bachigion, m.]
dimple - (n.) pannwl [panylau, m.], pant [-iau, m.]
dimple - (v.) panylu [panyl-]
dimpled - (adj.) pantiog
din - (n.) dadwrdd [m.], dwndwr [m.], mwstwr [mwstwyr, m.], trwst [trystau, m.], twrf [tyrfau, m.]
dine - (v.) ciniawa [ciniaw-]
dinge - (n.) tolc [-iau, m.]
dinge - (v.) tolcio [tolci-]
dinged - (adj.) tolciog
dingle - (n.) cwm [cymau, cymoedd, m.], glyn [-noedd, m.], pant [-iau, m.]
dingy - (adj.) dilewyrch, tlodaidd, tywyll [f. tywell]
dinner - (n.) cinio [ciniawau, mf.]
dint - (n.) grym [-oedd, m.], tolc [-iau, m.]
{ Grym is dint in the sense of power. }
{ Tolc is dint in the sense of dent. }
diocesan - (adj.) esgobaethol
diocesan - (n.) esgob [-ion, m.]
diocese - (n.) esgobaeth [-au, f.]
dioxide - (n.) deuocsid [m.?]
dip - (v.) gostwng [gostyng-; 3.s. & 2.s.imp. gostwng], gwlychu [gwlych-; 3.s. & 2.s.imp. gwlych], trochi [troch-; 3.s. trych*]
{ Gostwng is dip as an intransitive verb. }
{ Gwlychu is dip as a transitive verb. }
{ Trochi has the sense of immerse in N. Wales.
It is a transitive verb. }
diphthong - (n.) deusain [deuseiniau, f.], dipton [-au, f.]
diploma - (n.) breinlen [-ni, -nau, f.], diploma [m.?], tystysgrif [-au, f.]
diplomat - (n.) llysgennad [llysgenhadon, m.]
diplomatist - (n.) diplomydd [-ion, m.], llysgennad [llysgenhadon, m.]
dire - (adj.) an.guriol (an.giriol), arswydus, dybryd, dygn [dycn- &adj], echryslon
direct - (adj.) union, union.gyrchol (union.gyrch), unionsyth
direct - (v.) cyfarwyddo [cyfarwydd-], cyfeirio [cyfeiri-], hyfforddi [hyffordd-], llwybreiddio [llwybreiddi-], llywio [llywi-]
direction - (n.) cyfarwyddyd [cyfarwyddiadau, m.], cyfeiriad [-au, m.], cyfer (cyfair) [m.], tu [m.]
{ Cyfarwyddyd is direction in the sense of instruction. }
{ Cyfeiriad is the directing-towards sort of
direction, one which one might give a lost driver, or indeed the
address on the outside of an envelope. It is also the direction in
which the lost driver would set off once so directed. }
{ Tu is really a location -- think of "side", as in
"tudalen", the side of a page: so "tua/tuag" are in the direction of
(such and such a place), to such-and-such a side of one's
location. }
director - (n.) cyfarwyddwr [cyfarwyddwyr, m.]
directorate - (n.) cyfarwyddiaeth [-au, f.]
directory - (n.) cyfeiriadur [-on, m.]
direful - (adj.) anaele, echryslon
dirge - (n.) galargan [-au, f.], galarnad [-au, f.], marwnad [-au, f.]
dirt - (n.) baw [m.], rhwd [m.], tom [f.]
clotted dirt - (n.) cagl [-au, m.]
dirty - (adj.) afiach, bawaidd, brwnt [f. bront; pl. bryntion], budr (budur) [pl. budron], tomlyd
dirty - (v.) baeddu (maeddu) [baedd-, maedd-], budro [budr-], diwyno [diwyn-]
dis- - (pfx.) an- (a-; af-), dad- (dat-), di-
{ "An (a-; af-)" causes a nasal mutation to the affixed stem. }
{ "Dad- (dat-)" causes a soft mutation to the affixed stem. }
{ "Di-" causes a soft mutation to the affixed stem. }
disability - (n.) anabledd [-au, m.]
disable - (v.) analluogi [analluog-], efryddu [efrydd-]
{ Analluogi is disable in the sense of incapacitate. }
{ Efryddu is disable in the sense of cripple. }
disabled - (adj.) anafus, methedig [pl. -ion]
disabuse - (v.) didwyllo [didwyll-]
disadvantage - (n.) afles [m.], anach [-au, mf.], anfantais [anfanteision, f.]
disadvantageous - (adj.) aflesol, anfanteisiol, difantais
disagree - (v.) anghydsynio [anghydsyni-], anghydweld [anghydwel-], anghytuno [anghytun-]
disagreeable - (adj.) annymunol, cas
disagreement - (n.) anghydfod [m.], anghytundeb [-au, m.]
disappear - (v.) difannu [difann- &1, difan- &2+], diflannu [diflann- &1, diflan- &2+]
disappoint - (v.) siomi [siom-]
disappointed - (adj.) siomedig
disappointing - (adj.) siomedig
disappointment - (n.) siom [-au, f.], siomedigaeth [-au, f.], som [-au, f.]
disapprove - (v.) anghymeradwyo [anghymeradwy-]
disarm - (v.) diarfogi [diarfog-]
disarmament - (n.) diarfogiad [m.]
disarmed - (adj.) diarfog
disarrange - (v.) anhrefnu [anhrefn-]
disaster - (n.) aflwydd [-au, -ion, m.], trychineb [-au, mf.]
disastrous - (adj.) trychinebus
disavow - (v.) diarddel [diarddel-], gwadu [gwad-; 3.s. & 2.s.imp. gwad]
disavowal - (n.) gwad [-nau, m.]
disband - (v.) dadfyddino [dadfyddin-], gwasgaru [gwasgar-; 3.s. gwesgyr*, gwasgar; 2.s.imp. gwasgar]
{ Dadfyddino is to cause an army to unform. }
disbelieve - (v.) anghoelio [anghoeli-], anghredu [anghred-]
disburse - (v.) gwario [gwari-], talu arian
disc - (n.) coeten (coetan) [-nau, f.], disg [-iau, f.]
discard - (v.) gwrthod [gwrthod-; 3.s. gwrthyd; 2.s.imp. gwrthod], rhoi heibio
discern - (v.) canfod [can- &fod], dirnad [dirnad-]
discernment - (n.) dirnadaeth [f.]
discharge - (n.) ergyd [-ion, f.], gollyngdod [m.]
{ Ergyd is the kind of discharge that occurs when you
shoot a weapon. }
{ Gollyngdod is a discharge that is a slow release. }
discharge - (v.) diswyddo [diswydd-], gollwng [gollyng-; 3.s. & 2.s.imp. gollwng]
disciple - (n.) disgybl [-ion, m.]
discipler - (n.) disgyblwr [disgyblwyr, m.]
discipline - (n.) disgyblaeth [f.]
discipline - (v.) disgyblu [disgybl-], gwastrodaeth (gwastrodi) [gwastrod-]
discipliner - (n.) disgyblwr [disgyblwyr, m.]
disclaim - (v.) diarddel [diarddel-], gwadu [gwad-; 3.s. & 2.s.imp. gwad]
disclaimer - (n.) ymwadiad [m.]
disclose - (v.) dadlennu [dadlenn- &1, dadlen- &2+], datgelu [datgel-], datguddio [datguddi-]
disclosure - (n.) dadannudd [m.], dadleniad [-au, m.], datgeliad [-au, m.], datguddiad [-au, m.]
discomfit - (v.) dymchwelyd (dymchwel) [dymchwel-], gorchfygu [gorchfyg-]
discomfort - (n.) anghysur [-on, m.]
discomfort - (v.) anghysuro [anghysur-]
discompose - (v.) aflonyddu [aflonydd-], cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry]
disconcert - (v.) aflonyddu [aflonydd-], cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry], tarfu [tarf-; 3.s. teirf*; 2.s.imp. tarf]
disconnect - (v.) datgysylltu [datgysyllt-]
disconnected - (adj.) digyswllt
disconsolate - (adj.) anniddan, digysur, galarus
discontent - (n.) anfodlonrwydd [m.]
discontent - (v.) anfodloni [anfodlon-]
discontented - (adj.) anfoddog, anfodlon
discontentment - (n.) anfoddogrwydd [m.]
discord - (n.) anghydfod [m.], anghytgord [-iau, m.]
discordant - (adj.) anghytu+n, anghywair
discount - (n.) disgownt [m.?]
discount - (v.) anghyfrif [anghyfrif-]
discountenance - (v.) anghefnogi [anghefnog-]
discourage - (v.) anghefnogi [anghefnog-], digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+]
discourse - (n.) araith [areithiau, f.], parabl [-au, m.], pregeth [-au, f.], ymddiddan [-ion, m.]
{ Araith is the kind of discourse you make in front of an
audience. }
{ Pregeth is the kind of discourse you make in front of an
audience. }
{ Ymddiddan is the kind of discourse you hold with
someone. }
discourse - (v.) ymadroddi [ymadrodd-]
discourteous - (adj.) anfonheddig, anfynud, anghwrtais, anllathraid, ansyber
discourtesy - (n.) anwybod [m.]
discover - (v.) canfod [can- &fod], darganfod [dargan- &fod], datgelu [datgel-]
discoverer - (n.) darganfyddwr [darganfyddwyr, m.]
discovery - (n.) darganfyddiad [-au, m.], datgeliad [-au, m.]
discredit - (n.) amarch [-au, m.], anfri [m.], anghlod [m.]
discredit - (v.) amau [amheu- &1, ameu- &2+], anghoelio [anghoeli-], difri%o [difri%-]
{ Amau is discredit when you cast doubt on something. }
{ Anghoelio is discredit in the sense of disbelieve. }
{ Difri%o is discredit when you cast doubt on something. }
discreet - (adj.) call, pwyllog, synhwyrol
discrepancy - (n.) anghysondeb (anghysonder) [-au, m.]
discrepant - (adj.) anghyson, gwahanol
discretion - (n.) barn [-au, f.], pwyll [m.], synnwyr [synhwyrau, m.]
discriminate - (v.) gwahaniaethu [gwahaniaeth-]
discursive - (adj.) anghysylltiol, crwydrol (crwydrus)
discuss - (v.) trafod [trafod-], trin [trini-], ymarwar [ymarwar-]
discussion - (n.) trafodaeth [-au, f.], ymarwar [m.], ymdrafodaeth [f.], ymdriniaeth [-au, f.]
discussion group - (n.) cylch trafod
disdain - (n.) dirmyg [m.], diystyrwch [m.]
disdain - (v.) dirmygu [dirmyg-], diystyru [diystyr-], ysgornio [ysgorni-]
disdainful - (adj.) dirmygus, diystyrllyd, ffroenuchel
disease - (n.) afiechyd [-on, m.], clefyd [-au, -on, m.], clwyf [-au, m.]
disembark - (v.) glanio [glani-]
disembarkation - (n.) glaniad [m.]
disembowel - (v.) diberfeddu [diberfedd-]
disenable - (v.) analluogi [analluog-]
disendow - (v.) dadwaddoli [dadwaddol-]
disendowment - (n.) dadwaddoliad [m.]
disentangle - (v.) datod [datod-; 3.s. datod, detyd*; 2.s.imp. datod], datrys [datrys-]
disestablish - (v.) dadsefydlu [dadsefydl-], datgysylltu [datgysyllt-]
disestablisher - (n.) datgysylltwr [datgysylltwyr, m.]
disestablishment - (n.) dadsefydliad [m.], datgysylltiad [m.]
disfigure - (v.) aflunio [afluni-], anferthu [anferth-], anffurfio [anffurfi-], anharddu [anhardd-], anurddo [anurdd-], gwrthuno [gwrthun-], hagru [hagr-], hyllu [hyll-]
disfigurement - (n.) anffurf [-iau, m.], anffurfiad [-au, m.]
disfranchise - (v.) difreinio [difreini-]
disfranchisement - (n.) difreiniad [m.]
disgorge - (v.) arllwys [arllwys-; 3.s. arllwys], chwydu [chwyd-]
disgrace - (n.) achlod [mf.], anfri [m.], cardd [m.], gwaradwydd [-iadau, m.], gwarth [m.], gwarthrudd [m.], mefl [-au, m.], sar.had [-au, m.]
disgrace - (v.) gwaradwyddo [gwaradwydd-], gwarthruddo [gwarthrudd-]
disgraceful - (adj.) cywilyddus, gwaradwyddus, gwarthus
disguise - (n.) rhith [-iau, m.]
disguise - (v.) dieithrio [dieithri-], ffugio [ffugi-], lledrithio [lledrithi-]
disgust - (n.) diflastod [m.], ffieidd-dod [m.], ffieiddrwydd [m.]
disgust - (v.) diflasu [diflas-]
disgusting - (adj.) brwnt [f. bront; pl. bryntion], ffiaidd
dish - (n.) dysgl [-au, f.], dysglaid (dysgled) [dysgleidiau, f.], noe [-au, f.], saig [seigiau, f.]
{ Dysgl is the kind of dish you set on your table. }
{ Dysglaid (dysgled) is dish when it measures a quantity, as
in "a dish of cream for the cat". }
dishearten - (v.) digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+]
disheartened - (adj.) digalon
disheveled - (adj.) afle+r, anhrefnus, anniben
dishful - (n.) dysglaid (dysgled) [dysgleidiau, f.]
dishonest - (adj.) anonest
dishonesty - (n.) anonestrwydd [m.]
dishonor (dishonour) - (n.) amarch [-au, m.], anfri [m.], anghlod [m.]
dishonor (dishonour) - (v.) amharchu [amharch-], amherchi [amherch-]
disillusion - (v.) didwyllo [didwyll-]
disinclination - (n.) annhuedd [f.], annhueddrwydd [m.]
disinclined - (adj.) annhueddol
disinfect - (v.) diheintio [diheinti-], mygdarthu (myctarthu) [mygdarth-, myctarth-]
disingenuous - (adj.) ffuantus
disintegrate - (v.) chwalu [chwal-; 3.s. & 2.s.imp. chwa+l], datod [datod-; 3.s. datod, detyd*; 2.s.imp. datod]
disk - (n.) coeten (coetan) [-nau, f.], disg [-iau, f.]
compact disk - (n.) crynoddisg [-iau, f.]
hard disk drive - (n.) gyrrwr disg galed
dislike - (n.) anhoffter [m.], casineb [m.]
dislike - (v.) casa/u [cas- &a/u]
dislocate - (v.) dadgymalu [dadgymal-], rhoi o'i le
dislodge - (v.) gwaredu (gwared) [gwared-; 3.s. gwared, gweryd*; 2.s.imp. gwared], syflyd [syfl-; 3.s. & 2.s.imp. syfl], symud [symud-]
dismal - (adj.) aflawen, digalon, dilewyrch, tywyll [f. tywell]
dismay - (n.) braw [-iau, m.], chwithdod (chwithdra) [m.], siom [-au, f.]
feel dismayed - (v.) chwithio [chwithi-]
dismay - (v.) brawychu [brawych-], digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+], siomi [siom-]
dismember - (v.) diaelodi [diaelod-]
dismiss - (v.) gollwng [gollyng-; 3.s. & 2.s.imp. gollwng]
dismiss from office - (v.) diswyddo [diswydd-]
dismissal - (n.) diswyddiad [-au, m.]
dismount - (v.) disgyn [disgynn- &1, disgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. disgyn], dymchwelyd (dymchwel) [dymchwel-]
disobedience - (n.) anufudd-dod [m.]
disobedient - (adj.) anufudd
disobey - (v.) anufuddhau [anufudd- &hau]
disoblige - (v.) anfoddio [anfoddi-]
disorder - (n.) afreol [f.], afreolaeth [-au, f.], anhrefn [mf.], anhwylder (anhwyldeb) [-au, m.], annosbarth [m.], cam-drefn [f.], camlwrw [camlyryau, m.]
{ Afreol is the kind of disorder for which you seek a
policeman. }
{ Afreolaeth is the kind of disorder for which you seek a
policeman. }
{ Anhrefn is the kind of disorder for which you seek a
chambermaid. }
{ Anhwylder (anhwyldeb) is the kind of disorder for which
you seek a doctor. }
{ Annosbarth is the kind of disorder for which you seek a
policeman. }
{ Cam-drefn is the kind of disorder for which you seek a
chambermaid. }
affective disorder - (n.) anhwylder affeithiol
attention deficit disorder - (n.) anhwylder diffyg canolbwyntio
bipolar disorder - (n.) anhwylder deubegwn
post-traumatic stress disorder - (n.) anhwylder straen o+l-drawmatig
disorder - (v.) anhrefnu [anhrefn-]
disorderly - (adj.) afreolaidd, afreolus, anhrefnus, annosbarth, annosbarthus, direol
disown - (v.) diarddel [diarddel-], gwadu [gwad-; 3.s. & 2.s.imp. gwad]
disowned - (adj.) dietifedd
disparage - (v.) amharchu [amharch-], bychanu [bychan-], difri%o [difri%-]
disparity - (n.) anghyfartaledd [m.], rhagor [-au, -ion, m.]
dispatch - (n.) bryslythyr [-au, m.], neges [-au, -euau, f.]
{ Neges is the kind of dispatch you send to someone. }
dispatch to - (v.) anfon at, anfon i
{ "Anfon at" is used toward a person or group of people. }
{ "Anfon i" is used toward a place. }
with dispatch - (adv.) ar frys
dispatch - (v.) anfon [anfon-; 3.s. enfyn; 2.s.imp. anfon], diweddu [diwedd-]
{ Anfon is dispatch when you dispatch a message. }
{ Diweddu is dispatch when you dispatch a task. }
dispel - (v.) chwalu [chwal-; 3.s. & 2.s.imp. chwa+l], gwasgaru [gwasgar-; 3.s. gwesgyr*, gwasgar; 2.s.imp. gwasgar]
dispensable thing, a - (n.) hepgor [-ion, m.]
dispensary - (n.) fferyllfa [fferyllfeydd, f.]
dispensation - (n.) goruchwyliaeth [-au, f.]
dispense - (v.) gweinyddu [gweinydd-], rhannu [rhann- &1, rhan- &2+; 3.s. & 2.s.imp. rhan]
{ Gweinyddu is dispense when you administer something. }
{ Rhannu is dispense when you divide something. }
dispense with - (v.) hepgor [hepgor-]
disperse - (v.) chwalu [chwal-; 3.s. & 2.s.imp. chwa+l], gwasgaru [gwasgar-; 3.s. gwesgyr*, gwasgar; 2.s.imp. gwasgar], taenu [taen-]
dispersed - (adv.) ar wasgar
dispersion - (n.) gwasgar [m.]
dispirit - (v.) digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+], llwfr.hau [llwfr.- &hau]
display - (n.) arddan.gosiad (arddangosiad) [-au, m.]
display - (v.) arddan.gos (arddangos) [arddan.gos-; 3.s. ardden.gys; 2.s.imp. arddan.gos]
displease - (v.) anfoddio [anfoddi-], anfodloni [anfodlon-], digio [digi-]
be displeased - (v.) sorri [sorr- &1, sor- &2+]
displeasure - (n.) anfodd [m.], anfodlonrwydd [m.], dicter [-au, m.], soriant [soriannau, m.]
disport - (v.) chwarae (chware) [chwarae-; 3.s. chwery], difyrru [difyrr- &1, difyr- &2+]
dispose - (v.) cael gwared o, dosbarthu [dosbarth-], trefnu [trefn-], tueddu [tuedd-]
{ Cael gwared o is dispose when you get rid of something. }
{ Dosbarthu is dispose when you determine something's
disposition. }
{ Trefnu is dispose when you determine something's
disposition. }
{ Tueddu is dispose when you dispose someone favorably
(favourably) towards you. }
disposition - (n.) anianawd [m.], naws [-au, f.]
having a forgiving disposition - (adj.) maddeugar
dispossess - (v.) difeddiannu [difeddiann- &1, difeddian- &2+]
dispraise - (n.) anghlod [m.]
disprove - (v.) gwrthbrofi [gwrthbrof-]
dispute - (v.) amau [amheu- &1, ameu- &2+], dadlau [dadleu-], ymddadlau [ymddadleu-], ymryson [ymryson-]
disqualification - (n.) anghymhwyster [m.]
disqualify - (v.) anaddasu [anaddas-], anghyfaddasu [anghyfaddas-], anghymhwyso [anghymhwys-]
disquiet - (n.) anesmywthyd [m.], anhunedd [m.]
disquiet - (v.) aflonyddu [aflonydd-]
disregard - (v.) diystyru [diystyr-], esgeuluso [esgeulus-]
disrepair - (n.) anghywair [m.]
disreputable - (adj.) amharchus
disrespect - (n.) amarch [-au, m.], anfri [m.]
disrespect - (v.) amharchu [amharch-]
disrespectful - (adj.) amharchus
disrobe - (v.) tynnu dillad
dissatisfaction - (n.) anfoddogrwydd [m.]
dissatisfied - (adj.) anfoddog
dissatisfy - (v.) anfoddio [anfoddi-], anfodloni [anfodlon-]
dissect - (v.) dadansoddi [dadansodd-], difynio [difyni-], trychu [trych-]
{ Dadansoddi is when you dissect ideas. }
{ Difynio is when you dissect organisms. }
{ Trychu is when you dissect organisms. }
dissection - (n.) difyniad [-au, m.]
dissemble - (v.) celu [cel-], ffugio [ffugi-], rhagrithio [rhagrithi-]
dissembler - (n.) ffuantwr [ffuantwyr, m.]
dissembling - (n.) dadfathiad [-au, m.]
disseminate - (v.) hau [heu-], lledaenu [lledaen-], taenu [taen-]
dissension - (n.) anghytgord [-iau, m.]
dissent - (n.) Ymneilltuaeth [f.], aflonyddwch [-au, m.], anghytundeb [-au, m.]
{ Aflonyddwch is dissent that is unrest. }
{ Anghytundeb is dissent that is disagreement. }
{ Ymneilltuaeth is dissent that is Nonconformity. }
dissent - (v.) anghydolygu [anghydolyg-], anghydsynio [anghydsyni-], anghytuno [anghytun-]
dissimilar - (adj.) annhebyg
dissimulation - (n.) dadfathiad [-au, m.], rhagrith [-ion, m.]
dissipate - (v.) anlladu [anllad-], chwalu [chwal-; 3.s. & 2.s.imp. chwa+l], gwasgaru [gwasgar-; 3.s. gwesgyr*, gwasgar; 2.s.imp. gwasgar]
dissipated - (adj.) ofer
dissipation - (n.) oferedd [m.]
dissociate - (v.) anghysylltu [angysyllt-], diaelodi [diaelod-], gwahanu [gwahan-]
dissolute - (adj.) afradlon, ofer, penrhydd
dissolution - (n.) datgorfforiad [m.], datodiad [m.], tranc [m.], ymddatodiad [m.]
dissolve - (v.) dadmer [dadmer-], datgorffori [datgorffor-], datod [datod-; 3.s. datod, detyd*; 2.s.imp. datod], hydoddi [hydodd-], toddi [todd-; 3.s. & 2.s.imp. tawdd], ymddatod [ymddatod-; 3.s. ymddatod, ymddetyd*; 2.s.imp. ymddatod]
{ Datgorffori is dissolve when you dissolve parliament. }
{ Hydoddi is the scientific word for dissolve. }
dissolved - (adj.) tawdd
become dissolved - (v.) ymdoddi [ymdodd-]
distance - (n.) ffordd [ffyrdd, f.], pellter [-au, -oedd, m.]
distant - (adj.) pell [pell- &adj], pellennig
distemper - (n.) anhwylder (anhwyldeb) [-au, m.], lliw [-iau, m.]
{ Anhwylder (anhwyldeb) is the kind of distemper for
which you seek a doctor. }
{ Lliw is the kind of distemper that has to do with the
paints without oil for painting walls. }
distend - (v.) chwyddo [chwydd-], estyn [estynn- &1, estyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. estyn], lledu [lled-]
distended - (adj.) rhwth [f. rhoth]
distension - (n.) chwydd (chwyddi) [m.], tynder (tyndra) [m.], ymlediad [-au, m.]
distil - (v.) diferu [difer-], hidlo [hidl-]
distill (distil) - (v.) defnynnu [defnynn- &1, defnyn- &2+], dihidlo [dihidl-], distyllu [distyll-]
distillation - (n.) distylliad [m.]
distiller (distiler) - (n.) distyllwr [distyllwyr, m.]
distinct - (adj.) croyw [f. croew; pl. -on], eglur, gwahanol
{ Croyw is distinct as in clear. }
{ Eglur is distinct as in clear. }
{ Gwahanol is distinct as in different. }
distinction - (n.) arbenigrwydd [m.], bri [m.], gwahaniaeth [-au, m.], neilltuolrwydd [m.], rhagoriaeth [-au, f.]
distinguish - (v.) darnodi [darnod-], dynodi [dynod-], gwahaniaethu [gwahaniaeth-], hynodi [hynod-]
{ Dynodi is distinguish when you denote something. }
{ Gwahaniaethu is distinguish when you differentiate
between two things. }
{ Hynodi is distinguish when you denote something. }
distinguishing - (adj.) gwahaniaethol
distort - (v.) anffurfio [anffurfi-], gwyrdroi [gwyrdro- &i], ystumio [ystumi-]
distorted - (adj.) gwyrdroe%dig
distract - (v.) drysu [drys-], mwydro [mwydr-], tynnu ymaith
distrain - (v.) atafaelu [atafael-]
distraint - (n.) atafael [m.], atafaeliad [m.]
distress - (n.) cyfyngder [-au, m.], cyfyngdra [m.], cyni [-on, m.], ing [-oedd, m.], trallod [-ion, -au, m.]
distributary - (n.) allafon [-ydd, f.]
distribute - (v.) dosbarthu [dosbarth-], rhannu [rhann- &1, rhan- &2+; 3.s. & 2.s.imp. rhan]
distribution - (n.) dosbarthiad [-au, m.]
distributor - (n.) dosbarthwr [dosbarthwyr, m.]
district - (n.) ardal [-oedd, f.], dosbarth [-iadau, -au, m.], rhanbarth [-au, m.], rhandir [-oedd, m.]
{ Ardal is a geographical region. }
{ Dosbarth is administrative, in particular in the
present shortly-to-be-abolished structure of local government
"district council" is "cyngor dosbarth" -- "dosbarth" means
something to do with having been divided up (hence the meaning of
"class"). }
distrust - (n.) anhyder [m.], anymddiried [m.]
distrust - (v.) anymddiried [anymddiried-]
disturb - (v.) aflonyddu [aflonydd-], cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry]
disturbance - (n.) aflonyddwch [-au, m.], cyffro [-adau, -au, m.], terfysg [-oedd, m.]
disturber - (n.) aflonyddwr [aflonyddwyr, m.], cynhyrfwr [cynhyrfwyr, m.]
disturbing - (adj.) aflonyddus
disunited - (adj.) anghytu+n
disyllabic - (adj.) deusill, deusillaf
ditch - (n.) ceuffos [-ydd, f.], ffos [-ydd, f.]
ditch - (v.) ffosi [ffos-]
ditto - (adj.) yr un
ditto - (adv.) eto, yr un peth
ditty - (n.) ca+n [canau, caniadau, caneuon, f.], canig [-ion, f.]
diurnal - (adj.) diwrnodol
dive - (v.) plannu [plann- &1, plan- &2+], soddi [sodd-; 3.s. & 2.s.imp. sawdd], suddo [sudd-], ymsuddo [ymsudd-]
diving bell - (n.) suddgloch [suddglychau, f.]
diverge - (v.) ymrannu [ymrann- &1, ymran- &2+], ymwahanu [ymwahan-]
diverse - (adj.) annhebyg, gwahanol
diversion - (n.) adloniant [adloniannau, m.], difyrrwch [m.]
diversions - (n.pl.) difyrion
diversity - (n.) amrywiaeth [-au, m.]
divert - (v.) diddanu [diddan-], difyrru [difyrr- &1, difyr- &2+], troi o'r neilltu
{ Diddanu is divert when you amuse someone. }
{ Difyrru is divert when you amuse someone. }
{ Troi o'r neilltu is divert when you divert a river. }
diverting - (adj.) diddan, difyr, difyrrus
divest - (v.) dihatru (dihatryd) [dihatr-], diosg [diosg-], ymddihatru [ymddihatr-]
divide - (v.) dosbarthu [dosbarth-], fforchogi [fforchog-], gwahanu [gwahan-], parthu [parth-], rhannu [rhann- &1, rhan- &2+; 3.s. & 2.s.imp. rhan], ymrannu [ymrann- &1, ymran- &2+], ymwahanu [ymwahan-]
{ Fforchogi is to divide or cleave a hoof. }
divided - (adj.) gwasgarog
dividend - (n.) buddran [-nau, m.], difidend [m.?]
divider - (n.) rhannwr [rhannwyr, m.]
divination - (n.) brud [-iau, m.], dewiniaeth [f.]
divine - (adj.) dwyfol [pl. -ion; dwyfol- &adj]
divine - (n.) diwinydd [-ion, m.]
divine - (v.) brudio [brudi-], dewinio (dewino) [dewini-, dewin-], dyfalu [dyfal-]
diviner - (n.) dewin [-iaid, m.]
divinity - (n.) diwinyddiaeth [f.], duwdod [m.], dwyfoldeb [m.]
{ Diwinyddiaeth is the study of divinity. }
{ Duwdod is the abstract concept of divinity. }
{ Dwyfoldeb is the abstract concept of divinity. }
division - (n.) adran [-nau, f.], cyfadran [-nau, f.], cyfraniaeth [f.], dosran [-nau, f.], rhan [-nau, f.], rhanbarth [-au, m.], rhandir [-oedd, m.], rhaniad [-au, m.], ymraniad [-au, m.]
{ Adran is a division that is a section. }
{ Dosran is a division that is a section. }
{ Rhan is a division that is a part of something. }
{ Rhanbarth is a division that is a district. }
{ Rhandir is a division that is a district. }
{ Rhaniad is the mathematical concept of division. }
{ Ymraniad is a division that is a schism. }
divorce - (n.) ysgariad [-au, m.], ysgariaeth [f.]
divorce court - (n.) ysgarlys [-oedd, m.]
divorce - (v.) ysgar (ysgaru) [ysgar-]
divulge - (v.) dadlennu [dadlenn- &1, dadlen- &2+], datguddio [datguddi-]
dizziness - (n.) pensyfrdandod [m.], penysgafnder [m.]
dizzy - (adj.) pensyfrdan, penysgafn
do - (v.) gwneud (gwneuthur) [gwn- &mynd, n- &mynd; gwnel- {only (1.s. & 2.s. & p.)pres. ind. forms exist}; 3.s. gwnel; 2.s.imp. gwna]
do away with - (v.) gwaredu (gwared) [gwared-; 3.s. gwared, gweryd*; 2.s.imp. gwared]
do business - (v.) masnachu [masnach-]
do homage - (v.) gwrogi [gwrog-]
do the trick - (v.) gwneud y tro
have to do with - (v.) bod a wnelo a+, gwneud a+
offer to do - (v.) osio [osi-]
docile - (adj.) dof [pl. -ion], hydrin, hydyn, hywedd
dock - (n.) brawdle [-oedd, m.], doc [m.?], porthladd [-oedd, m.]
{ Brawdle is dock when it is a judgment seat. }
{ Doc is the dock to which you fasten a boat. }
{ Porthladd is the dock to which you fasten a boat. }
dock - (n.pl.) tafol
dock - (v.) cwtogi [cwtog-], docio [doci-], tocio [toci-]
{ Cwtogi is dock when take something away. }
{ Docio is dock when you pull your boat into port. }
{ Tocio is dock when take something away. }
doctor - (n.) doctor [-iaid, m.], meddyg [-on, m.]
doctor - (v.) doctora [doctor-]
doctoral - (adj.) doctoraidd
doctorial - (adj.) doctoraidd
doctrinal - (adj.) athrawiaethol
doctrine - (n.) athrawiaeth [-au, f.], dysgeidiaeth [f.]
document - (n.) dogfen [-ni, -nau, f.], gweithred [-oedd, f.], ysgrif [-au, f.]
document - (v.) dogfennu [dogfenn- &1, dogfen- &2+]
dodge - (n.) cast [-iau, m.], sga+m [sgamiau, f.], sgil [m.?], ystryw [-iau, f.]
dodge - (v.) osgoi [osgo-], sgamio [sgami-], twyllo [twyll-]
{ "Osgoi" is accented on the final syllable, in contrast to the normal
rule. }
doe - (n.) ewig [-od, f.]
doer - (n.) gweithredwr [gweithredwyr, m.], gweithredydd [-au, m.], gwneuthurwr [gwneuthurwyr, m.]
doesn't matter, it - (interj.) 'sdim ots
doff - (v.) diosg [diosg-], tynnu [tynn- &1, tyn- &2+; 3.s. tyn, tynn; 2.s.imp. tyn]
dog - (n.) ci [cw+n, m.]
prying dog - (n.) chwilgi [chwilgwn, m.]
dogged - (adj.) cyndyn, ystyfnig
doggedness - (n.) cyndynrwydd [m.]
doggerel - (adj.) crach, salw
doggerel - (n.) rhigwm [rhigymau, m.]
dog-like - (adj.) ci%aidd
dogma - (n.) pwnc athrawiaeth
dogmatic - (adj.) athrawiaethol, awdurdodol, pendant
{ Athrawiaethol is dogmatic meaning pertaining to dogma. }
{ Awdurdodol is dogmatic when you refuse to consider other
ideas. }
{ Pendant is dogmatic when you refuse to consider other
ideas. }
dole - (n.) cardod [-au, f.], cyfran [-nau, f.], dogn [-au, m.]
dole - (v.) dogni [dogn-]
doleful - (adj.) galarus, prudd, trist [trist- &adj], wylofus
Dolgelley - (prop.n.) Dolgellau
doll - (n.) doli (dol) [doliau, f.]
doll - (v.) dolian (dolio) [doli-]
dollar - (n.) doler [-i, f.]
dolmen - (n.) dolmen [-ni, f.]
dolt - (n.) clwpa [-od, m.], delff [m.], hurtyn [-nod, m.], penbwl [penbyliaid, m.]
domain - (n.) maes [meysydd, m.], parth [-au, m.], tiriogaeth [-au, f.]
{ Parth is the domain of a mathematical function. }
domain name - (n.) enw parth
dome - (n.) cromen [-ni, -nau, f.], cryndo [-eau, -eon, m.]
domestic - (adj.) cartrefol, dof [pl. -ion], domestig, gwa+r, teuluaidd, teuluol
{ Cartrefol is domestic meaning pertaining to the home. }
{ Dof is domestic as in domestic animals. }
{ Gwa+r is domestic as in domestic animals. }
{ Teuluaidd is domestic meaning pertaining to the home. }
domestic violence - (n.) trais teuluol
domesticate - (v.) dofi [dof-]
domesticated - (adj.) dof [pl. -ion]
domesticated animal - (n.) lledfegin [-od, m.]
domicile - (n.) anheddle [aneddleoedd, m.], cartref [-i, -ydd, m.], trigfan [-nau, f.]
dominant - (adj.) llywodraethol
dominate - (v.) arglwyddiaethu [arglwyddiaeth-]
domineer - (v.) gormesu [gormes-], tra-arglwyddiaethu [tra-arglwyddiaeth-], tra-awdurdodi [tra-awdurdod-]
dominion - (n.) arglwyddiaeth [-au, f.], dominiwn [m.], rheolaeth [f.], tiriogaeth [-au, f.]
{ Dominiwn is a dominion. }
{ Rheolaeth is the abstract concept of dominion. }
{ Tiriogaeth is a dominion as a political division. }
have dominion - (v.) arglwyddiaethu [arglwyddiaeth-]
don - (v.) gwisgo [gwisg-]
donation - (n.) rhodd [-ion, f.]
done - (adj.) digon
{ Digon is used in cooking to mean something is done. }
donkey - (n.) as [f.], asyn [-nod, m.], mul [-od, m.]
donor - (n.) rhoddwr [rhoddwyr, m.]
doom - (n.) barn [-au, f.], collfarn [-au, f.], dedfryd [-au, -on, f.], tynged [tynghedau, f.]
doom - (v.) collfarnu [collfarn-], dedfrydu [dedfryd-], tynghedu [tynghed-]
door - (n.) do+r [dorau, f.], drws [drysau, m.], porth [pyrth, m.]
door hinge - (n.) bach drws, colyn drws
next door - (adj.) drws nesaf
outer door - (n.) rhagddor [-au, f.]
doorframe - (n.) hiniog [-au, f.]
doorkeeper - (n.) drysor [-ion, m.], porthor [-ion, m.]
doorpost - (n.) amhiniog (amhinog) [-ion, -au, m.], cynnor [cynhorau, cynhorion, fm.], gorsin (gorsing) [-au, f.]
dormant - (adj.) di-rym (dirym), ynghwsg
{ Di-rym (dirym) is dormant in the sense of powerless. }
{ Ynghwsg is dormant in the sense of sleeping. }
dormitory - (n.) hundy [hundai, m.], ystafell gysgu
dormouse - (n.) pathew [-od, m.]
dose - (n.) dogn [-au, m.]
dose - (v.) dogni [dogn-]
dot - (n.) dot [-iau, mf.]
doting lover - (n.) orohi%an [f.]
dot - (v.) dotio [doti-]
dotage - (n.) penwendid [m.], plentynrwydd henaint
dote - (v.) dotio [doti-], dylu [dyl- {only imperf. & plup. forms exist}], ffoli [ffol-], gwirioni [gwirion-], ymserchu [ymserch-]
double - (adj.) deublyg, dwbl, dyblyg
double chin - (n.) tagell [-au, tegyll, f.]
double - (n.) dwbl [dyblau, m.], plyg [-ion, -iau, m.]
double - (v.) dyblu [dybl-], dyblygu [dyblyg-], plygu [plyg-; 3.s. & 2.s.imp. plyg]
double-chinned - (adj.) tagellog
doubt - (n.) amau [amheuon, m.], amheuaeth [-au, f.], amheuedd [m.], ansicrwydd [m.], dadl [-euon, -au, f.], petruster [m.]
doubt - (v.) amau [amheu- &1, ameu- &2+], petruso [petrus-]
doubter - (n.) amheuwr [amheuwyr, m.]
doubtful - (adj.) amheuol, amheus, annilys, ansicr, petrus
doubting - (adj.) amheuol, amheus
doubtless - (adj.) diamau, diamheuaeth, diau
dough - (n.) toes [m.]
doughty - (adj.) dewr [pl. -ion], glew [pl. -ion], pybyr
dove - (n.) colomen [-nod, f.]
dove-cot - (n.) colomendy [colomendai, m.]
dovelike - (adj.) colomennaidd
dowager - (n.) gweddw waddolog
dowdy - (adj.) afle+r, salw, tlodaidd
dower - (n.) cynhysgaeth [f.]
dower - (v.) gwaddoli [gwaddol-]
down - (adv.) obry
bog down - (n.) pa+n [m.]
bow down - (v.) ymgrymu [ymgrym-]
fall down - (v.) creinio [creini-]
go down - (v.) machlud (machludo) [machlud-]
going down - (n.) machludiad [-au, m.]
let down - (v.) disgyn [disgynn- &1, disgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. disgyn]
lie down - (v.) creinio [creini-]
put down - (v.) gostwng [gostyng-; 3.s. & 2.s.imp. gostwng]
down - (n.) gwaun [gweunydd, f.], mynydd-dir [m.], rhos [-ydd, f.]
{ Gwaun is the kind of down in which you take a walk. }
{ Mynydd-dir is the kind of down in which you take a walk. }
{ Rhos is the kind of down in which you take a walk. }
down - (n.pl.) manblu
{ Manblu is the kind of down you find in pillows. }
down - (prep.) i lawr, i waered
downcast - (adj.) penisel
download - (v.) llawrlwytho [llawrlwyth-]
dowry - (n.) agweddi [m.], gwaddol [-ion, mf.]
doxology - (n.) mawlgan [-euon, f.]
doyen - (n.) aelod hynaf, hynafddyn [-ion, m.]
doze - (n.) cyntun [m.]
doze - (v.) amrantuno [amrantun-], hepian [hepi-], pendwmpian [pendwmpi-, pendympi-]
dozen - (adj.) deuddeg
dozen - (n.) dwsin [-au, m.]
drab - (adj.) llwydaidd, llwydwyn, salw
draff - (n.) soeg [-au?, m.]
draft (draught) - (n.) archeb [-ion, f.], cynllun [-iau, m.], dracht [-iau, mf.], drafft [-iau?, f.?], gwynt [-oedd, m.], llusg [-ion, m.], llwnc [llynciadau, m.], llymaid (llymed) [llymeidiau, m.], llynciad [-au, m.], mintai [minteioedd, f.]
{ Archeb is a draft (draught) that puts you in the army. }
{ Cynllun is a draft (draught) that is a preliminary document. }
{ Dracht is the kind of draft (draught) that is on tap at the pub. }
{ Drafft is a draft (draught) that is either a preliminary
document or a gust of wind. }
{ Gwynt is a draft (draught) that blows under the door. }
{ Llwnc is a draft (draught) that you swallow. }
{ Llymaid (llymed) is a draft (draught) that you swallow. }
{ Mintai is a draft (draught) that has been put into the army. }
draft (draught) - (v.) tynnu [tynn- &1, tyn- &2+; 3.s. tyn, tynn; 2.s.imp. tyn]
drafty (draughty) - (adj.) drafftiog
drag - (n.) llusg [-ion, m.]
drag - (v.) dragio [dragi-], llusgo [llusg-]
dragger - (n.) llusgwr [llusgwyr, m.]
dragnet - (n.) ballegrwyd [-au, f.]
dragon - (n.) draig [dreigiau, f.]
dragon-fly - (n.) gwas y neidr
dragoon - (n.) marchfilwr [marchfilwyr, m.]
drain - (n.) carthffos [-ydd, f.], ceuffos [-ydd, f.], traen [-iau, m.]
drain - (v.) disbyddu [disbydd-], hysbyddu [hysbydd-], sychu [sych-; 3.s. & 2.s.imp. sych], treinio [treini-]
drake - (n.) adiad [m.], barlad [-au?, m.], ceiliog hwyad, marlad [m.], meilart [-od, m.]
drama - (n.) chwaraegerdd [-i, f.], drama [-u?, f.]
dramatic - (adj.) dramatig
dramatist - (n.) dramodwr [dramodwyr, m.], dramodydd [-ion, m.]
drape - (v.) gwisgo [gwisg-]
draper - (n.) dilledydd [-ion, m.]
linen draper - (n.) llieiniwr [llieinwyr, m.]
drastic - (adj.) cryf [f. cref; pl. -ion; cryf- &adj], llym [f. llem; pl. -ion; llym- &adj], trwyadl, trylwyr
draughtboard - (n.) tawlbwrdd [tawlbyrddau, m.]
draw - (n.) tynfa [tynfeydd, f.]
draw near - (v.) agosa/u [agos- &a/u], dynesu [dynes-], nesa/u [nes- &a/u], nesu [nes-], ymnesa/u [ymnes- &a/u]
draw - (v.) arlunio [arluni-], denu [den-], gwehynnu [gwehynn- &1, gwehyn- &2+], llusgo [llusg-], tynnu [tynn- &1, tyn- &2+; 3.s. tyn, tynn; 2.s.imp. tyn]
{ Arlunio is draw when you put lines on paper. }
{ Denu is draw when you entice someone. }
{ Llusgo is draw when you drag something. }
{ Tynnu is draw when you drag something. }
drawer - (n.) dra+r [m.], dro+r [mf.]
drawing - (n.) arlun [-iau, m.]
drawing of a bow - (n.) aneliad [-au, m.]
drawl - (v.) llusgo [llusg-], llusgo geiriau
dray - (n.) men bragydd
dread - (n.) arswyd [m.], arynaig [m.], braw [-iau, m.], ofn [-au, m.], ofnadwyaeth [f.]
{ Braw is not something I would normally expect to be used
for "dread" -- more surprise. }
{ Ofn is dread of something bad. }
dread - (v.) arswydo [arswyd-], ofni [ofn-]
dreadful - (adj.) abrwysgl, arswydus, ofnadwy
dream - (n.) breuddwyd [-ion, mf.]
dream - (v.) breuddwydio [breuddwydi-]
dreamer - (n.) breuddwydiwr [breuddwydwyr, m.]
dreaming - (adj.) breuddwydiol
dreamy - (adj.) breuddwydiol
dreary - (adj.) diflas [diflas- &adj], digysur, llwm [f. llom; pl. llymion]
dredge - (v.) glanhau [glan- &hau]
{ "Glanhau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
dregs - (n.pl.) gwaddod [-ion, m.], gwaelod [-ion, m.], gwehilion, sorod
drench - (v.) gwlychu [gwlych-; 3.s. & 2.s.imp. gwlych], trochi [troch-; 3.s. trych*]
dress - (n.) diwyg [m.], gwisg [-oedd, f.], trwsiad [m.]
dress of religious order - (n.) abid [mf.]
dress - (v.) cyweirio [cyweiri-], gwisgo [gwisg-], trin [trini-], trwsio [trwsi-]
dresser - (n.) seld [-au, f.]
dribble - (v.) defnynnu [defnynn- &1, defnyn- &2+], diferu [difer-], diferynnu [diferynn- &1, diferyn- &2+]
drift - (n.) lluchfa [lluchfeydd, f.], rhediad [-au, m.]
{ Lluchfa is the kind of drift made of snow. }
{ Rhediad is drift as an abstract concept. } }
drift - (v.) lluchio [lluchi-], mynd gyda'r llif
drill - (n.) dril [-iau, m.]
drill - (v.) drilio [drili-]
drink - (n.) diod [-ydd, f.], llymaid (llymed) [llymeidiau, m.], llyn [-noedd, -nau, m.]
drink deeply - (v.) drachtio [drachti-]
drinking glass - (n.) gwydryn [gwydrau, m.]
give drink - (v.) diodi [diod-]
drink - (v.) yfed [yf-; 3.s. & 2.s.imp. yf]
drinker - (n.) diotwr [diotwyr, m.], yfwr [yfwyr, m.]
moderate drinker - (n.) cymedrolwr [cymedrolwyr, m.]
drip - (n.) diferiad [-au, m.]
drip - (v.) defni [defn-], defnynnu [defnynn- &1, defnyn- &2+], diferu [difer-]
dripping - (adj.) diferol
dripping - (n.) saim [seimiau, m.]
dripping - (n.pl.) toddion
drive - (v.) cethrenu (cathrenu) [cethren-, cathren-], dreifio [dreifi-], gwthio [gwthi-], gyrru [gyrr- &1, gyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gyr], hel [heli-], ymlid [ymlid-]
{ Cethrenu (cathrenu) is drive in the sense of goad. }
{ Dreifio is to drive a car. }
{ Gwthio is drive when you push something. }
{ Gyrru is to drive a car or machine, or to drive animals
(move them in a convoy -- "gyr o wartheg": a drove of cattle). When it
applies to a car, it often has the sense of driving too fast. }
{ Hel is the sort of driving one does with cattle,
when it means "gather together", or "bring to one place" or "send
from a place" ("cer i hel y plant o'r buarth" -- go and drive the
children out of the yard). }
{ Ymlid is drive when you chase something away. }
drive fast - (v.) goryrru [goryrru-]
hard disk drive - (n.) gyrrwr disg galed
drivel - (n.pl.) glafoerion
drivel - (v.) dreflu [drefl-], driflan [driflan-], glafoerio [glafoeri-]
driven snow - (n.) manod [m.]
driver - (n.) gyriedydd [-ion, m.], gyrrwr (gyrriedydd) [gyrwyr, m.]
drizzle - (n.) glaw ma+n
drizzle - (v.) defnynnu [defnynn- &1, defnyn- &2+], gwlitho [gwlith-]
droll - (adj.) digrif (digrifol), ysmala
drollery - (n.) ysmaldod [m.]
dromedary - (n.) dromedari [-%od?, m.]
drone - (n.) diogyn [m.], gwenynen ormes
{ Diogyn is the drone who is an idle person. }
{ Gwenynen ormes is the drone that is a sound. }
droop - (v.) llaesu [llaes-], nychu [nych-], pendrymu [pendrym-], ymollwng [ymollyng-]
{ Llaesu is droop when you bend down. }
{ Nychu is droop when you lose vitality. }
{ Pendrymu is droop when you lose vitality. }
{ Ymollwng is droop when you bend down. }
drop - (n.) dafn [-au, m.], defnyn [-nau, m.], diferyn [-nau, diferion, m.]
drop kick - (n.) cic adlam
drop - (v.) defnynnu [defnynn- &1, defnyn- &2+], diferu [difer-], dihidlo [dihidl-], disgyn [disgynn- &1, disgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. disgyn], gollwng [gollyng-; 3.s. & 2.s.imp. gollwng], ymollwng [ymollyng-]
{ Defnynnu is drop when something falls in drops. }
{ Diferu is drop when something falls in drops. }
{ Dihidlo is drop when something falls in drops. }
{ Disgyn is drop when you fall. }
{ Gollwng is drop when you let something fall. }
{ Ymollwng is drop when sink down. }
dropping - (adj.) diferol
dropsy - (n.) dropsi [m.], dyfrglwyf [m.]
dross - (n.) sothach [m.]
dross - (n.pl.) sorod
drought - (n.) sychder [m.], sychdwr [sychdwyr, m.], tywydd sych
drove - (n.) cenfaint [cenfeiniau, cenfeintiau, f.], diadell [-au, -oedd, f.], gyr [-roedd, m.], haid [heidiau, f.], mintai [minteioedd, f.]
drover - (n.) gyrrwr (gyrriedydd) [gyrwyr, m.], porthmon [porthmyn, m.]
drown - (v.) boddi [bodd-; 3.s. & 2.s.imp. bawdd]
drowse - (v.) pendrymu [pendrym-]
drowsiness - (n.) cysgadrwydd [m.], trymder [m.]
drowsy - (adj.) cysglyd, hwyrdrwm, marwaidd, pendrwm, swrth [f. sorth]
drub - (v.) baeddu (maeddu) [baedd-, maedd-], cystwyo [cystwy-], ffustio (ffusto) [ffusti-, ffust-]
drudge - (n.) slaf [-iaid, m.]
drudge - (v.) slafio [slafi-]
drug - (n.) cyffur (cyffer) [-iau, m.], meddyglyn [-noedd, m.]
druggist - (n.) cyffuriwr [cyffurwyr, m.]
druid - (n.) derwydd [-on, m.]
druidic - (adj.) derwyddol
druidical - (adj.) derwyddol
druidism - (n.) derwyddiaeth [f.]
drum - (n.) drwm [drymiau, m.], tabwrdd [tabyrddau, m.], tympan [-au, f.]
drum - (v.) tabyrddu [tabyrdd-]
drummer - (n.) tabyrddwr [tabyrddwyr, m.]
drunk - (adj.) brwysg, meddw [pl. -on]
get drunk - (v.) meddwi [meddw-]
drunkard - (n.) meddwyn [meddwon, m.]
drunken - (adj.) abrwysg, meddw [pl. -on]
drunkenness - (n.) meddwdod [m.]
dry - (adj.) caled [pl. -ion; calet- &adj], cras [pl. creision], crin [pl. -ion], hysb [f. hesb; pl. hysbion], sych [f. sech; pl. -ion], sychedig, sychlyd
{ Caled is dry when it means solid (as opposed
to liquid). }
dry hard - (v.) sychgoli [sychgol-]
{ Sychgoli means dry hard when speaking of soil. }
dry in the sun - (v.) cynaeafa (cynhaeafa) [cynaeaf-]
dry up - (v.) crino [crin-], sychu [sych-; 3.s. & 2.s.imp. sych]
very dry - (adj.) sychgola
wipe dry - (v.) sychu [sych-; 3.s. & 2.s.imp. sych]
dry - (v.) caledu [caled-], gwystno [gwystn-], hysbio [hysbi-], sychu [sych-; 3.s. & 2.s.imp. sych]
{ Caledu is dry when it means harden. }
{ Gwystno is dry when it means wither. }
dryness - (n.) craster [m.], sychder [m.]
dual - (adj.) deuol
duality - (n.) deuoliaeth [-au, f.]
dub - (v.) dwbio [dwbi-], galw [galw-; 3.s. geilw; 2.s.imp. galw], llysenwi [llysenw-], urddo [urdd-]
{ Dwbio is dub when you make something smooth,
as with plaster. }
{ Galw is dub when you confer a nickname on someone. }
{ Llysenwi is dub when you confer a nickname on someone. }
{ Urddo is dub when you confer a title on someone. }
{ If you "call someone" on the phone, you "galw rhywun". "Galw yn"
translates the use of "call" that's equivalent to "visit" (or in
American "visit with" or "drip in on"), so you "galw yn" someone's
house or "galw yn" the office (that is, a specified office).
Sometimes, you can "galw ar" someone meaning to "galw yn" their
house, but "ymweld a+" is more correct than "galw ar" in this sense.
"Galw ar" is equivalent to the English "call upon (someone to do)":
"galwaf ar fy nhgyd-Gymry i sefyll yn y bwlch" "I will call upon my
fellow Welshmen to stand in the gap". }
dubious - (adj.) amheus, petrus
Dublin - (prop.n.) Dulyn
duchess - (n.) duges [-au, f.]
duchy - (n.) dugiaeth [-au, f.]
duck - (n.) hwyad (hwyaden) [hwyaid, f.]
duck - (v.) gostwng pen, gwyro [gwyr-], trochi [troch-; 3.s. trych*]
{ Gostwng pen is duck when you lower your head. }
{ Gwyro is duck when you lower your head. }
{ Trochi is duck in the sense of dunk. }
duckling - (n.) cyw hwyaden
ductile - (adj.) hyblyg, hydyn, ystwyth
dude - (n.) coegyn [-nod, m.]
dudgeon - (n.) dig [m.], llid [-au, m.], natur ddrwg
due - (adj.) dyladwy, dyledus
due to - (prep.) o achos
due - (n.) dyled [-ion, f.], haeddiant [haeddiannau, m.]
duel - (n.) ornest [-au, f.]
duet (duett) - (n.) deuawd [-au, mf.]
duffer - (n.) brebwl [brebyliaid, m.], hurtyn [-nod, m.], penbwl [penbyliaid, m.]
dug - (n.) piw [-od, -au, m.]
duke - (n.) dug (duc) [-iaid, m.]
dukedom - (n.) dugiaeth [-au, f.]
dulcet - (adj.) hyfryd [hyfryt- &adj], melys [pl. -ion; melys- &adj], pe+r
dull - (adj.) cymylog, diflas [diflas- &adj], dwl [f. dol; dyl- &adj], hurt, hwyrdrwm, marwaidd, mud, pw+l, twp [twp- &adj]
{ Cymylog is dull in the sense of cloudy. }
{ Diflas is dull in the sense of boring. }
{ Dwl is dull as in stupid. }
{ Hurt is dull as in stupid. }
{ Hwyrdrwm is dull in the sense of sluggish. }
{ Marwaidd is dull in the sense of sluggish. }
{ Mud is dull as in stupid. }
{ Pw+l is dull as in blunt or cloudy. }
{ Twp is dull as in stupid. }
dull - (v.) lleddfu [lleddf-], pylu [pyl-]
{ Lleddfu is dull when you dull pain. }
{ Pylu is dull when you dull a knife. }
dullard - (n.) hurtyn [-nod, m.]
dullness - (n.) pylni [m.]
dumb - (adj.) mud
dumb terminal - (n.) terfynnell fud
dumb woman - (n.) mudanes [-au, f.]
dumbfound - (v.) drysu [drys-], pensyfrdanu [pensyfrdan-]
dummy - (n.) delw [-au, f.], ffug [-ion, m.], mudan [-od, m.], pegor [-au, m.]
{ Delw is the kind of dummy on which you hang clothes. }
{ Ffug is a dummy that is a sham article. }
{ Mudan is a dummy that is a mute person. }
{ Pegor is the kind of dummy on which you hang clothes. }
dump - (v.) gollwng i lawr, taflu i lawr
dumpling - (n.) poten [-ni, f.], tymplen [-ni?, f.]
dumps - (n.pl.) iselder ysbryd
dun - (adj.) gwrm
dun - (v.) gwasgu am dalu dyled
dunce - (n.) delff [m.], hurtyn [-nod, m.], penbwl [penbyliaid, m.]
dunderhead - (n.) hurtyn [-nod, m.], penbwl [penbyliaid, m.]
dune - (n.) tywodfryn [-iau, m.], tywyn [-nau, m.]
dung - (n.) baw [m.], biswail [m.], tail [m.], tom [f.]
dung - (v.) teilo [teil-], tomi [tom-]
dungeon - (n.) daeardy [daeardai, m.], daeargell [-oedd, -au, f.]
dunghill - (n.) tomen [-nydd, f.]
dunk - (v.) trochi [troch-; 3.s. trych*]
duoglot - (adj.) dwyieithog (dwyieithiol)
dupe - (n.) ehud [m.]
dupe - (v.) ehudo [ehud-], twyllo [twyll-]
duplicate - (adj.) dyblyg
duplicate - (n.) copi [-%au, m.]
duplicate - (v.) atyblu (ad-ddyblu, atddyblu) [atybl-, ad-ddybl-, atddybl-], dyblygu [dyblyg-]
duplicity - (n.) dichell [-ion, f.], rhagrith [-ion, m.]
durable - (adj.) cryf [f. cref; pl. -ion; cryf- &adj], par.haol, par.haus
duration - (n.) par.had [m.]
during - (prep.) yn ystod
dusk - (n.) cyflychwr [cyflychwyr, m.], cyfnos [-au, m.], dechreunos [f.], gwyll [-ion, m.], llwydnos [f.]
dusky - (adj.) croenddu, pygddu, tywyll [f. tywell]
dust - (n.) lluwch [m.], llwch [m.], pylor [m.]
particle of dust - (n.) llychyn [m.]
dust - (n.pl.) mwnws
dust - (v.) sychu llwch, taenu llwch
dusty - (adj.) llychlyd
dutiful - (adj.) ufudd, ufuddgar
duty - (n.) dyled [-ion, f.], dyletswydd [-au, f.], toll [-au, f.]
{ Dyled is a duty that is an obligation. }
{ Dyletswydd is a duty that is an obligation. }
{ Toll is the type of duty you pay when you enter a
country. }
dwarf - (adj.) corachaidd
dwarf - (n.) cor [-rod, m.], coraches [-au, f.], corrach [corachod, m.], pegor [-au, m.]
{ Coraches is a female dwarf, midget, or pygmy. }
{ Corrach is a male dwarf, midget, or pygmy. }
dwell - (v.) cyfanheddu [cyfanhedd-], preswylio [preswyli-], trigiannu [trigiann- &1, trigian- &2+], trigo [trig-]
dweller - (n.) preswylydd [-ion, preswylwyr, m.]
dwellers - (n.pl.) trigolion
dwelling - (n.) addef [m.], annedd [anheddau, mf.], preswyl (preswylfod) [m.], preswylfa [preswylfeydd, f.]
summer dwelling - (n.) hafod [-ydd, f.]
winter dwelling - (n.) hendref [-i, -ydd, f.]
dwelling-place - (n.) anheddfa [anheddfeydd, -oedd, f.], anheddle [aneddleoedd, m.], trigfa [trigfeydd, f.], trigfan [-nau, f.]
dwindle - (v.) darfod [dar- &fod], dirywio [dirywi-], lleihau [llei- &hau]
{ (perish} Darfod is perish when something dies. }
dye - (n.) lliw [-iau, m.], lliwur [m.?]
dye - (v.) llifo [llif-], lliwio [lliwi-]
dyer - (n.) llifwr [llifwyr, m.], lliwydd [-ion, m.]
dyke - (n.) argae [-au, m.], clawdd [cloddiau, m.], ffos [-ydd, f.]
dynamic - (adj.) deinamig, dynamig
dynamics - (n.) dynameg [f.]
dynamo - (n.) deinamo [-au?, m.]
dynasty - (n.) brenhinllin (brenhinlin) [f.], teyrnach [-au, -oedd, f.]
dysentery - (n.) gwaedlif [m.]
dyspepsia - (n.) camdreuliad [m.], diffyg traul
each - (adj.) pob
each - (pron.) pob un
eager - (adj.) awchus, awyddfrydig, awyddus
eagerness - (n.) awydd [-au, m.]
eagle - (n.) eryr [-od, m.], eryres [-au, f.]
eagle-like - (adj.) eryraidd
ear - (n.) clust [-iau, mf.], dolen [-ni, -nau, f.]
{ Clust is either the organ that hears or a handle shaped like such an
organ. }
{ Dolen is an ear that is a loop, like the ear of a pitcher. }
box on the ear - (n.) bonclust [-iau, m.]
ear of corn - (n.) tywysen [tywys, -nau, f.]
hang ears - (v.) moeli [moel-]
prick up one's ears - (v.) clustfeinio [clustfeini-]
ear - (v.) hodi [hod-]
earl - (n.) iarll [ieirll, m.]
earldom - (n.) iarllaeth [-au, f.]
earlier - (adj.) cynt
{ "Cynt" is the comp. of "cynnar" and "cyflym". }
early - (adj.) bore, boreol, cynnar [cynhar- &adj; cynted; cynt; cyntaf]
very early - (adj.) plygeiniol
early - (adv.) yn fore
earn - (v.) elwa [elw-], ennill [enill-; 3.s. & 2.s.imp. ennill]
earnest - (adj.) difrif, difrifol, taer
earnest - (n.) ern (ernes) [-au, f.]
earnest - (v.) gwystl [gwystl-]
earnestness - (n.) difrif [m.], difrifwch (difrifoldeb) [m.], taerineb (taerni) [m.]
earnings - (n.pl.) ennill [enillion, m.]
earring - (n.) clustlws [clustlysau, m.]
earth - (n.) daear [-oedd, f.], daer [f.], gweryd [-au, -on, m.], llawr [lloriau, m.], pridd [m.], priddyn [m.]
{ Daear is the planet and the substance and probably the
electrical sink. }
{ Llawr is that which is not "lloft", ground, floor,
ground floor, foundation, and not relevant here but also story (storey)
and so on. It need not be an indoors thing, a "llawr dyrnu" would be a
threshing floor, "llawr gwlad" would be low-lying land (as opposed
to hillsides). }
{ Pridd is earth or ground as a substance. }
earth digger - (n.) jac-codi-baw [m.]
{ Earth diggers in the UK are largely made by a company known as
JCB, and some wag decided that this stood for "Jac Codi Baw" (Jack
Lifts Dirt), by which they are now popularly known. }
earth - (v.) daearu [daear-], priddo [pridd-]
earthenware vessel - (n.) priddlestr [-i, m.]
earthly - (adj.) daearol
earthquake - (n.) daeargryn [-fa+u, -feydd, mf.]
earthworm - (n.) abwyd (abwydyn) [abwydod, m.]
earthy - (adj.) daearol, priddlyd
ease - (n.) esmwytha+d [m.], esmwythder (esmwythdra) [m.], esmwythyd [m.], hawddfyd [m.], hwylustod [m.], rhwyddineb [m.]
{ Esmwytha+d is the kind of ease you receive from pain. }
{ Esmwythder (esmwythdra) is the kind of ease you receive from
pain. }
{ Esmwythyd is the kind of ease of which rich people experience
a life. }
{ Rhwyddineb is the kind of ease you have when you are
proficient at something. }
chapel of ease - (n.) capel anwes
ease - (v.) esmwytho (esmwytha/u) [esmwyth-, esmwyth- &a/u], lliniaru [lliniar-]
easier - (adj.) haws
{ "Haws" is the comp. of "hawdd". }
easily remembered, not - (adj.) anhygof
east - (n. & adj.) dwyrain [m.]
Easter - (prop.n.) Pasg [m.]
easterly - (adj.) dwyreiniol
eastern - (adj.) dwyreiniol
easterner - (n.) dwyreiniwr [dwyreinwyr, m.]
easy - (adj.) esmwyth, hawdd [hawdd- &adj; hawsed; haws; hawsaf], hwylus, rhwydd, syml [f. seml; syml- &adj]
{ Hawdd is really the word for "easy" meaning "easily
accomplished". }
{ Syml is, as "simple" used to be, something to do with
uncomplicated structure (simplex vs. complex), but has come to mean
easily done in the same way as the English. }
eat - (v.) bwyta [bwyt- &a/u; 3.s. bwyty; 2.s.imp. bwyta+], llewa [llew-], pori [por-; 3.s. & 2.s.imp. pawr], ysu [ys-]
{ Bwyta is eat the way you and I do, and the general term
for consuming food. }
{ Llewa is to eat the way a "llew" (lion) eats, hence to devour. }
{ Pori is to eat "porfa" (pasture) and so "to graze". }
{ Ysu can be a general word for eat, but it is closer to
"consume". It can be used of inanimate objects, such as to describe what
a fire does to an object. }
eat together - (v.) cydfwyta [cydfwyt-]
eatable - (adj.) bwytadwy
eaten with bread, relish - (n.) enllyn [m.]
eater - (n.) bwytawr [bwytawyr, m.]
eaves - (n.) bargod [-ion, m.], bondo [m.]
eavesdrop - (v.) clustfeinio [clustfeini-]
ebb - (n.) adlif [-oedd, m.], distyll [-ion, m.], trai [m.]
ebb - (v.) treio [trei-]
ebullient - (adj.) afieithus, berwedig, toreithiog
ebullition - (n.) berw [-on, m.]
eccentric - (adj.) echreiddig, hynod, od [odi- &adj]
{ Echreiddig is eccentric when referring to an orbit. }
{ Hynod is eccentric in the sense of curious. }
ecclesiastic - (adj.) eglwysig
ecclesiastic - (n.) clerigwr [clerigwyr, m.]
ecclesiastical - (adj.) eglwysig
echo - (n.) adlais [adleisiau, m.], adlef [f.], atsain [atseiniau, f.], carreg ateb
echo - (v.) adleisio [adleisi-], atseinio (atsain) [atseini-]
eclipse - (n.) diffyg [-ion, m.]
eclipse - (v.) cymylu [cymyl-], tywyllu [tywyll-]
ecliptic - (n.) rhod [-au, f.]
ecology - (n.) ecoleg [f.]
economic - (adj.) economaidd
economical - (adj.) cynnil, darbodus
economics - (n.) economeg [f.]
economist - (n.) economegwr [economegwyr, m.]
economize - (v.) cynilo [cynil-]
economy - (n.) cynildeb [m.], darbodaeth [f.]
ecstasy - (n.) gorawen [f.], gorfoledd [m.], hwyl [-iau, f.], perlewyg [-on, m.]
ecumenical (oecumenical) - (adj.) byd-eang, cyffredinol, eciwmenaidd
eddy - (n.) trobwll [trobyllau, m.]
eddy - (v.) chwyrli%o [chwyrli%-], troi [tro- &i; 3.s. try; 2.s.imp. tro]
edge - (n.) awch [m.], blaen [-au, -ion, m.], cwr [cyrrau, m.], cyfor [m.], dibl [-au, m.], godre [-on, m.], min [-ion, m.], ymyl [-au, -on, mf.]
{ Blaen is an edge that is the frontmost part of something. }
{ Cwr is the edge that is the outer limit of an area. }
{ Cyfor is the edge that is the rim of something. }
{ Dibl is the edge that is the outer limit of an area. }
{ Godre is the edge you have where a garment ends. }
{ Min is the kind of edge a sword has. }
{ Ymyl is the edge that is the outer limit of an area. }
teeth on edge - (n.) deincod (dincod) [m.]
edge - (v.) hogi [hog-], minio [mini-]
edible - (adj.) bwytadwy
edict - (n.) cyhoeddiad [-au, m.], gorchymyn [gorchmynion, m.]
edification - (n.) adeiladaeth [-au, f.]
edifice - (n.) adail [f.], adeilad (adeiliad) [-au, -oedd, mf.], adeiladaeth [-au, f.]
edify - (v.) adeiladu (adeiliadu) [adeilad-, adeiliad-]
edifying - (adj.) adeiladol (adeiliadol)
Edinburgh - (prop.n.) Caeredin
edit - (v.) golygu [golyg-], paratoi i'r wasg
edition - (n.) argraffiad [-au, m.]
editor - (n.) golygydd [-ion, golygwyr, m.]
editorial - (adj.) golygyddol
editorial - (n.) golygyddol [m.]
editorship - (n.) golygyddiaeth [f.]
educate - (v.) addysgu [addysg-]
education - (n.) addysg [f.]
educational - (adj.) addysgol
educationist - (n.) addysgiaethwr [addysgiaethwyr, m.]
educator - (n.) addysgwr [addysgwyr, m.], addysgydd [-ion, m.]
eduction - (n.) edwythiad [-au, m.]
Edward - (prop.n.) Iorwerth
eel - (n.) llysywen [llysywod, llyswennod, f.]
catch eels - (v.) llysywenna [llysywenn- &1, llysywen- &2+]
catch sand eels - (v.) llymrieita [llymrieit-]
sand eel - (n.) llymri%en [llymri%aid, f.]
efface - (v.) dileu [dile-]
effect - (n.) canlyniad [-au, m.], effaith [effeithiau, f.], perwyl [-ion?, m.]
effect - (v.) effeithio [effeithi-]
effective - (adj.) effeithiol
effectiveness - (n.) effeithiolrwydd [m.]
effectual - (adj.) effeithiol
render effectual - (v.) effeithioli [effeithiol-]
effeminate - (adj.) benywaidd, merchedaidd
effervesce - (v.) berwi [berw-], eferwi [eferw-]
effervescence - (n.) eferwad [m.]
effete - (adj.) darfodedig, di-rym (dirym), diffrwyth
efficacious - (adj.) effeithiol
efficacy - (n.) effeithiolrwydd [m.]
efficiency - (n.) effeithlonrwydd [m.]
efficient - (adj.) cymwys, effeithiol
effigy - (n.) delw [-au, f.], llun [-iau, m.]
efflux of river from lake - (n.) bala [m.]
effort - (n.) egni [-%on, m.], gnif [m.], hwb [hybiau, m.], ymadferth [-oedd, m.], ymdrech [-ion, mf.], ymgais [ymgeisiadau, mf.]
effrontery - (n.) digywilydd-dra [m.], haerllugrwydd [m.]
effulgence - (n.) disgleirdeb (disgleirder) [m.], llewyrch [m.]
effuse - (v.) alledu [alled-], tywallt [tywallt-]
effusion - (n.) taenelliad [m.]
egg - (n.) wy [-au, m.]
lay eggs - (v.) dodwy [dodwy-]
egg - (v.) annog [anog-; 3.s. annog, ennyg*; 2.s.imp. annog], annos [annos-]
egotism - (n.) egotistiaeth [f.], myfi%aeth [f.]
egotistic - (adj.) myfi%ol
egregious - (adj.) amlwg [amlyc- &adj], dybryd, hynod
egress - (n.) allanfa [allanfeydd, f.], mynediad allan
Egypt - (prop.n.) Yr Aifft, Yr Aifft [m.]
Egyptian - (adj.) Eifftaidd
Egyptian - (n.) Eifftes [-au, f.], Eifftiad [Eifftiaid, m.], Eifftiwr [Eifftwyr, m.]
eight - (adj.) wyth
eight - (n.) wyth [-au, m.]
eighteen - (adj.) deunaw
eighteen inches - (n.) cyfelin [-au, f.]
eighteen - (n.) un deg wyth
eighteenth - (adj.) deunawfed
eightfold - (adj.) wythblyg
eighth - (adj.) wythfed
eighth - (n.) wythfed [-i?, m.]
eighty - (n.) pedwar ugain, wyth deg
eisteddfod - (n.) eisteddfod [-au, f.]
{ An eisteddfod is a Welsh cultural festival. The principal
eisteddfod is the "Eisteddfod Genedlaethol Frenhinol Cymru", the Welsh
National Royal Eisteddfod, which takes place annually in August. }
either - (adj.) un o'r ddau
nor either - (adv.) chwaith
either - (adv.) ychwaith
either - (conj.) ai, naill
ejaculate - (v.) ebychu [ebych-], gweiddi (gwaeddi) [gweidd-, gwaedd-], saethu [saeth-]
{ Ebychu is when you ejaculate words. }
{ Gweiddi (gwaeddi) is when you ejaculate words. }
{ Saethu is when you ejaculate a substance. }
ejaculation - (n.) ebychiad [-au, m.]
eject - (v.) bwrw allan, diarddel [diarddel-]
{ Bwrw allan is eject when you send something out forcefully. }
{ Diarddel is eject in a social sense. }
eke - (v.) crafu [craf-; 3.s. & 2.s.imp. craf], hel [heli-]
elaborate - (adj.) llafurfawr, manwl [manyl- &adj]
elaborate - (v.) manylu [manyl-]
elapse - (v.) mynd heibio, treiglo [treigl-]
elastic - (adj.) hydwyth, ystwyth
elastic - (n.) lastig [-au?, m.]
elasticity - (n.) hydwythedd [m.]
elation - (n.) gorawen [f.]
elbow - (n.) elin [-au, -oedd, f.], penelin [-oedd, mf.]
elbow - (v.) elino [elin-], penelino [penelin-]
elder - (n.) blaenor [-iaid, m.], henuriad [henuriaid, m.], hynafgwr (henafgwr) [hynafgwyr, henafgwyr, m.], ysgawen [ysgaw, f.]
{ Blaenor is the kind of elder a church has. }
{ Henuriad is the kind of elder a church has. }
{ Hynafgwr (henafgwr) is the elder that is an old man, with
no indication of esteemed status. }
{ Ysgawen is an elder tree. }
elect - (adj.) darpar, etholedig [pl. -ion]
elect - (v.) dewis [dewis-], ethol [ethol-]
election - (n.) etholedigaeth [-au, f.], etholiad [-au, m.]
{ Etholedigaeth is the theological concept of election. }
{ Etholiad is the kind of election that puts people in office. }
elector - (n.) etholwr [etholwyr, m.], etholydd [-ion, m.]
electorate - (n.) etholaeth [-au, f.]
electric - (adj.) trydanol
electrical - (adj.) trydanol
electrical main - (n.) prif gebl
electricity - (n.) gwefr [f.], trydan [m.], trydaniaeth [f.]
electrify - (v.) gwefreiddio [gwefreiddi-], trydanu [trydan-]
electrifying - (adj.) gwefreiddiol
eleemosynary - (adj.) elusennol
elegance - (n.) ceinder [m.], coethder [m.], dillynder [m.]
elegant - (adj.) cain [pl. ceinion; cein- &adj], coeth, dillyn, lluniaidd
elegy - (n.) galarnad [-au, f.], marwnad [-au, f.]
element - (n.) egwyddor [-ion, f.], elfen [-nau, f.]
{ Egwyddor is the element that is a basic principle. }
{ Elfen is the element you find in the periodic table or is
an ingredient. }
elementary - (adj.) elfennol
elephant - (n.) cawrfil [-od, m.], eliffant [-od, -iaid, m.]
elephantine - (adj.) eliffantaidd
elevate - (v.) dyrchafu [dyrchaf-; 3.s. dyrchaif*; 2.s.imp. dyrchaf]
elevated - (adj.) bannog
elevating - (adj.) dyrchafol
elevation - (n.) codiad [-au, m.], drychiad [-au, m.], dyrchafiad [-au, m.], uchder [m.]
{ Codiad is elevation in the sense of a lifting up. }
{ Drychiad is the elevation that is a view of one side of a building.? }
{ Dyrchafiad is elevation in the sense of promotion. }
{ Uchder is elevation in the sense of a height. }
eleven - (n.) un ar ddeg
elf - (n.) coblyn [-nod, m.], ellyll [-on, m.]
Elias - (prop.n.) Eleias
elide - (v.) sein.golli [sein.goll-]
eligible - (adj.) cymwys, dewisol, etholadwy
Elijah - (prop.n.) Eleias
eliminate - (v.) deol [deol-], dileu [dile-]
Eliseus - (prop.n.) Eliseus
Elisha - (prop.n.) Eliseus
elision - (n.) sein.goll [-ion?, m.]
Ellen - (prop.n.) Elen
ellipse - (n.) elips [-au?, m.?], hirgylch [-au, -oedd, m.]
elliptical - (adj.) eliptig, hirgrwn [f. hirgron]
elm - (n.) llwyfen (llwyfanen) [llwyf, f.]
elocution - (n.) areithyddiaeth [f.]
elocutionist - (n.) adroddwr [adroddwyr, m.]
elongate - (v.) estyn [estynn- &1, estyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. estyn], hwyhau [hwy- &hau]
eloquence - (n.) aches [m.], cymhendod [m.], huodledd (hyodledd) [m.]
eloquent - (adj.) huawdl (hyawdl) [huotl- &adj], hwyliog, ymadroddus
else - (adj.) arall [pl. eraill]
or else - (conj.) ynteu (ynte)
else - (adv.) amgen (amgenach), onide (onid e), pe amgen
elsewhere - (adv.) mewn lle arall
elucidate - (v.) egluro [eglur-], goleuo [goleu-]
elude - (v.) osgoi [osgo-]
{ "Osgoi" is accented on the final syllable, in contrast to the normal
rule. }
elusive - (adj.) ansafadwy, di-ddal, gwibiog
Elysium - (n.) gwynfa [gwynfeydd, f.], gwynfyd [-au, m.], paradwys [f.]
emaciate - (v.) culhau [cul- &hau], curio [curi-], teneuo [teneu-]
emaciated - (adj.) achul
e-mail - (n.) e-bost [m.]
e-mail - (v.) e-bostio [e-bosti-]
email - (n.) eheb [m.]
email correspondence - (n.) ehebiaeth [f.]
email message - (n.) ehebiad [-au, m.]
email - (v.) ehebu [eheb-]
emanate - (v.) deillio [deilli-], llifo [llif-], tarddu [tardd-, 3.s. & 2.s.imp. tardd]
emancipate - (v.) rhyddfreinio [rhyddfreini-], rhyddhau [rhydd- &hau]
emancipation - (n.) rhyddhad [m.]
emasculate - (v.) disbaddu [disbadd-]
embalm - (v.) perarogli corff
embankment - (n.) argae [-au, m.], clawdd [cloddiau, m.], co\b [-iau, mf.], morglawdd [morgloddiau, m.]
embargo - (n.) embargo [m.], gwaharddiad i hwylio
embark - (v.) gosod ar long, hwylio [hwyli-], mynd ar long
embarrass - (v.) drysu [drys-], rhwystro [rhwystr-]
embarrassed - (adj.) rhwystrus
embassy - (n.) llysgenhadaeth [llysgenadaethau, f.]
embattle - (v.) byddino [byddin-]
embellish - (v.) addurno [addurn-], harddu [hardd-], prydferthu [prydferth-], teca/u [tec- &a/u], trwsio [trwsi-]
ember - (n.) marworyn [marwor, m.], tewyn [-ion, m.]
ember day - (n.) catgor [-iau, -au, m.]
embers - (n.pl.) marwydos
embezzle - (v.) celcio [celci-], darn.guddio [darn.guddi-], lladrata [lladrata-]
embitter - (v.) chwerwi [chwerw-]
emblazon - (v.) addurno [addurn-], gwychu [gwych-]
emblem - (n.) arwyddlun [-iau, m.]
emblematic - (adj.) arwyddluniol
embodiment - (n.) ymgorfforiad [-au, m.]
embody - (v.) corffori [corffor-], ymgorffori [ymgorffor-]
emboss - (v.) boglynnu [boglynn- &1, boglyn- &2+]
embrace - (n.) afflau [m.], co+l [f.], cofl [f.]
embrace mutually - (v.) ymgofleidio [ymgofleidi-]
embrace - (v.) cofleidio [cofleidi-], ymwasgu [ymwasg-]
embrasure - (n.) cloer [-au, -iau, mf.]
embrocate - (v.) eneinio [eneini-], iro [ir-]
embroider - (v.) brodio [brodi-], brwydo [brwyd-]
embroidering frame - (n.) brwyd [-au, m.]
embroidery - (n.) brodwaith [brodweithiau, m.], brwydwaith [m.]
embroil - (v.) tynnu i ymrafael
embryo - (n.) cynelwad [-au?, m.], embryo [m.?]
emend - (v.) cywiro [cywir-], diwygio [diwygi-]
emerald - (n.) emrallt [m.]
emerge - (v.) dod allan, dod i'r golwg
emergency - (n.) cyfyngder [-au, m.], taro [m.]
emetic - (adj.) yn codi cyfog
emetic - (n.) cyfoglyn [-ion?, m.]
emigrant - (n.) ymfudwr [ymfudwyr, m.]
emigrate - (v.) mudo [mud-], ymfudo [ymfud-]
eminent - (adj.) clodfawr, enwog [pl. -ion; enwoc- &adj], uchel [uched, cyfuwch, cuwch; uwch; uchaf]
emissary - (n.) cennad [cenhadau, cenhadon, f.]
emit - (v.) bwrw allan, rhoi allan
emit sparks - (v.) gwreichioni [gwreichion-]
emollient - (adj.) meddalhaol
emollient - (n.) meddalydd [-ion, m.]
emolument - (n.) cyflog [-au, mf.], elw [m.], ta+l [taliadau, m.]
emotion - (n.) annwyd [f.], cyffro [-adau, -au, m.], emosiwn [emosiynau, m.], nwyd [-au, m.], teimlad [-au, m.]
emotional - (adj.) emosiynol, teimladol
emperor - (n.) ymerawdwr (ymherodr) [ymerawdwyr, m.]
emphasis - (n.) pwys [-au, -i, m.], pwyslais [pwysleisiau, m.]
emphasize - (v.) pwysleisio [pwysleisi-]
emphatic - (adj.) pendant, pwysleisiol
empire - (n.) ymerodraeth [-au, f.]
empirical - (adj.) empeiraidd
empiricism - (n.) empeiraeth [f.]
employ - (n.) gorchwyl [-ion, m.]
employ - (v.) defnyddio [defnyddi-; 3.s. & 2.s.imp. defnydd]
employer - (n.) cyflogwr [cyflogwyr, m.]
empower - (v.) galluogi [galluog-], grymuso [grymus-], nerthu [nerth-]
empress - (n.) ymerodres [-au, f.]
emptiness - (n.) adfant [m.], coegedd [m.], gwacter [m.], gwagedd [m.]
empty - (adj.) coeg, gorwag, gwag [pl. gweigion], gweili
empty oneself - (v.) ymwaca/u [ymwac- &a/u]
empty - (v.) arllwys [arllwys-; 3.s. arllwys], dihysbyddu [dihysbydd-], gwaca/u [gwac- &a/u], gwagu [gwag-], gwehynnu [gwehynn- &1, gwehyn- &2+]
empty-handed - (adj.) gwaglaw
enable - (v.) galluogi [galluog-]
enact - (v.) deddfu [deddf-]
enamel - (n.) owmal [m.]
encamp - (v.) castellu [castell-], gwersyllu [gwersyll-], lluestu [lluest-], pabellu [pabell-]
encampment - (n.) gwersyll [-oedd, m.], lluestfa [lluestfeydd, -oedd, f.]
enchant - (v.) cyfareddu [cyfaredd-], swyno [swyn-]
enchanter - (n.) hudol [-ion, m.]
enchanting - (adj.) cyfareddol, hudol, hudolus
enchantment - (n.) hud [-ion, m.], hudoliaeth [-au, f.]
enchantress - (n.) hudoles [-au, f.]
encircle - (v.) amgylchu [amgylch-]
enclose - (v.) amga/u [amg- &a/u], cau [cae-; 3.s. cae; 2.s.imp. cau, caua, caea]
enclosed - (adj.) amgaee%dig
enclosed place - (n.) argae [-au, m.]
enclosure - (n.) cadlas [cadlesydd, f.], cadlys [-oedd, m.], caeadle [-oedd, m.], coetgae [m.], corlan [-nau, f.], garth [mf.]
encompass - (v.) amgylchu [amgylch-], cylchynu [cylchyn-]
encounter - (n.) brwydr [-au, f.], ymgyfarfod [-ydd, m.]
encounter - (v.) cyfarfod [cyfar- &fod], taro ar
encourage - (v.) annog [anog-; 3.s. annog, ennyg*; 2.s.imp. annog], calonogi [calonog-], cefnogi [cefnog-]
encouragement - (n.) calondid [m.], cefnogaeth [f.], symbyliad [m.], ysbrydiaeth [f.]
encouraging - (adj.) cefnogol
encroach - (v.) cyfyngu [cyfyng-], gormesu [gormes-]
encumber - (v.) beichio [beichi-], llesteirio (llestair) [llesteiri-]
encyclopedia (encyclopaedia) - (n.) gwyddoniadur [-on, m.]
end - (n.) adlaw [m.], blaen [-au, -ion, m.], diben [-ion, m.], dihenydd [dienyddiadau, m.], diwedd [-au, m.], pen [-nau, m.], ta+l [talau, taloedd, m.], terfyn [-au, m.], tranc [m.]
{ Blaen is end when it is the "pen blaen", the front end,
(the other end from the "pen o+l"). "Blaen" and "o+l" are the
"deupen" of something. "Blaen" also means the sharp edge (of a
knife, argument, etc) or the sharp point (the end of a pencil, the
end of a sword). }
{ Diwedd marks the end of something in time, as in the
"end of the semester". }
{ Pen marks the spatial extent of something, so your "pen
o+l" is your rear end. }
hair standing on end - (n.) ceginwrych [m.]
odds and ends - (n.pl.) petheuach
rear end - (n.) pen o+l
end - (v.) darfod [dar- &fod], dibennu [dibenn- &1, diben- &2+], diweddu [diwedd-], terfynu [terfyn-]
{ (perish} Darfod is perish when something dies. }
{ Darfod is to be over, (to make) no longer to be, to be
(or make) dead. "Rydw i wedi darfod" means that "I am dead". }
endanger - (v.) enbydu [enbyd-], peryglu [perygl-]
endear - (v.) anwylo [anwyl-]
endearment - (n.) anwyledd [m.], anwyliaeth (anwylaeth) [f.], anwyliant [anwyliannau, m.], anwylwch [m.]
endeavor (endeavour) - (n.) ymdrech [-ion, mf.]
endeavor (endeavour) - (v.) ceisio [ceisi-; 3.s. & 2.s.imp. cais], ymdrechu [ymdrech-; 3.s. & 2.s.imp. ymdrech]
ending - (n.) terfyniad [-au, m.]
endless - (adj.) annherfynol, anorffen, diorffen
endorse - (v.) ardystio [ardysti-], ategu [ateg-], cefnogi [cefnog-]
endorsed - (adj.) ardystiedig
endorsement - (n.) ardystiad [-au, m.]
endow - (v.) cynysgaeddu [cynysgaedd-], donio [doni-], gwaddoli [gwaddol-]
endowed - (adj.) gwaddolog
endowment - (n.) cynhysgaeth [f.], gwaddol [-ion, mf.]
endue - (v.) cynysgaeddu [cynysgaedd-], donio [doni-]
endurance - (n.) dioddefgarwch [m.]
endure - (v.) dioddef [dioddef-], goddef [goddef-; 3.s. & 2.s.imp. goddef], par.hau (para) [par- &hau; 3.s. pery, par.ha, para; 2.s.imp. para], ymaros [ymaros-; 3.s. ymerys; 2.s.imp. ymaros]
{ Dioddef is endure in the sense of surviving pain or
hardship. }
{ Goddef is endure in the sense of tolerate. }
{ Ymaros is endure in the sense of surviving pain or
hardship. }
enemy - (n.) cas [caseion, m.], gelyn [-ion, m.], gelynes [-au, f.], ysgar [-ant, ysgeraint, m.]
{ Gelyn is the usual word for enemy. }
energetic - (adj.) egni%ol, grymus, ymdrechgar
energy - (n.) egni [-%on, m.], nwyf [m.], ynni [m.]
enervate - (v.) gwanhau [gwan- &hau], gwanychu [gwanych-]
enfeeble - (v.) eiddilio [eiddili-], gwanhau [gwan- &hau], gwanychu [gwanych-]
enforce - (v.) gorfodi [gorfod-], rhoi mewn grym
{ Gorfodi is enforce when you compel obedience. }
{ Rhoi mewn grym is enforce when you give force to
something. }
{ You "gorfodi i" a person. }
enfranchise - (v.) breinio [breini-], rhyddhau [rhydd- &hau]
{ Breinio is enfranchise when you give a privilege. }
{ Rhyddhau is enfranchise when you liberate someone. }
engage - (v.) cyflogi [cyflog-]
{ Cyflogi is engage in service. }
become engaged - (v.) dyweddi%o [dyweddi%-]
engage oneself - (v.) ymrwymo [ymrwym-]
engagement - (n.) cyhoeddiad [-au, m.], ymrwymiad [-au, m.]
engender - (v.) cenhedlu [cenhedl-], magu [mag-; 3.s. & 2.s.imp. mag; 3.s.pres. subj. maco], peri [par-; 3.s. pair, pa+r; 2.s.imp. pa+r]
engine - (n.) peiriant [peiriannau, m.]
search engine - (n.) chwiliotydd [-ion, m.], peiriant chwilio
engineer - (n.) peiriannydd [peirianyddion, m.]
engineering - (n.) peirianneg [f.]
genetic engineering - (n.) peirianneg genynnau
England - (prop.n.) Lloegr [f.]
English - (adj.) Saesneg, Seisnig
{ Saesneg is English as pertaining to the language. }
{ Seisnig is English as pertains to the land or the culture. }
English - (n.) Saesneg [f.], yr iaith fain
English-like - (adj.) Seisnigaidd
Englishman - (n.) Sais [Saeson, m.]
Englishwoman - (n.) Saesnes [-au, f.]
englynion, compose - (v.) englyna (englynu) [englyn-]
englynion, composer of - (n.) englynwr [englynwyr, m.]
engrain - (v.) dwfnliwio [dwfnliwi-], greddfu [greddf-]
engrave - (v.) ysgythru [ysgythr-]
engraving - (n.) cerflun [-iau, m.], ysgythriad (ysgythrad) [-au, m.]
engulf - (v.) anhuddo [anhudd-], llyncu [llync-; 3.s. & 2.s.imp. llwnc]
engulfed - (adj.) anhuddol
enhance - (v.) chwyddo [chwydd-], mwyhau [mwy- &hau], ychwanegu [ychwaneg-]
enjoin - (v.) erchi [arch-; 3.s. eirch], gorchymyn [gorchmynn- &1, gorchmyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gorchymyn], siarsio [siarsi-]
{ You "erchi i" a person. }
{ You "gorchymyn i" a person. }
enjoy - (v.) bod wrth ei fodd, meddu [medd-], mwynhau [mwyn- &hau]
{ Meddu is enjoy in the sense of possessing a benefit. }
{ Mwynhau is enjoy in the sense of receiving pleasure. }
enjoyment - (n.) mwynhad [m.]
enkindle - (v.) ennyn [enynn- &1; enyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. ennyn]
enlarge - (v.) ehangu (eangu) [ehang-, eang-], helaethu [helaeth-], mawr.hau [mawr.- &hau], mwyhau [mwy- &hau], ymhelaethu [ymhelaeth-]
become enlarged - (v.) ymehangu [ymehang-]
enlighten - (v.) goleuo [goleu-], hysbysu [hysbys-]
{ Goleuo is enlighten when you shed light (even
figuratively) on something. }
{ Hysbysu is enlighten when you inform someone. }
enlist - (v.) ennill [enill-; 3.s. & 2.s.imp. ennill], listio [listi-], ymrestru [ymrestr-]
{ Ennill is enlist when you gain the support of someone. }
{ Listio is enlist when you add someone to the enrollment
(enrolment). }
{ Ymrestru is enlist when you add someone to the enrollment
(enrolment). }
enlistment - (n.) ymrestriad [m.]
enliven - (v.) bywiogi [bywiog-], sirioli (siriolu) [siriol-]
{ Bywiogi is enliven when you bring something to life from
the dead. }
{ Sirioli (siriolu) is enliven when you cheer those
around you. }
enmity - (n.) digasedd [m.], gelyniaeth [f.]
ennoble - (v.) urddasoli [urddasol-], urddasu [urddas-], urddo [urdd-]
ennui - (n.) diflastod [m.]
enormity - (n.) anfadrwydd [m.], ysgelerder [-au, m.]
enormous - (adj.) an-wedd, anferth, dirfawr, enfawr
enough - (adj.) digon
right enough - (adj.) purion
right enough - (adv.) purion
enough - (n.) digon [m.], gwala [f.]
enrage - (v.) cynddeiriogi [cynddeiriog-], ffyrnigo [ffyrnig-], gwylltio (gwylltu) [gwyllti-, gwyllt-]
enrich - (v.) cyfoethogi [cyfoethog-]
enrobe - (v.) arwisgo [arwisg-]
enroll (enrol) - (v.) aelodi [aelod-], cofrestru [cofrestr-], rhestru [rhestr-]
enshroud - (v.) amdoi [amdo- &i]
ensign - (n.) arwydd (arw+y) [-ion, mf.], baner [-i, -au, f.], banerwr [banerwyr, m.], lluman [-au, m.], llumanwr [llumanwyr, m.]
{ Arwydd (arw+y) is ensign as a military banner. }
{ Baner is ensign as a military banner. }
{ Banerwr is ensign as a military rank. }
{ Lluman is ensign as a military banner. }
{ Llumanwr is ensign as a military rank. }
enslave - (v.) caethiwo [caethiw-], dwyn yn gaeth
ensnare - (v.) baglu [bagl-], rhwydo [rhwyd-]
ensue - (v.) canlyn [canlyn-], dilyn [dilyn-; 3.s. & 2.s.imp. dilyn]
ensure - (v.) cadarnhau [cadarn- &hau], diogelu [diogel-], siwr.hau [siwr- &hau]
entail - (v.) gofyn [gofynn- &1, gofyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gofyn], gorfodi [gorfod-]
{ To ask a question, you "gofyn cwestiwn". To ask a person, you "gofyn i
berson". To ask a person a question, you "gofyn i berson am gwestiwn". }
{ You "gorfodi i" a person. }
entangle - (v.) baglu [bagl-], cafflo [caffl-], drysu [drys-], maglu [magl-], nidro [nidr-], rhwydo [rhwyd-]
entangled - (adj.) clymog
enter - (v.) cofnodi [cofnod-], mewnbynnu [mewnbynn-], mynd i mewn, treiddio [treiddi-; 3.s. & 2.s.imp. traidd]
{ Cofnodi is enter when you record something. }
{ Mewnbynnu is enter when you put data into a computer. }
{ Mynd i mewn is enter when you pass into something. }
{ Treiddio is enter when you pass into something. }
enterprise - (n.) anturiaeth [-au, f.]
enterprising - (adj.) anturiaethus
entertain - (v.) adlonni [adlonn- &1, adlon- &2+], coledd (coleddu) [coledd-], difyrru [difyrr- &1, difyr- &2+], lletya [llety-]
{ Adlonni is entertain when you entertain an audience. }
{ Coledd (coleddu) is entertain when you entertain an
idea. }
{ Difyrru is entertain when you entertain an audience. }
{ Lletya is entertain when you entertain a guest. }
entertainer - (n.) difyrrwr [difyrwyr, difyrrwyr, m.]
entertaining - (adj.) adloniadol
entertainment - (n.) adloniant [adloniannau, m.], difyrrwch [m.]
of entertainment - (adj.) adloniadol
enthrone - (v.) gorseddu [gorsedd-]
enthusiasm - (n.) aidd [m.], brwdfrydedd [m.]
enthusiastic - (adj.) brwdfrydig, eiddgar
entice - (v.) denu [den-], hudo [hud-], llithio [llithi-]
enticer - (n.) hudwr [hudwyr, m.]
entire - (adj.) cyfa, cyfan [pl. cyfain], cyflawn, cyfor, cyman, llwyr
entirely - (adv.) llwyr
entireness - (n.) llwyredd [m.]
entirety - (n.) cyfanrwydd [m.]
entity - (n.) endid [m.?], hanfod [m.]
entomb - (v.) claddu [cladd-; 3.s. & 2.s.imp. cladd]
entrails - (n.) perfedd [-ion, m.]
entrails - (n.pl.) coluddyn [coluddion, coludd, m.]
entrance - (n.) dyfodfa [dyfodfeydd, f.], mynedfa [-oedd, mynedfeydd, f.], mynediad [-au, m.]
entrance - (v.) taflu i berlewyg
entreat - (v.) deisyf (deisyfu) [deisyf-], erfyn [erfyni-; 3.s. & 2.s.imp. erfyn], ymbil (ymbilio) [ymbil-, ymbili-]
{ You "erfyn ar" a person. }
entreaty - (n.) ymbil [-iau, m.]
entrust - (v.) ymddiried [ymddiried-; 3.s. & 2.s.imp. ymddiried]
entry - (n.) cofnodiad [-au, m.], mynedfa [-oedd, mynedfeydd, f.], mynediad [-au, m.]
{ Cofnodiad is the entry that exists in a ledger. }
{ Mynedfa is the entry that leads into something. }
{ Mynediad is the entry that leads into something. }
entwine - (v.) cordeddu [cordedd-], cyfrodeddu [cyfrodedd-], nidro [nidr-]
enumerate - (v.) cyfrif [cyfrif-], nodi [nod-], rhifo [rhif-]
enunciate - (v.) datgan [datgan-], mynegi [myneg-], seinio [seini-]
{ Datgan is enunciate in the sense of stating clearly. }
{ Mynegi is enunciate in the sense of stating clearly. }
{ Seinio is enunciate in the sense of pronouncing. }
envelop - (v.) amga/u [amg- &a/u]
envelope - (n.) amlen [-ni, f.]
envious - (adj.) cenfigennus (cenfigenllyd), eiddigeddus
environment - (n.) amgylchedd [-ion, -au, m.], amgylchfyd [m.]
environmental - (adj.) amgylchfydol
environs - (n.) amgylch [-au, -oedd, m.]
envoy - (n.) cennad [cenhadau, cenhadon, f.], negesydd [-ion, m.]
envy - (n.) cenfigen [-nau, f.], cynghorfynt [m.], gorfynt [m.]
envy - (v.) cenfigennu [cenfigenn- &1, cenfigen- &2+], eiddigeddu [eiddigedd-]
{ You "cenfigennu wrth" a person. } }
enwrap - (v.) amwisgo [amwisg-]
ephemeral - (adj.) byr.hoedlog, undydd
epic - (adj.) arwraidd
epic poem - (n.) arwrgerdd [-i, f.], hanesgerdd [-i, f.]
epidemic - (adj.) heintus
epidemic - (n.) haint [heintiau, mf.]
epigraph - (n.) arysgrif [-ion, -au, f.], arysgrifen [-nau, f.]
epilepsy - (n.) yr haint digwydd
epipetalous - (adj.) arbetalaidd
Epiphany - (n.) Ystwyll [m.]
episcopal - (adj.) esgobol
episcopalian - (adj.) esgobol, esgobyddol
episcopalian - (n.) esgobydd [-ion, m.]
episcopalianism - (n.) esgobyddiaeth [f.]
episcopate - (n.) esgobaeth [-au, f.]
episode - (n.) digwyddiad [-au, m.]
epistemology - (n.) gwybodeg [f.]
epistle - (n.) epistol [-au, m.], llythyr [-au, -on, m.]
epitaph - (n.) beddargraff [-iadau, m.]
epithet - (n.) ansoddair [ansoddeiriau, m.]
epitome - (n.) crynodeb [-au, m.]
equable - (adj.) cyfartal, gwastad
equal - (adj.) cychwi%or, cydradd, cyfartal, gogyfuwch, hafal
equal to - (adj.) cyfartal a+
of equal length - (adj.) gogyhyd
of equal rank - (adj.) cyfradd
of equal size - (adj.) gogymaint
of equal weight - (adj.) cytbwys
equal - (n.) cychwi%or [m.], cydradd [-au, f.]
equal - (v.) bod yn gyfartal
equality - (n.) cydraddoldeb [m.]
equalize - (v.) cyfartalu [cyfartal-]
equanimity - (n.) tawelwch [m.]
equate - (v.) cyfartalu [cyfartal-], cymharu [cymhar-]
equation - (n.) hafaliad [-au, m.]
equator - (n.) cyhydedd [mf.]
equestrian - (adj.) marchogol
equestrian - (n.) marchog [-ion, m.]
equilibrium - (n.) cydbwysedd [m.], cymantoledd [m.]
equine - (adj.) marchol
equinox - (n.) alban [m.], cyhydedd dydd a nos, cyhydnos [-au, f.]
equip - (v.) cymhwyso [cymhwys-], paratoi [parato- &i], taclu [tacl-]
equipment - (n.) cyfarpar [m.]
equipoise - (n.) cydbwysedd [m.], cymantoledd [m.]
equitable - (adj.) cyfiawn, teg [tec- &adj], uniawn
equity - (n.) iawnder [-au, m.]
equivalent - (adj.) cyfwerth, cywerth
equivocal - (adj.) amwys, mwys
equivocate - (v.) celwyddo [celwydd-]
era - (n.) cyfnod [-au, m.]
eradicate - (v.) dadwreiddio [dadwreiddi-], diwreiddio [diwreiddi-]
erase - (v.) dileu [dile-], rhwbio allan
eraser - (n.) dileuwr [dileuwyr, m.]
ere - (prep.) cyn
erect - (adj.) syth [f. seth], unionsyth
erect - (v.) adeiladu (adeiliadu) [adeilad-, adeiliad-], codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd]
ergonomics - (n.) ergonomeg [f.]
ermine - (n.) carlwm [carlymod, m.], ermyn [m.?]
{ Carlwm is ermine as a living animal. }
{ Ermyn is ermine as a white winter fur. }
erode - (v.) treulio [treuli-], ysu [ys-]
erotic - (adj.) nwydol, serchol
err - (v.) amryfuso [amryfus-], camgymryd [camgymer-], cyfeiliorni [cyfeiliorn-]
errand - (n.) cenadwri [-au, f.], neges [-au, -euau, f.]
run errands - (v.) negesa (negeseua) [neges-, negeseu-]
erratic - (adj.) ansefydlog, gwibiog, od [odi- &adj]
erroneous - (adj.) amryfus, cyfeiliornus
error - (n.) amryfusedd [-au, m.], bai [beiau, m.], camgymeriad [-au, m.], cyfeiliorn [-au, m.], cyfeiliornad [-au, m.], gwall [-au, m.]
run-time error - (n.) gwall amser rhedeg
erudite - (adj.) dysgedig
eruption - (n.) brech [-au, -od, f.], tarddiant [tarddiannau, m.], toriad allan
{ Brech is eruption as a rash. }
{ Tarddiant is eruption as a rash. }
{ Toriad allan is eruption as an outbreak. }
eruptive - (adj.) llinorog
erysipelas - (n.) fflamwydden [fflamwydd, f.], ta+n iddwf
escapade - (n.) direidi [m.], pranc [-iau, m.]
escape - (n.) dihangfa [-+u, dihangfeydd, f.]
escape - (v.) coedio [coedi-], dianc (diengyd; dihengyd) [dihang- &1, diang- &2+; 3.s. & 2.s.imp. dianc], osgoi [osgo-]
{ "Osgoi" is accented on the final syllable, in contrast to the normal
rule. }
{ Coedio has the meanings "beat" or
"escape" only in the N. Wales dialect. }
escaped - (adj.) dihangol
escheat - (n.) sie+d [-iau, f.]
eschew - (v.) gochel (gochelyd) [gochel-], osgoi [osgo-], ymochel rhag
{ "Osgoi" is accented on the final syllable, in contrast to the normal
rule. }
escort - (n.) cwndid [m.], gosgordd [-ion, f.]
escort - (v.) danfon [danfon-; 3.s. denfyn; 2.s.imp. danfon], hebrwng [hebryng-]
escutcheon - (n.) arfbais [arfbeisiau, f.], pais arfau
especial - (adj.) arbennig [arbennic- &adj], enwedig, neilltuol
especially - (adv.) yn arbennig, yn bendifaddau, yn enwedig
espionage - (n.) ysbi%aeth [f.]
esplanade - (n.) rhodfa [rhodfeydd, f.]
espouse - (v.) cefnogi [cefnog-], dyweddi%o [dyweddi%-], noddi [nodd-], pleidio [pleidi-], priodi [priod-]
{ Cefnogi is espouse when you advocate something. }
{ Dyweddi%o is espouse when you marry someone. }
{ Noddi is espouse when you advocate something. }
{ Pleidio is espouse when you advocate something. }
{ Priodi is espouse when you marry someone. }
espy - (v.) canfod [can- &fod], gwylio (gwylied) [gwyli-], ysbi%o [ysbi%-]
esquire - (n.) yswain [ysweiniaid, m.]
essay - (n.) traethawd [traethodau, m.], ymgais [ymgeisiadau, mf.], ysgrif [-au, f.]
{ Traethawd is essay as a literary composition. }
{ Ymgais is essay as an attempt at something. }
{ Ysgrif is essay as a literary composition. }
essay - (v.) osio [osi-], profi [prof-; 3.s. & 2.s.imp. prawf]
essayist - (n.) traethodydd [-ion, m.]
essence - (n.) hanfod [m.], naws [-au, f.], nodd [-ion, -au, m.], rhin [-iau, f.]
{ Hanfod is essence as the basic nature of something. }
{ Naws is essence as an indispensable quality. }
{ Nodd is essence as a concentrated extract. }
essential - (adj.) anhepgorol, hanfodol
essential - (n.) anhepgor [-ion, m.]
establish - (v.) cadarnhau [cadarn- &hau], sefydlu [sefydl-]
establish oneself - (v.) ymsefydlu [ymsefydl-]
established - (adj.) sefydledig
establishment - (n.) sefydliad [-au, m.]
estate - (n.) etifeddiaeth [-au, f.], stad [-au, f.], ystad [-au, f.]
esteem - (n.) bri [m.], cyfrif [-on, -au, m.], parch [m.]
{ Cyfrif is esteem when you count something. }
esteem - (v.) parchu [parch-; 3.s. peirch*]
{ Parchu is esteem when you respect someone. }
estimate - (n.) amcan.gyfrif [-on, m.], mesuroniad [-au, m.]
estimate - (v.) amcan.gyfrif [amcan.gyfrif-], mesuroni [mesuron-]
estrange - (v.) dieithrio [dieithri-]
estuary - (n.) aber [-oedd, ebyr, mf.], aberfa [-oedd, f.], moryd [-iau, f.]
et cetera - (adv.) ac ati
etc. - (adv.) ac yn y blaen
eternal - (adj.) bythol, tragwyddol, tragywydd
eternity - (n.) byth [-od, -oedd, m.], tragwyddoldeb [m.]
ether - (n.) ether [m.?]
ethical - (adj.) moesegol, moesol
ethics - (n.) moeseg [f.]
ethnological - (adj.) ethnyddol
ethnologist - (n.) ethnydd [-ion, m.]
ethnology - (n.) ethnyddiaeth [f.]
etiquette - (n.) defod [-au, f.], moesgarwch [m.]
etymology - (n.) geirdarddiad [-au, m.]
Eucharist - (n.) cymun (cymundeb) [m.]
eulogistic - (adj.) canmoliaethus
eulogy - (n.) canmoliaeth [-au, f.], molawd [-au, mf.]
eunuch - (n.) eunuch [-iaid, m.]
euphonious - (adj.) hysain, persain
euphony - (n.) persain [perseiniau, f.], perseinedd [m.]
Euro - (n.) ewro [m.]
Europe - (prop.n.) Ewrop [m.]
European - (adj.) Ewropeaidd
evacuate - (v.) ymadael a+, ymgilio [ymgili-]
evade - (v.) gochel (gochelyd) [gochel-], golaith [goleith-], osgoi [osgo-]
{ "Osgoi" is accented on the final syllable, in contrast to the normal
rule. }
evaluate - (v.) arfarnu [arfarn-], gwerthuso [gwerthus-]
Evan - (prop.n.) Ieuan
evanescence - (n.) diflanrwydd [m.]
evanescent - (adj.) darfodedig, diflanedig [diflanedic- &adj]
evangelical - (adj.) efengylaidd
evangelist - (n.) efengylwr [efengylwyr, m.], efengylydd [-ion, m.]
female evangelist - (n.) efengyles [f.]
evangelize - (v.) efengylu [efengyl-]
evaporate - (v.) ageru [ager-], anweddu [anwedd-], ymageru [ymager-]
evasion - (n.) gocheliad [-au, m.], osgoad [-au, m.]
Eve - (prop.n.) Efa
eve - (n.) min nos
cease work at eve - (v.) noswylio [noswyli-]
eve of festival - (n.) noswyl [-iau, f.]
even - (adj.) cydwastad, cyfartal, gogyfuwch, gwastad, llyfn [f. llefn; pl. -ion; llyfn- &adj]
{ Llyfn is even in the sense of smooth. }
make even - (v.) gwastata/u [gwastat- &a/u]
even - (adv.) hyd yn oed
evening - (adj.) hwyrol, prynhawnol
evening twilight - (n.) cyflychwr [cyflychwyr, m.]
this evening - (adv.) heno
evening - (n.) cyfnos [-au, m.], hwyr [m.], noson (noswaith) [nosweithiau, f.]
{ Hwyr is the late. Just as you can talk about "the late
of the day", you can talk about that time of day as "yr hwyr", or "hwyr
y dydd". "Un hwyr o haf" would be "one summer evening" ("un noswaith
yn yr haf"), but "yn yr hwyr" would be on any evening, and "gyda'r
hwyr" would be towards the ending of the day (or any day). }
{ Noson (noswaith) (that is "gwaith" as in "period", rather
than "work") is a period at the end of a day. One evening would be
a "noson" or "noswaith", and there is some ambiguity between
"evening" and "night". }
evenness - (n.) gwastadrwydd [m.]
evensong - (n.) gosber [-au, m.], prynhawnol weddi
event - (n.) canlyniad [-au, m.], digwyddiad [-au, m.]
{ Canlyniad is an event that is a consequence. }
{ Digwyddiad is an event that is a happening. }
eventuality - (n.) digwyddiad posibl
ever - (adv.) bob amser, byth, erioed, oll, trwy'r amser
{ "Trwy'r amser" is used mainly in N. Wales. }
{ Byth is used with the present and imperfect; "byth" with
a perfect or pluperfect tense refers to what was then (or had then
been) the future. }
{ Erioed is used with perfect and pluperfect. }
for ever - (adv.) byth
for ever and ever - (adv.) yn oes oesoedd
evergreen - (adj.) bytholwyrdd
evergreen - (n.) bytholwyrdd [-ion, m.]
everlasting - (adj.) bythol, tragwyddol, tragywydd
everliving - (adj.) bythfywiol
ever-memorable - (adj.) bythgofiadwy
evermore - (adv.) byth, byth bythoedd
every - (adj.) pob
every day - (adv.) beunydd
every day - (n.) diwetydd (diwedydd) [m.]
every night - (adv.) beunos (beunoeth)
every other - (adj.) bob yn ail
in every - (adj.) ymhob
everyone - (pron.) pawb
everything - (n.) popeth [m.]
everywhere - (adv.) ymhobman
evict - (v.) didyo [didy-], troi allan
eviction - (n.) troad allan [m.]
evidence - (n.) prawf (praw) [profion, m.], tystiolaeth [-au, f.]
evident - (adj.) amlwg [amlyc- &adj], eglur, golau [goleu- &adj], hysbys
evil - (adj.) adwythig, anhylaw, annifai, drwg [cynddrwg; gwaeth; gwaethaf], drygionus
evil spirit - (n.) anysbryd [-oedd, m.]
state of evil - (n.) abred [m.]
evil - (n.) adwyth [-au, m.], andras (andros) [-iaid, m.], anras [m.], bariaeth [mf.], camlwrw [camlyryau, m.], drwg [drygau, drygiau, m.], drygioni [m.]
evildoer - (n.) drwgweithredwr [drwgweithredwyr, m.]
evince - (v.) amlygu [amlyg-], dan.gos (dangos) [dangos-; 3.s. den.gys, dengys; 2.s.imp. dan.gos, dangos]
eviscerate - (v.) diberfeddu [diberfedd-]
evoke - (v.) galw allan, gwysio [gwysi-], tynnu allan
evolution - (n.) datblygiad [-au, m.], esblygiad [-au, m.]
evolutionary - (adj.) esblygol
evolve - (v.) datblygu [datblyg-], ymagor [ymagor-; 3.s. ymegyr; 2.s.imp. ymagor]
ewe - (n.) dafad [defaid, f.], mamog [-iaid, -ion, f.]
yearling ewe - (n.) hesbin [-od, f.]
ewe-lamb - (n.) oenig [f.]
ex tempore - (adj.) byrfyfyr, o'r frest
ex- - (pfx.) cyn-
{ "Cyn-" causes a soft mutation to the affixed stem. }
exact - (adj.) cymwys, cywir [cywir- &adj], dichlyn, manwl [manyl- &adj], union
exact money - (n.) arian cywir, arian pen
exact - (v.) codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd], hawlio [hawli-], mynnu [mynn- &1, myn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. myn]
exactness - (n.) manylrwydd [m.], manylwch [m.]
exaggerate - (v.) chwyddo [chwydd-], gorliwio [gorliwi-]
exaggeration - (n.) gormodiaith [f.]
exalt - (v.) arddyrchafu (arddyrchafael) [arddyrchaf-], codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd], dyrchafu [dyrchaf-; 3.s. dyrchaif*; 2.s.imp. dyrchaf], mawrygu [mawryg-]
{ Arddyrchafu (arddyrchafael) is exalt in both the sense
of lift up and honor (honour). }
{ Codi (cyfodi) is exalt in the sense of lift up. }
{ Dyrchafu is exalt in the sense of lift up. }
{ Mawrygu is exalt in the sense of honor (honour). }
exalt oneself - (v.) ymddyrchafu [ymddyrchaf-]
exalted - (adj.) goruchel
examination - (n.) ar.holiad [-au, m.], archwiliad [-au, m.]
sit an examination - (v.) sefyll ar.holiad
examine - (v.) ar.holi [ar.hol-], archwilio [archwili-], chwilio [chwili-], edrych ar, holi [hol-; 3.s. & 2.s.imp. hawl], profi [prof-; 3.s. & 2.s.imp. prawf]
{ Chwilio is to search, for example to examine a place
for evidence or a lost object. }
{ Holi is to ask for information, to examine a person
for his answers. }
examiner - (n.) ar.holwr [ar.holwyr, m.]
example - (n.) enghraifft [enghreifftiau, f.], esiampl [-au, f.]
{ Enghraifft is the usual Welsh word for "example". }
{ Esiampl is a blatant borrowing of the English "example". }
for example - (adv.) er enghraifft
exasperate - (v.) cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry], cythruddo [cythrudd-], llidio [llidi-]
excavate - (v.) cloddio [cloddi-]
excavator - (n.) jac-codi-baw [m.]
{ Earth diggers in the UK are largely made by a company known as
JCB, and some wag decided that this stood for "Jac Codi Baw" (Jack
Lifts Dirt), by which they are now popularly known. }
exceed - (v.) bod yn fwy na, mynd dros, rhagori [rhagor-]
{ You "rhagori ar" something. }
exceedingly - (adv.) dros ben
excel - (v.) rhagori [rhagor-]
{ You "rhagori ar" something. }
excellence - (n.) godidowgrwydd [m.], rhagoriaeth [-au, f.], rhagoroldeb [m.]
excellency - (n.) ardderchogrwydd [m.]
excellent - (adj.) ardderchog, campus, godidog, gorchestol, odiaeth, penigamp, rhagorol
except - (prep.) eithr, heblaw, namyn, oddieithr, ond, oni (onid)
except - (v.) eithrio [eithri-]
exception - (n.) eithriad [-au, m.]
exceptional - (adj.) eithriadol
excerpt - (n.) detholiad [-au, detholion, m.], dyfyniad [-au, m.]
excess - (n.) gormod [-ion, m.], gormodedd [m.], rhemp [f.], rhysedd [m.]
excessive - (adj.) gormodol
excessively - (adv.) dros ben llestri
exchange - (n.) cyfnewid [-iau, m.], cyfnewidfa [cyfnewidfeydd, -oedd, -+u, f.], ffair [ffeiriau, f.]
exchange - (v.) cyfnewid [cyfnewidi-], ffeirio [ffeiri-]
exchequer - (n.) cyllid [-au, m.], trysorlys [m.]
{ Cyllid is exchequer as a supply of money. }
{ Trysorlys is exchequer as a treasury. }
excise - (n.) toll [-au, f.]
excise officer - (n.) cyllidwr [cyllidwyr, m.], cyllidydd [-ion, m.]
excise - (v.) gosod toll
excite - (v.) cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry], cynhyrfu [cynhyrf-], ennyn [enynn- &1; enyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. ennyn]
excited - (adj.) cyffrous
excitement - (n.) cyffro [-adau, -au, m.]
exciting - (adj.) cyffrous, cynhyrfus
exclaim - (v.) bloeddio (bloeddian) [bloeddi-], gweiddi (gwaeddi) [gweidd-, gwaedd-], llefain [llef-]
exclamation - (n.) gwaedd [-au, f.], llef [-au, -ydd, f.]
exclamation point - (n.) ebychnod [-au, m.]
note of exclamation - (n.) rhyfeddnod [-au, m.]
exclude - (v.) bwrw allan, cau allan, eithrio [eithri-]
exclusion - (n.) gwaharddiad [-au, m.], gwrthodiad [m.]
excommunicate - (adj.) ysgymun
excommunicate - (v.) diarddel [diarddel-], ysgymuno [ysgymun-]
excommunication - (n.) diarddeliad [-au, m.], ysgymundod [m.]
excrement - (n.) baw [m.], carth [-ion, m.], tom [f.]
excrete - (v.) ysgarthu [ysgarth-]
excretion - (n.) ysgarthiad [-au, m.]
excruciate - (v.) arteithio [arteithi-], dirdynnu [dirdynn- &1, dirdyn- &2+]
excruciating - (adj.) arteithiol, dirdynnol
exculpate - (v.) dieuogi [dieuog-], difeio [difei-], esgusodi [esgusod-]
excursion - (n.) gwibdaith [gwibdeithiau, f.], pleserdaith [pleserdeithiau, f.]
excusable - (adj.) esgusodol
excuse - (n.) esgus [-ion, m.], esgusawd [esgusodion, m.]
excuse oneself - (v.) ymesgusodi [ymesgusod-]
excuse - (v.) diheuro [diheur-], esgusodi [esgusod-]
excused - (adj.) esgusodol
execrate - (v.) cablu [cabl-], ffieiddio [ffieiddi-], melltithio [melltithi-], rhegi [rheg-]
execute - (v.) cyflawni [cyflawn-], dienyddio [dienyddi-]
{ Cyflawni is execute when you finish a project. }
{ Dienyddio is execute when you put someone to death. }
execution - (n.) dienyddiad [-au, m.], dihenydd [dienyddiadau, m.]
executioner - (n.) dienyddiwr [dienyddwyr, m.]
executive - (adj.) gweinyddol, gweithiol, gweithredol
executive summary - (n.) crynodeb gweithredol
executor - (n.) ysgutor [-ion, m.]
exegesis - (n.) esboniad [-au, m.], esboniadaeth [f.]
exegetical - (adj.) esboniadol
exemplar - (n.) cynllun [-iau, m.], enghraifft [enghreifftiau, f.], esiampl [-au, f.], patrwm [patrymau, m.]
exemplify - (v.) dan.gos (dangos) [dangos-; 3.s. den.gys, dengys; 2.s.imp. dan.gos, dangos], egluro [eglur-]
exempt - (adj.) esgusodol, rhydd [pl. -ion]
exempt - (v.) esgusodi [esgusod-]
exercise - (n.) ymarfer [-ion, f.], ymarferiad [-au, m.]
exercise - (v.) ymarfer [ymarfer-]
exert - (v.) gweithredu [gweithred-]
exert oneself - (v.) ymegni%o [ymegni%-]
exertion - (n.) ymadferth [-oedd, m.]
exhale - (v.) anadlu allan
exhaust - (v.) dihysbyddu [dihysbydd-], gwaca/u [gwac- &a/u], hysbyddu [hysbydd-], lluddedu [lludded-]
{ Dihysbyddu is exhaust when you make something empty. }
{ Gwaca/u is exhaust when you make something empty. }
{ Hysbyddu is exhaust when you make something empty. }
{ Lluddedu is exhaust when you make something weary. }
exhaustion - (n.) gwaca+d [m.], lludded [m.]
{ Gwaca+d is exhaustion that is emptiness. }
{ Lludded is exhaustion that is weariness. }
exhibit - (v.) arddan.gos (arddangos) [arddan.gos-; 3.s. ardden.gys; 2.s.imp. arddan.gos], dan.gos (dangos) [dangos-; 3.s. den.gys, dengys; 2.s.imp. dan.gos, dangos]
exhibition - (n.) arddan.gosfa (arddangosfa) [arddan.gosfeydd, arddangosfeydd, f.], arddan.gosiad (arddangosiad) [-au, m.], ysgoloriaeth [-au, f.]
{ Arddan.gosiad (arddangosiad) is an exhibition that
is a public display. }
{ Ysgoloriaeth is exhibition as a grant of funds to
a student. }
exhibitor - (n.) arddan.goswr (arddangoswr) [arddan.goswyr, m.]
exhilarate - (v.) bywiogi [bywiog-], llonni [llonn- &1, llon- &2+], sirioli (siriolu) [siriol-]
exhort - (v.) annog [anog-; 3.s. annog, ennyg*; 2.s.imp. annog], cymell [cymhell- &1, cymell- &2+; 3.s. & 2.s.imp. cymell], cynghori [cynghor-]
exhortation - (n.) anogaeth [-au, f.]
exhorter - (n.) cynghorwr [cynghorwyr, m.]
exhume - (v.) dadgladdu [dadgladd-]
exigency (exigence) - (n.) angen [anghenion, m.], galwad [-au, mf.], gofyn [-ion, m.]
exiguous - (adj.) bychan [f. bechan; pl. bychain], eiddil, main [pl. meinion], prin [pl. -ion; prin- &adj]
exile - (n.) alltud [-iaid, -ion, m.], alltudedd [-au, m.], alltudiaeth [f.]
{ Alltud is exile as a person. }
{ Alltudedd is exile as a state. }
{ Alltudiaeth is exile as a state. }
exile - (v.) alltudio [alltudi-]
exiled - (adj.) alltud
exist - (v.) bod [irreg.], bodoli [bodol-]
existence - (n.) bod [-au, mf.], bodolaeth [f.]
exit - (n.) allanfa [allanfeydd, f.], mynediad allan
{ Allanfa is a way out or exit. }
{ Mynediad allan is the act or process of going out. }
exit interview - (n.) cyfweliad ymadael
exodus - (n.) mynediad allan, ymadawiad [m.]
exonerate - (v.) difeio [difei-], esgusodi [esgusod-]
exorbitant - (adj.) afresymol, gormodol
exorbitant price - (n.) crocbris [-iau, m.]
exorcize (exorcise) - (v.) bwrw allan cythreuliaid
exotic - (adj.) estron (estronol; estronaidd), tramor
expand - (v.) agor (agoryd) [agor-; 3.s. egyr; 2.s.imp. agor], datblygu [datblyg-], lledu [lled-], taenu [taen-], ymagor [ymagor-; 3.s. ymegyr; 2.s.imp. ymagor], ymledu [ymled-]
expanse - (n.) ehangder (eangder) [eangderau, m.], ymlediad [-au, m.]
{ Ehangder (eangder) is expanse that is a wide open space. }
{ Ymlediad is expanse that is a growing larger of something. }
expansion - (n.) ymlediad [-au, m.]
expatiate - (v.) ymhelaethu [ymhelaeth-]
expatriate - (v.) alltudio [alltudi-]
expect - (v.) disgwyl [disgwyli-; 3.s. & 2.s.imp. disgwyl], disgwyl am, erfyn [erfyni-; 3.s. & 2.s.imp. erfyn]
{ You "erfyn ar" a person. }
expectant - (adj.) disgwylgar
expectation - (n.) disgwyliad [-au, m.]
expected - (adj.) disgwyliedig
expectorate - (v.) poeri [poer-]
expedient - (adj.) buddiol, manteisiol
expedient - (n.) dyfais [dyfeisiau, f.]
expedite - (v.) hwyluso [hwylus-], hyrwyddo [hyrwydd-]
expedition - (n.) alldaith [alldeithiau, f.], cyflymder (cyflymdra) [m.], ymgyrch [-oedd, mf.]
{ Cyflymder (cyflymdra) is expedition when you do
something expeditiously. }
{ Ymgyrch is an expedition on which you embark. }
expeditious - (adj.) hwylus, hyrwydd, rhwydd
expel - (v.) bwrw allan, deol [deol-], diarddel [diarddel-]
expel a member - (v.) diaelodi [diaelod-]
expend - (v.) gwario [gwari-], talu [tal-; 3.s. & 2.s.imp. ta+l], treulio [treuli-]
expense - (n.) cost [-au, fm.], traul [treuliau, f.]
expensive - (adj.) costfawr, costus, drudfawr
experience - (n.) profiad [-au, m.]
experience - (v.) profi [prof-; 3.s. & 2.s.imp. prawf]
experienced - (adj.) profiadol
experiment - (n.) arbrawf [arbrofion, m.]
experiment - (v.) arbrofi [arbrof-]
experimental - (adj.) arbrofol
expert - (adj.) cyfarwydd, hyfedr
expert - (n.) arbenigwr [arbenigwyr, m.], un cyfarwydd
expiate - (v.) dioddef cosb, gwneud iawn
{ Dioddef cosb is expiate when you suffer punishment. }
{ Gwneud iawn is expiate when you make amends. }
expiatory - (adj.) iawnol
expire - (v.) anadlu allan, darfod [dar- &fod], marw [def.], trengi [treng-]
{ (perish} Darfod is perish when something dies. }
{ (perish} Trengi is perish when something dies. }
{ Anadlu allan is expire when you breathe out. }
{ Darfod is expire in the sense of perish. }
{ Marw is expire in the sense of perish. }
{ Trengi is expire in the sense of perish. }
explain - (v.) egluro [eglur-], esbonio [esboni-]
explanation - (n.) eglur.had [m.], esboniad [-au, m.]
explanatory - (adj.) eglur.haol, esboniadol
expletive - (n.) gair llanw, gair segur
explicit - (adj.) eglur, manwl [manyl- &adj], pendant
explode - (v.) chwalu [chwal-; 3.s. & 2.s.imp. chwa+l], ffrwydro [ffrwydr-]
exploit - (n.) camp [-au, f.], gorchest [-ion, f.], gwr.hydri [m.]
exploit - (v.) gweithio [gweithi-], gwneud elw o, ymelwa ar
explore - (v.) archwilio [archwili-], chwilio [chwili-], fforio [ffori-]
explorer - (n.) archwiliwr [archwilwyr, m.], fforiwr [fforwyr, m.]
explosion - (n.) ffrwydrad (ffrwydriad) [-au, m.], tanchwa [-oedd, f.]
explosive - (adj.) ffrwydrol
exponent - (n.) dehonglwr [dehonglwyr, m.], esboniwr [esbonwyr, m.], mynegai [mynegeion, m.]
{ Dehonglwr is the exponent who favors (favours) a theory. }
{ Esboniwr is the exponent who favors (favours) a theory. }
{ Mynegai is the mathematical exponent. }
export - (n.) allfor [-ion, m.]
export - (v.) allforio [allfori-]
expose - (v.) arddan.gos (arddangos) [arddan.gos-; 3.s. ardden.gys; 2.s.imp. arddan.gos], dadlennu [dadlenn- &1, dadlen- &2+], dinoethi [dinoeth-], peryglu [perygl-]
{ Arddan.gos (arddangos) is expose when you reveal something. }
{ Dadlennu is expose when you reveal something. }
{ Dinoethi is expose when you reveal something. }
{ Peryglu is expose when you risk something. }
exposed - (adj.) noeth [pl. -ion]
exposition - (n.) arddan.gosiad (arddangosiad) [-au, m.], esboniad [-au, m.], esboniadaeth [f.]
{ Arddan.gosiad (arddangosiad) is an exposition that
exhibits something. }
{ Esboniad is an exposition that explains something. }
{ Esboniadaeth is an exposition that explains something. }
expositor - (n.) esboniwr [esbonwyr, m.]
expository - (adj.) esboniadol
expostulate - (v.) cyfymliw [cyfymliw-], ymliw (ymliwio) [ymliw-, ymliwi-]
exposure - (n.) dadleniad [-au, m.]
expound - (v.) esbonio [esboni-]
express - (adj.) cyflym [cyflym- &adj; cynted; cynt; cyntaf], pendant, penodol
{ Cyflym is express when your vehicle goes directly to its
destination. }
{ Pendant is express when it is something specific. }
{ Penodol is express when it is something specific. }
express - (v.) datgan [datgan-], mynegi [myneg-]
expression - (n.) mynegiant [mynegiannau, m.], ymadrodd [-ion, m.]
{ Mynegiant is an expression that reflects what you are thinking. }
{ Ymadrodd is an expression that is a saying. }
expulsion - (n.) diarddeliad [-au, m.], troad allan [m.]
expunge - (v.) croesi allan, dileu [dile-]
expurgate - (v.) coethi [coeth-], glanhau [glan- &hau], puro [pur-]
{ "Glanhau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
exquisite - (adj.) coeth, odiaeth, rhagorol
extant - (adj.) yn bod
extend - (v.) ehangu (eangu) [ehang-, eang-], estyn [estynn- &1, estyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. estyn], helaethu [helaeth-], ymestyn [ymestyn-]
{ Ehangu (eangu) is extend as a transitive verb. }
{ Estyn is extend as an intransitive verb.}
{ Ymestyn is extend as an intransitive verb.}
extension - (n.) estyniad [-au, m.]
extensive - (adj.) helaeth
extenuate - (v.) esgusodi [esgusod-], lleddfu [lleddf-], lleihau [llei- &hau]
{ Esgusodi is extenuate when you provide a partial excuse
for something. }
{ Lleddfu is extenuate when you diminish something. }
{ Lleihau is extenuate when you diminish something. }
exterior - (adj.) allanol
exterior - (n.) tu allan
exterminate - (v.) difodi [difod-], dileu [dile-]
external - (adj.) allanol
extinct - (adj.) diflanedig [diflanedic- &adj], wedi darfod, wedi diffodd
extinction - (n.) diffoddiad [m.]
extinguish - (v.) diddymu [diddym-], diffodd (diffoddi) [diffodd-; 3.s. diffydd; 2.s.imp. diffodd], dileu [dile-]
{ Diddymu is extinguish when you end the existence of
something. }
{ Diffodd (diffoddi) is extinguish when you put out a light or flame. }
{ Dileu is extinguish when you end the existence of
something. }
extirpate - (v.) difodi [difod-], distrywio [distrywi-]
extol - (v.) arwyrain [arwyrein-], clodfori [clodfor-], mawrygu [mawryg-], moli (moliannu) [mol-; moliann- &1, molian- &2+; 3.s. & 2.s.imp. mawl]
extort - (v.) cribddeilio [cribddeili-], gwasgu [gwasg-; 3.s. & 2.s.imp. gwasg]
extortioner - (n.) cribddeiliwr [cribddeilwyr, m.]
extra - (adj.) sba+r, ychwanegol
extra - (adv.) dros ben, tu hwnt
extra - (n.) peth dros ben, ychwanegiad [-au, m.]
extract - (v.) gwasgu [gwasg-; 3.s. & 2.s.imp. gwasg], tynnu [tynn- &1, tyn- &2+; 3.s. tyn, tynn; 2.s.imp. tyn]
extraneous - (adj.) allanol, amherthynol
extraordinary - (adj.) anarferol, anghyffredin, hynod
extravagance - (n.) gwastraff [m.]
extravagant - (adj.) gwastraffus
{ Gwastraffus is extravagant when you spend wastefully. }
extravagant - (n.) gwyllt [-oedd, m.]
{ Gwyllt is extravagant when you go beyond what is
reasonably necessary. }
extravagantly - (adv.) dros ben llestri
extreme - (adj.) eithaf, eithafol, i'r eithaf
extreme pain - (n.) dirboen [-au, f.]
extreme - (n.) eithaf [-oedd, -ion, m.]
extremely - (adj.) anaelau
extremely - (adv.) i'r eithaf, odiaeth
extremes - (n.pl.) eithafoedd
extremist - (n.) eithafwr [eithafwyr, m.], eithafydd [-ion, m.]
extremities - (n.pl.) eithafoedd
extremity - (n.) cyfyngder [-au, m.], eithaf [-oedd, -ion, m.], pen [-nau, m.], terfyn [-au, m.]
{ Cyfyngder is an extremity that is an extreme degree of
danger. }
{ Eithaf is the extremity that is the end of something. }
{ Pen is the extremity that is the end of something. }
{ Terfyn is the extremity that is the end of something. }
extricate - (v.) dadfaglu [dadfagl-]
extroverted - (adj.) allblyg
exuberant - (adj.) afieithus, toreithiog
exude - (v.) chwysu [chwys-]
exult - (v.) gorfoleddu [gorfoledd-], ymffrostio [ymffrosti-]
eye - (n.) crau [creuau, m.], dolen [-ni, -nau, f.], llygad [llygaid, -au, mf.]
{ Crau is an eye that is a socket. }
{ Dolen is an eye that is a loop. }
{ Llygad is the eye that is in the visual system. }
apple of the eye - (n.) cannwyll llygad
eye opener - (n.) agoriad llygad
hook and eye - (n.) bach a dolen
eye - (v.) llygadu [llygad-]
eyed - (adj.) llygadog, llygeidiog
eyelid - (n.) amrant [amrannau, -au, m.]
eyes - (n.pl.) golwg [golygon, mf.]
eyewitness - (n.) llygad-dyst [-ion, m.]
fable - (n.) anwiredd [-au, m.], chwedl [-au, f.], dameg [damhegion, f.]
{ Anwiredd is a fable that is an outright fabrication. }
{ Chwedl is a fable that represents a deeper truth. }
{ Dameg is a fable that represents a deeper truth. }
fabric - (n.) adail [f.], adeilad (adeiliad) [-au, -oedd, mf.], defnydd [-iau, m.]
fabricate - (v.) dyfeisio [dyfeisi-], ffugio [ffugi-], llunio [lluni-]
fabulous - (adj.) anhygoel, chwedlonol
{ Anhygoel is fabulous when something is unbelievable. }
{ Chwedlonol is fabulous when it relates to a fable. }
facade - (n.) wyneb adeilad
face - (n.) clawr [cloriau, m.], wyneb (gwyneb) [-au, m.], wynepryd [m.]
face to face - (adv.) wyneb yn wyneb
face - (v.) wynebu (gwynebu) [wyneb-]
facetious - (adj.) arab, cellweirus, ffraeth
facetiousness - (n.) arabedd [m.], ffraethineb [m.]
facile - (adj.) hawdd [hawdd- &adj; hawsed; haws; hawsaf], hwylus, rhwydd
facilitate - (v.) hwyluso [hwylus-], hyrwyddo [hyrwydd-], rhwyddhau [rhwydd- &hau]
facility - (n.) hwylustod [m.], rhwyddineb [m.]
fact - (n.) ffaith [ffeithiau, f.], gweithred [-oedd, f.]
faction - (n.) clymblaid [clymbleidiau, f.], plaid [pleidiau, f.]
factious - (adj.) cynhennus
factor - (n.) ffactor [-au, f.], gweithredydd [-au, m.]
factory - (n.) ffactri [-%oedd, f.], ffatri [-%oedd, f.], gweithfa [-oedd, gweithfeydd, f.]
faculty - (n.) cyfadran [-nau, f.], cynneddf [cyneddfau, f.]
{ Cyfadran is the kind of faculty that teaches in a college. }
{ Cynneddf is the kind of faculty that is a mental ability. }
fad - (n.) chwilen [chwilod, f.], mympwy [-on, m.]
fade - (v.) colli ei liw, diflannu [diflann- &1, diflan- &2+], edwi (edwino) [edw-, edwin-], gwywo [gwyw-]
faded - (adj.) gwyw
fag - (n.) caledwaith [caledweithiau, m.]
fag - (v.) baeddu (maeddu) [baedd-, maedd-], slafio [slafi-], ymla+dd [ymladd-]
faggot - (n.) ffagod [-au, f.], ffasgell [-i, -au, f.]
fail - (n.) pall [m.]
fail to - (v.) methu a+
fail - (v.) aflwyddo [aflwydd-], diffygio [diffygi-], ffaelu [ffael-], methu [meth-], misio [misi-], pallu [pall-]
{ Methu has a sense of breaking, inability through failure,
not succeeding despite effort. }
{ Pallu tends to mean refusing, not succeeding through lack
of effort. }
failing - (adj.) methiannus
failing - (n.) coll [-iadau, m.], ffaeledd [-au, m.], pall [m.]
failure - (n.) aball [f.], aflwydd [-au, -ion, m.], aflwyddiant [aflwyddiannau, m.], anghaffael [m.], annhyciant [annhyciannau, m.], meth [-ion, m.], methiant [methiannau, m.], pall [m.]
faint - (adj.) diffygiol, gwan [pl. gweinion, gweiniaid; gwann- &adj], llesg
faint - (n.) diffygiad [-au, m.], haint [heintiau, mf.], llesmair [llesmeiriau, m.], llewyg [-on, m.]
faint - (v.) diffygio [diffygi-], dyddfu [dyddf-], llesga/u [llesg- &a/u], llesmeirio [llesmeiri-], llewygu [llewyg-], llwfr.hau [llwfr.- &hau]
faint-hearted - (adj.) gwan-galon (gwan.galon)
faint-heartedness - (n.) gwan-galondid (gwan.galondid) [m.]
fair - (adj.) berthog, cain [pl. ceinion; cein- &adj], gla+n [gleni- &adj], glwys, gweddol, gwymp [f. gwemp], lliwgar, mirain, symol, teg [tec- &adj]
{ Berthog is fair in the sense of beautiful to the eye. }
{ Cain has a sense of intricacy or (perhaps
contrived) elegance. "Celfyddyd gain" is "fine art". }
{ Gla+n is fair in the sense of beautiful to the eye. }
{ Gweddol is fair when it expresses a quantity. }
{ Symol is fair when it expresses a quantity. }
{ Teg has some of the senses of "clean": a good
translation of "teg" as describing a pretty person or view might be
"pleasant on the eye". It also has the sense of being unbiased. }
fair weather - (n.) hinon [f.]
fair - (n.) ffair [ffeiriau, f.]
fairies - (n.) tylwyth teg
fairly - (adv.) gweddol, pur
fairness - (n.) glendid [m.], tegwch [m.]
fairy - (n.) un o'r tylwyth teg
faith - (n.) coel [-ion, f.], cred [-au, f.], ffydd [f.]
{ Coel is ultimately to do with omens and casting
lots, and tends to get associated with "ofergoel" (superstition) but
apart from overtones like this, it is essentially interchangeable
with "cred" and it shouldn't ever cause offence to use either to
tell someone that you believe what they say, or anything like
that. }
{ Cred is a faith, a religion, a belief. }
string in faith - (adj.) ffyddiog
faithful - (adj.) cywir [cywir- &adj], ffyddlon
faithful ones - (n.pl.) ffyddloniaid
faithfulness - (n.) ffyddlondeb (ffyddlonder) [m.]
falcon - (n.) curyll [-od, m.], hebog [-au, m.]
fall - (n.) codwm [codymau, m.], cwymp [-au, m.], hydref [-au, m.]
fall down - (v.) creinio [creini-]
fall ill - (v.) clafychu [clafych-]
fall to ruin - (v.) dadfeilio [dadfeili-]
fall - (v.) adfeilio [adfeili-], cwympo [cwymp-; 3.s. & 2.s.imp. cwymp], disgyn [disgynn- &1, disgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. disgyn], syrthio [syrthi-; 3.s. & 2.s.imp. syrth]
{ Cwympo prevails in S. Wales. }
{ Disgyn is used predominantly in N. Wales. }
{ Syrthio is fall when you stumble. }
fallacy - (n.) cyfeiliornad [-au, m.], geudyb [-iau, mf.], hoced [-ion, f.]
fallen - (adj.) syrthiedig
fallen - (adv.) ar lawr
fallibility - (n.) ffaeledigrwydd [m.]
fallible - (adj.) ffaeledig
fallow - (n.) braenar [-au, m.]
fallow land - (n.) asol [-ydd, -au, f.]
fallow - (v.) braenaru [braenar-]
false - (adj.) anghywir, annilys, anwir, anwireddus, celwyddog, ffals [pl. ffeilsion], ffug, gau, gosod, twyllodrus
{ Anghywir is the antonym of "gwir" (true). }
{ Gosod is literally "put in", so by extension some sort
of artificial thing such as "dannedd gosod" (false teeth), "gwallt
gosod" (a wig) and so on. It was originally just teeth, but people
make up new names on the same pattern for all sorts of prosthetic
devices, and other artificial things too. I have heard "lawnt
gosod" for artificial grass. }
accuse falsely - (v.) camgyhuddo [camgyhudd-]
bear false witness - (v.) camdystiolaethu [camdystiolaeth-]
false accusation - (n.) camgyhuddiad [-au, m.]
false messiah - (n.) gau-feseia [-+u, m.]
false oath - (n.) anudon [-au, m.]
false prophet - (n.) gau-broffwyd [-i, m.]
false step - (n.) cam gwag
false witness - (n.) camdystiolaeth [-au, f.]
falsehood - (n.) anwiredd [-au, m.], celwydd [-au, m.], ffalsedd [m.]
falseness - (n.) anghywirdeb [-au, m.]
falsify - (v.) anwireddu [anwiredd-], siomi [siom-]
falsity - (n.) geudeb (geuedd) [m.]
falter - (v.) bloesgi [bloesg-], methu [meth-], pallu [pall-], petruso [petrus-]
faltering - (adj.) bloesg
fame - (n.) ardduniad [m.], bri [m.], clod [-ydd, mf.], enwogrwydd [m.]
familiar - (adj.) adnabyddus, cydnabyddus, cyfarwydd, cynefin, eofn
{ Adnabyddus is familiar when something is well-known to you. }
{ Cydnabyddus is familiar when something is well-known to you. }
{ Cyfarwydd is familiar when something is well-known to you. }
{ Cynefin is familiar when you are accustomed to it. }
{ Eofn is familiar when you are overly informal. }
become familiar - (v.) cyfarwyddo [cyfarwydd-]
familiarity - (n.) cynefindra (cynefinder) [m.]
family - (adj.) teuluaidd
head of family - (n.) penteulu [pennau teuluoedd, m.]
family - (n.) echen [f.], teulu [-oedd, m.], tylwyth [-au, m.]
famine - (n.) newyn [m.]
famish - (v.) llwgu [llyg-], newynu [newyn-]
famished - (adj.) llwglyd
famous - (adj.) amlwg [amlyc- &adj], bannog, enwog [pl. -ion; enwoc- &adj], hyglod, hynod
{ Enwog is possessed of a name -- so
"well-known", noted only in the sense of being famous. }
{ Hynod is "hy-"("extreme"), so extremely notable,
noteworthy -- so "remarkable", and therefore presumably "remarked
upon", noted. }
make famous - (v.) enwogi [enwog-]
not famous - (adj.) anhynod
fan - (n.) gwyntyll [-au, f.]
fan - (v.) chwythu [chwyth-], gwyntyllio (gwyntyllu) [gwyntylli-, gwyntyll-]
fanatic - (n.) penboethyn [penboethiaid, m.]
fanatical - (adj.) penboeth
fanaticism - (n.) ffanatigiaeth [f.], penboethni [m.]
fanciful - (adj.) ffansi%ol
fancy - (n.) crebwyll [-ion, m.], dychymyg [dychmygion, m.], ffansi [f.]
pleasing the fancy - (adj.) ffansi%ol
fancy - (v.) dychmygu [dychmyg-], ffansi%o [ffansi%-]
fang - (n.) blaen [-au, -ion, m.], dant (daint) [dannedd, m.], pig [-au, f.], ysgithr [-edd, -au, m.]
{ Ysgithr is the usual word for fang. }
fanged - (adj.) ysgithrog
fantastic - (adj.) ffantasteg, mympwyol, penchwiban
far - (adj.) pell [pell- &adj], pellennig
as far - (prep.) hyd [irreg.], tan (dan) [tan- &prep1; dan- &prep1]
by far - (adv.) o bell ffordd
far afield - (adv.) ymhell
not far - (adj.) nid nepell
put far off - (v.) pellhau [pell- &hau]
remove far off - (v.) pellhau [pell- &hau]
far - (adv.) nepell, ymhell
farce - (n.) ffars [m.?], rhith [-iau, m.]
fare - (n.) cost [-au, fm.], pris [-iau, -oedd, m.], ymborth [m.]
{ Cost is the kind of fare you pay for a ride. }
{ Pris is the kind of fare you pay for a ride. }
{ Ymborth is the kind of fare you serve for dinner. }
fare - (v.) bydio [bydi-]
farewell - (adj.) ymadawol
bid farewell - (v.) ffarwelio [ffarweli-]
farewell - (interj.) ffarwel, yn iach
farewell - (n.) ffarwel (ffarwe/l; ffa/rwel) [mf.]
farm - (n.) amaethdy [amaethdai, m.], ffarm (fferm) [ffermydd, f.], ffermdy [ffermdai, m.], hafod [-ydd, f.], tyddyn [-nod, -nau, m.]
{ Tyddyn has the implication of a small farm. }
farm bailiff - (n.) hwsmon [hwsmyn, m.]
farm - (v.) amaethu [amaeth-], ffarmio (ffermio) [ffarmi-, ffermi-], hwsmona [hwsmon-]
farmer - (n.) amaethwr [amaethwyr, m.], arddwr [arddwyr, m.], ffarmwr (ffermwr) [ffarmwyr, ffermwyr, m.]
farmhouse - (n.) amaethdy [amaethdai, m.], ffermdy [ffermdai, m.]
farmwoman - (n.) amaethwraig [amaethwragedd, f.], ffarmwraig [ffarmwragedd, f.]
farrier - (n.) ffarier [m.], meddyg anifeiliaid
fart - (v.) pasio gwynt
farther - (adj.) pellach
{ "Pellach" is the comp. of "pell". }
farthing - (n.) ffyrling [-au, -od, fm.]
half farthing - (n.) hatling [-au, -od, f.]
fascinate - (v.) hudo [hud-], rheibio [rheibi-], swyno [swyn-]
fascinating - (adj.) swynol
fascination - (n.) swyn [-ion, m.]
fashion - (n.) ffasiwn [ffasiynau, f.], llun [-iau, m.]
fashion - (v.) llunio [lluni-], saerni%o [saerni%-]
fashionable - (adj.) ffasiynol
fast - (adj.) buan [pl. buain; cynted; cynt; cyntaf], clau, cyflym [cyflym- &adj; cynted; cynt; cyntaf], ffest, sownd, tyn [f. ten]
{ Buan means "fast", but has the additional
meaning of "soon". A "tre+n buan" is likely to arrive early, even
if it is coming slowly. }
{ Clau means "fast", but has the additional
meaning of "soon". }
{ Cyflym is fast when you do something quickly. }
{ Ffest is fast when you do something quickly. }
{ Sownd is fast when you hold fast to something. }
{ Tyn is fast when you hold fast to something. }
as fast as he can - (adj.) nerth ei draed
drive fast - (v.) goryrru [goryrru-]
fast track - (n.) trac cyflym
fast - (n.) cythlwng [m.], ympryd [-ion, m.]
fast - (v.) ymprydio [ymprydi-]
fasten - (v.) cau [cae-; 3.s. cae; 2.s.imp. cau, caua, caea], cliciedu (clicedu) [clicied-, cliced-], clymu [clym-], ffasno [ffasn-]
faster - (n.) ymprydiwr [ymprydwyr, m.]
fastidious - (adj.) cysetlyd, dicra, misi
fasting - (n.) cythlwng [m.]
fastness - (n.) amddiffynfa [amddiffynfeydd, f.], caer [-au, ceyrydd, f.], lloches [-au, f.]
fat - (adj.) bras [bras- &adj], brasterog, bwr [f. byr], pasgedig [pl. -ion], tew [pl. -ion], tirf
{ Pasgedig has the sense of having been fattened. }
grow fat - (v.) brasa/u [bras- &a/u]
saturated fat - (n.) braster dirlawn
fat - (n.) bloneg [m.], braster [-au, m.], gwe+r [m.]
{ Braster is the usual word for fat. }
fatal - (adj.) anaelau, andwyol, angheuol, marwol [pl. -ion]
{ Anaelau is fatal in the sense of terrible. }
{ Andwyol is fatal in the sense of terrible. }
{ Angheuol is fatal when it leads to death. }
{ Marwol is fatal when it leads to death. }
fatality - (n.) marwolaeth [-au, f.], trychineb [-au, mf.]
fate - (n.) damwain [damweiniau, f.], ffawd [ffodion, f.], rhan [-nau, f.], tynged [tynghedau, f.], tynghedfen [tyngedfennau, f.]
fate - (v.) tynghedu [tynghed-]
father - (n.) tad [-au, m.]
father - (v.) tadogi [tadog-]
father-in-law - (n.) chwegrwn [m.], tad-yng-nghyfraith [tadau-yng-nghyfraith, m.]
fatherly - (adj.) tadaidd, tadol
fathom - (n.) gwr.hyd (gwryd) [gwr.hydoedd, m.]
fathom - (v.) plymio [plymi-]
fatigue - (n.) lludded [m.]
fatigue - (v.) lluddedu [lludded-]
fatigued - (adj.) lluddedig
fatness - (n.) tewder (tewdra) [m.]
fatted - (adj.) pasgedig [pl. -ion]
fatten - (v.) pesgi [pesg-], pwyntio [pwynti-], tewhau [tew- &hau], tewychu [tewych-]
fattened - (adj.) pasgedig [pl. -ion]
fatuity - (n.) ffoledd [m.]
fatuous - (adj.) disynnwyr, ynfyd [pl. -ion]
fault - (n.) anaf [-au, m.], bai [beiau, m.], balc [-iau, m.], diffyg [-ion, m.], ffaeledd [-au, m.], nam [-au, m.]
{ Anaf is the fault that is an imperfection. }
{ Bai is the fault that is an imperfection or the fault that
is blame for something. }
{ Balc is the fault that is an imperfection. }
{ Diffyg is the fault that is an imperfection. }
{ Ffaeledd is the fault that is an imperfection. }
{ Nam is the fault that is an imperfection. }
faultless - (adj.) di-nam (dinam), diddiffyg, difai, difeius
faulty - (adj.) beius, breg, gwallus
favor (favour)